Asit kadınlarının acısı
Güney Asya ülkelerinde her yıl yaklaşık 200 kadın reddettikleri erkeklerin veya kocalarının asitli saldırısına uğruyor. Mağdurların önemli bir bölümü Pakistan'da yaşıyor. İsveçli fotoğrafçı Izabella Demavlys de bir yıldır bu kadınları fotoğraflıyor. Göteborg'da yaşayan Demavlys HaberTürk'ün sorularını yanıtladı.
Izabella Demavlys uzun yıllar moda dünyasında fotoğrafçı olarak çalıştı. Stüdyolar, sıfır bedenler, ışıltılı çekimler, kusursuz makyajlar...
Meslek yaşamı böyle geçerken 2009’da televizyonda izlediği bir haber programı sonrasında kariyerini tamamen değiştirdi. Program Pakistan’da asit saldırısı sonucu yüzü ve vücudu yanan kadınlarla ilgiliydi. Hem saldırının gaddarlığından hem de kadınların mağduriyetinden çok etkilendi.
Moda dünyasını bir an bile tereddüt etmeden terk etti ve kendini belgesel fotoğrafçılığa adamaya karar verdi.
Yeni kariyerinde ilk önemli çalışması da Pakistanlı asit mağduru kadınlar oldu.
Asit saldırılarını ilk kez 2009’da izlediğim bir röportaj sırasında duydum. Röportajda Pakistan’ın Lahor şehrinde kuaförde çalışan bir kadın anlatıyordu, bu noktada bu kadınla tanışmak ve ondan bir şeyler öğrenmek istediğime kanaat getirdim. Moda fotoğrafçısı olarak çevremdeki yapay ortamdan çok sıkılmıştım. Yaptığım işle daha çok şey söylemeliydim. Her şeyi bırakıp asit mağduru bu kadınlarla tanışmak için Pakistan’a gitmeye karar verdim.
Önce, Pakistan’da asit mağduru kadınlarla çalışan bir dernekle irtibat kurdum. Dernek kadınların röportaj ve fotoğraf çekimi için köylerinden şehre gelmesini sağladı.
Mağdur kadınlarla genelde Lahor ve Karaçi’de buluştum. Bu çalışmaya hâlâ yeni bir proje gözüyle bakıyorum. Daha sürdüğünü düşünüyorum. Bu projeyi bitirmek uzun yıllarımı alacak. Pakistan’a birçok kez daha gitmem gerekecek.
Çok sayıda kadınla buluştum. Ama hepsiyle röportaj ve fotoğraf çekimi yapma imkânı bulamadım. Bazı günler sadece onları daha iyi tanımak için saatlerce konuştuk. Bazıları güzellik salonlarında çalışıyordu. Ben de daha samimi olabilmek için çalıştıkları yere gidip onlara manikür yaptırdım, saçlarımı kestirdim. Bu aşamada fotoğraf konusunu hiç açmadım. Sadece onları tanımaya, onların da bana güven duymasını sağlamaya çalışıyordum.
GENÇ KADINLAR DAHA ÇOK ETKİLENİYOR
Bence harika davrandılar. Hiçbiri çekingen değildi, hepsi hikâyelerini anlatmaya can atıyordu. Genç kadınlar daha çok üzülüyordu. Saldırı sonrası girdikleri travmadan tam anlamıyla çıkabilmiş değillerdi. Diğerleri ise saldırı sonrasındaki yeni yaşamlarına alışmaya ve kendi ayakları üzerinde durmaya hazırdı. Onlardaki bu irade gücünü görmek müthişti. Bu kadınlardan çok şey öğrendiğimi söyleyebilirim.
Hâlâ eski tip bir makineyle çalışıyorum. Bu yüzden çekimlerden önceki hazırlık çok zaman alıyor. Ayrıca, her çekimden önce kendilerini rahat hissetmeleri için kadınların her biriyle oturup sohbet de ettim. Bir saat süren çekim de oldu, iki buçuk gün süren de. Hepsi çekime mutlaka bir aile ferdiyle beraber geldi.
Genelde saldırıdan hemen sonra ailesi tarafından en yakın hastaneye götürülüyor. İlk tıbbi müdahale orada yapılıyor. Vakaların çoğunda, çok ağır yanıklar söz konusu. Ama sonrasında ASF Pakistan gibi yardım vakıfları rökonstrüktif estetik ameliyatlar için imkân veriyor. Smile Again Italy gibi uluslararası vakıflar da ameliyatlar için maddi kaynak sağlıyor.
Kadınların fiziksel bir sorunu yoktu ama ruhsal sorunları çoktu. Özellikle genç kadınlar kendilerine güvenlerini tamamen kaybetmişti. Bundan sonraki hayatlarıyla ilgili birçok endişeleri vardı.
Şu ana kadar Pakistan Yüksek Mahkemesi’ne kadar giden bir dava var. Bu davada saldırgan 12 yıl hapis cezasına ve maddi tazminat ödemeye mahkûm edilmişti. Pakistan’da Asit Suçu Önleme Yasa Önerisi 2009’da meclise geldi. Bu öneri yasalaşırsa asit ürünlerin satışını sınırlayan yeni bir yönetmelik ve de failleri mahkemeye gönderen yeni kanun yürürlüğe girecek.
''SAİRA BENİ EVİNE KABUL EDEN TEK MAĞDURDU''
İlk karşılaştığım mağdur Saira ile Lahor şehrinin varoşlarındaki evinde buluştum. Onunla birlikteyken başka tarafa bakamadım bile. Sürekli ona bakmak istedim. Daha çok hayatımda hiç karşılaşmadığım bir şeydi. Aynı zamanda hem empati duydum hem de hüzünlendim. Saira, beni ailesiyle tanıştıran, mahallesine kabul eden tek asit saldırısı mağduruydu.
ASYA’NIN MAĞDUR KADINLARI
Asya ülkelerindeki ilk asit saldırısı 1983’te Bangladeş’te meydana geldi.
Başta Pakistan olmak üzere son 10 yılda 2 bin 200 kadının asit saldırı mağduru olduğu tahmin ediliyor.
SEMBOL İSİM NAİLE FERHAT
Naile Ferhat, 2003’te henüz 13 yaşındayken evlenmek istemediği adamın asit saldırısına uğradı.
7 yıldır süren hukuk mücadelesiyle tüm mağdurların sembolü halinde geldi.
DEMAVLYS’İN KARİYERİ
Izabella Demavlys (33), Melbourne ve New York’ta sanat öğrenimi gördü. Uzun yıllar moda fotoğrafçısıydı. Afganistan, Pakistan, Brezilya’da belgesel çalışmalar yaptı.
GAZETE HABERTURK – ALP ULAGAY