Deneyimlenmesi gereken bir bilimkurgu operası

Sergio Leone’nin 1960’larda western’e ‘opera estetiği’ni getirmesinden güç alıp 2000’lerde bu eğilimi farklılaştıran filmlerin bir yenisi. Bu yaklaşımı 30’ların hakim alt türü bilimsel deney filmine uygulayan, yaratan-denek ilişkisinden de ‘yeni ırk nasıl olmalı?’ düşüncesini çıkaran özgün anlatılı bir bilimkurgu. “Kara Gökkuşağının Ötesi”ni içinde telekineziyi bulundurarak oluşturduğu ‘melez’ yapıdan ziyade esas şaşırtıcı kılan, yönetmeni Panos Cosmatos’un ayrıksı açılar, netsizlik, bozulumlu mercek tercihleri, hipnotize edici müzik ve hakim renk filtreleri ile Wong Kar-Wai’ye yakın bir stille çıkagelmesi. Bu ilk film; hipnotik, sarsıcı ve görülmedik bir ‘spagetti’ valsi vaat ederken, sunduğu ‘bilimkurgu operası’yla da uzun süre akıllardan çıkmayacak! 16-26 Şubat 2012 tarihleri arasında düzenlenen 11. !f İstanbul Bağımsız Filmler Festivali’nin şimdilik en iyisi olan “Kara Gökkuşağının Ötesi”ni ele aldım.

keremakca@haberturk.com

Bazı bilimkurgular, değiştirdikleri kalıplarla dikkat çeker. Bazı bilimkurgular ise yönetmenlik stilleri, üslupları ve anlatılarıyla. Bunların birincisine “Matrix” (1999), “Westworld” (1973), “Maymunlar Cehennemi” (“Planet of the Apes”, 1968) ve “Zardoz” (1974) örnek verilebilecekken, ikincisini düşününce hemen aklımıza “2001: Uzay Yolu Macerası” (“2001: A Space Odyssey”, 1968), “Solaris” (“Solyaris”, 1972), “Otomatik Portakal” (“A Clockwork Orange”, 1971), “2046” (2004) ve “Yol” (“The Road”, 2009) gibileri gelir.

Tepeden tırnağa opera estetiği üzerine inşa edilmiş

Panos Cosmatos adlı ‘melez’ bir yönetmenin ilk uzun metraj denemesi “Kara Gökkuşağının Ötesi” (“Beyond the Black Rainbow”, 2010) ise bunların ikincisine dahil edilebilir. Fazlasıyla “Bunraku”nun (2010) stil algısıyla akrabalık kuran eser, Sergio Leone’nin ‘spagetti western’ için seçtiği opera estetiğini Wong Kar-Wai’nin filtre ve bozulumlu objektif düşüncesiyle gözden geçiriyor.

Orada Guy Moshe’nin daha ziyade King Hu’nun ‘wuxia filmleri’nden beslendiği yapıyı burada bir valse ya da renk cümbüşüne dönüştürüyor. Öyle ki çok yakın ve yakın plan ağırlıklı bir görsel yapı kuran yönetmenin, sekansları son kısım hariç asla ‘genel plan’la açmaması bir duruş getiriyor beraberinde. Çarpık açı, alt açı, üst açı, netsizlik, hologramlaştırma gibi kavramlar da bu duruşa katkıda bulunurken, geniş ölçekli merceklerin dar ölçekli planlarda zaman zaman ‘ayna’ içindeki karakterleri yansıtmak için giriş yapması ‘çekici görsel dünya’nın tuzu biberi oluyor. Yani alışılageldik mercek-plan dengesi, Wong Kar-Wai’de gördüğümüz gibi yıkılıyor.

Hipnotize edici görsellik 30’ların bilimkurgu formülüyle doldurulmuş

“Kara Gökkuşağının Ötesi”, bununla kalmayıp Sinoia Caves’in hipnotize edici müziklerinden, mavi ve kırmızı filtrelerden de bolca beslenmiş. Açıları açı-karşı açı tekniğinden ziyade sadece yakın ölçekli bir tercihe kavuşturan Cosmatos, Leone’nin ‘çok yakın plan’larına ‘yeni bir yorum’ getirmiş. Böylelikle festivalde geçen yıl izlediğimiz “Amer”in (2009) gialloya yaptığını bilimkurgunun tabanına uygulamış.

Arboria adlı bir ‘bilimsel deney merkezi’nin çevresinde dönen hikaye ise günümüzde alışık olduğumuz gibi sanal gerçeklik, anılar ve teknoloji ile ilişki kurma derdinde değil. Daha ziyade Cosmatos, 1930’lar Amerikan sinemasında gördüğümüz ‘bilimsel deney filmi’ alanında stilize ve dönüşümcü bir iş vermek istemiş. ‘Üst varlık’ meselesini ise Doktor Barry ile Elena’nın ya da yaratan ile deneğin ilişkisi üzerinden kurgulamış.

