SON DAKİKA
Türkçe İlk Kur'ân Tercümelerinden (Özbekistan Nüshası)
Yazar : Yrd. Doç. Dr. Emek ÜŞENMEZ
Tür : Araştırma
Yayın Tarihi : 24 Şubat 2014
Yayın Evi : Akademik Kitaplar
Lisan : Türkçe
Sayfa Sayısı : 776
Detay :
Türkler’in İslamiyeti resmî devlet dini olarak kabul etmelerinden sonra Kur’an bir bütün olarak Türkçeye tercüme edilmeye başlanmıştır. İslam dininin Arap yarımadasında ortaya çıkışı miladî 6­7. yüzyıllara rast gelmektedir. İslam dininin Türkler arasında resmî devlet dini olarak kabulü ise İslam’ın doğuşundan yaklaşık üç asır sonrasına tekabül etmektedir. Bazı Türk boyları ve küçük topluluklar istisna tutulacak olursa İslamiyeti resmi devlet dini olarak kabul eden bağımsız ilk Müslüman Türk devleti İdil (Volga) Bulgar devletidir. Nitekim ilk bağımsız Türk­İslam devleti İdil (Volga) Bulgar Hanlığı, İslam ülkelerinin tamamen uzağında idi ve bu dinin kabulüyle Bulgar toprakları İslam coğrafyasına katılmış, Bulgar milleti de Abbasi Hilafeti’nin manevî otoritesini kabul etmişti. Daha sonraki dönemlerde Karahanlılar, Gazneliler ve Selçuklular Türk­İslam devleti olarak ortaya çıkmıştır. İslam’ın devlet dini olarak kabulüyle Kur’an’ın Türkçeye tercüme işi hız kazanmıştır. Bu şekilde dinin hamisi bir devlet kurumu olduğu için tercüme işleri de resmî bir nitelik kazanmıştır. Kur’an’ın Türkçeye ilk tercümeleri genellikle satır­arası diye tabir edilen kelime kelime tercüme tekniği kullanılarak yapılmıştır. Kur’an’da geçen her bir Arapça kelimeye Türkçe karşılıklar verilmiştir. Satır­arası adı verilen bu yöntem erken dönem ilk Kur’an tercümelerinde görülen çeviri tekniğidir. Maveraünnehir bölgesinde yapıldığı varsayılan Kur’an tercümelerinde çevirilerde iki dillilik esas alınmıştır. Bir başka ifadeyle bu bölgede yapılmış Kur’an tercümelerinde Arapça kelimelere hem Türkçe hem de Farsça karşılıklar verilmiştir. X. yüzyılda Farsça ve Türkçe Semerkant, Buhara bölgelerinde ortaklaşa kullanılan bir kültür dili konumundaydı. Bugün içinde bu coğrafyada Farsçanın tahakkümü söz konusudur. Özbekistan İlimler Akademisi Ebu Reyhan el Biruni adlı Şarksinaslık Enstitüsü’nde 2008 numarada kayıtlı bulunan bu Kur’an tercümesi satır arası Türkçe­Farsça tercümeyi içerir. Eksik olan bu nüsha, toplam 273 varaktır. Eskişehir 2013 Türk Dünyası Kültür Başkenti Ajansı, Cumhuriyet'in 90. yıldönümünde yüzlerce yıl önce hazırlanmış olunan bu kadim­kıymetli ve mukaddes eserin ikinci serisinin tıpkıbasımını yayımlama işini üstlenmiştir. Eser, Türk dünyası ve Türklük bilimi çalışması yürüten akademisyen ve meraklıların ilgisine sunulmuştur.