“The Face of Another” ile “Clockwork Terror” arasında bir yerde

Birine mavi, diğerine kırmızıyı ağırlıklı yerleştiren sinematografinin işlevi yenilikçi bir şekilde bu ‘sonuçlu’ hikaye yapısını alışılagelmedik bir anlatıya çevirmek. Ortadaki ‘Barry nasıl ortaya çıktı?’ veya ‘Arboria nasıl kuruldu?’ konulu ‘doğum’u simgeleyen bembeyaz bölüm ise, evrim teorisi üzerine bir güncelleme yapmaktan ziyade oluşan ırkın nasıl bir toplu üretime malzeme edildiğini ele alma derdinde.

Bu da dışarıdaki düzene odaklanmadan tek bir kurum ışığında ilerleyen bu apolitik bilimkurgu portresini, Kubrick’in fütüristik uzay gemisi içi mimarisini hatırlatan bir sanat yönetimiyle bütünlemiş. “The Face of Another” (“Tanin Na Kao”, 1966) ile “Clockwork Terror”ı (“Una gota de sangre para morir amando”, 1973) Tarsem-Nicolas Winding Refn-Wong Kar-Wai üçlüsü bir arada çekmiş izlenimi yaratan yapıt, daha çok bu filmlerin ilkinden “İçinde Yaşadığım Deri”nin (“La Piel Que Habito”, 2011) çıkardığı melodramatik ve cinsel kimlik meseleli dokuya el atmasıyla dikkat çekiyor.

Tadına doyum olmayan bir sinema resitali

Nihayetinde film, insanoğlunun evrimi ve yeni bir ırk üzerine odaklanırken günümüzün hapsedilip teknoloji hayvanı haline getirilme olgusunu geçmişe taşımış. Bu durum eldeki yapıta birazcık zarar verip felsefik içeriği daraltsa da, her bireyden ‘yeni canlı’ya uygun sonuç çıkarma düşüncesinin ‘klon’luğun ötesinde gittiği yerler ‘tasarım’ açısından dikkat de çekmiş. Ama Cosmatos’un, son 10 dakikada içine girdiği ‘sonuçlu’ ve ‘görsel yapıyı bozan’ ivmenin ucu açık bir akıştan daha az doyurucu olduğunu söyleyebiliriz. Zira oraya kadar gelen ‘soyut yaratan-denek ilişkisi’nin hiç de bu ruhuna yakışmayan bir noktaya taşındığı kesin.

Buna karşın Panos Cosmatos’un burada yakaladığı stilize ve hipnotik dokunun eşssiz hali adeta sinema perdesinde görülmemiş bir deneyim vaat ediyor. Uzun süre de bu durumun etkisinden kurtulamıyorsunuz. Zira mercek, plan, kurgu, sinematografi ve akış algısını dağıtırken sinemaskop oranında (2.35:1) gerçek bir işitsel-görsel resitale dönüşüyor “Kara Gökkuşağının Ötesi”.

FİLMİN NOTU: 8

Künye:

Kara Gökkuşağının Ötesi (Beyond the Black Rainbow)

Yönetmen: Panos Cosmatos

Oyuncular: Michael Rogers, Eva Allan, Scott Hylands, Rondel Reynoldson

Süre: 110 Dk.

Yapım Yılı: 2010

KEREM AKÇA’NIN !F İSTANBUL FİLMLERİ İÇİN YILDIZ TABLOSU:

Anahtar Deliği (Keyhole): 7.5

Aksak Ritim (Off Beat): 5

Arıza Aşk (Bellflower): 7

Ayakta Ölmek (Morir de Pie): 4.3

Bir Gecelik (Nuit # 1): 3.8

Bu Dans Senin (Take This Waltz): 5.8

Çocuk Masalları (Kids Stories): 5.5

Çürük (Pink Report): 5.4

Eğer Bir Ağaç Devrilirse (If a Tree Falls): 3.7

Empire North: 3.5

Haftasonu (Weekend): 4.2

Kaçakçı (Smuggler): 4

Kara Gökkuşağının Ötesi (Beyond the Black Rainbow): 8

Kılıçsız Samuray (Saya Samurai): 2.8

Koşul (Circumstance): 6.9

Mahşerin Dört Atlısı (Four Horsemen): 4.7

Olabileceğim Belki de Olduğum İnsanlar (People I Could Have Been or Maybe I Am): 1.4

Ölümün Sesi (Baby Call):: 2.7

Sabır (Sebald’ın Ardından) (Patience (After Sebald)): 4

Senden Bana Kalan (The Descendants): 5

Sığınak (Take Shelter): 6.4

Sihirli Yolculuk (Magic Trip): 5.5

Şansa Bak (50/50): 5.6

Uykusuz Gece Masalları (Sleepless Night Stories): 1.8

Yoldan Geçen (Transeunte): 4

Volkan (Edjfall): 4.8

Not: Yıldızlar 10 üzerinden verilmektedir. Festival süresince güncellenecektir.