KATEGORİLER

Yazının devamını okumak için tıklayınız...

Merkez Bankası

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, 11 Haziran 1930 tarihinde bir anonim şirket olarak kurulmuştur. Banka, İdare Merkezi, Banknot Matbaası ve Şubelerden oluşmaktadır. Bankanın İdare Merkezi Ankara’dadır. On altı Genel Müdürlük ve yirmi bir Şubeden oluşan Bankanın, 2013 yılı sonu itibarıyla 4.659 çalışanı bulunmaktadır.

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından, dünyada ortaya çıkan emisyon sağlayacak merkez bankalarının oluşturularak ülkelerin kendi para politikalarını bağımsız olarak belirlemeleri yönündeki eğilimin etkisiyle ve Türkiye'de Kurtuluş Savaşı ile kazanılan siyasi bağımsızlığı ekonomik bağımsızlıkla güçlendirmek amacıyla bir merkez bankası kurulması yönündeki tartışmalar ve çalışmalar hız kazanmıştır. Bu konu ilk olarak 1923 İzmir İktisat Kongresi'nde ele alınmış ve "millî devlet bankası" kurulması fikri üzerinde durulmuştur. 1927 yılında Maliye Bakanı Abdülhalik Renda, merkez bankası kurulması hakkında bir kanun taslağı sunmuş, bu taslağın kabul edilmesi üzerine merkez bankasının kuruluş aşamasında ülkemiz yetkililerine yardımcı olmak üzere diğer ülkelerin merkez bankalarından da görüş istenmiştir.

1928 yılında Türkiye'ye davet edilen Hollanda Merkez Bankası İdare Meclisi Üyesi Dr. G. Vissering, hazırladığı raporda hükûmete bağlı olmayan ve bağımsız bir merkez bankasının gerekliliğine dikkat çekerken; 1929 yılında İtalyan Uzman Kont Volpi, Türk parasının istikrarının sağlanması için bir merkez bankası kurulmasının şart olduğunu belirtmiştir. Bu gelişmelerin ardından Hükûmet, merkez bankası kurulmasına ilişkin gerekli yasal çerçevenin hazırlanması için harekete geçmiş, Lozan Üniversitesinden Prof. Leon Morf'un katkılarıyla Merkez Bankası yasa tasarısı hazırlanmıştır. Tasarı, Türkiye Büyük Millet Meclisinde 11 Haziran 1930 tarihinde kabul edilerek "1715 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu" adı ile 30 Haziran 1930 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Merkez Bankası, farklı kurum ve kuruluşlarca yürütülen işlevlerin tek elde toplanmasını takiben 3 Ekim 1931 tarihinde faaliyetlerine başlamıştır. Diğer kamu kurumlarından farklılığının ve bağımsızlığının bir göstergesi olarak anonim şirket biçiminde hukuki varlığını kazanan Bankanın hisseleri A, B, C ve D sınıflarına ayrılmıştır. A sınıfı hisseler Hazineye ait olup Bankanın bağımsızlığının güçlendirilmesi amacıyla Kuruluş Kanunu'nda bu hisselerin toplam sermayenin yüzde 15'inden fazla olamayacağı belirtilmiştir. B sınıfı hisseler milli bankalara, C sınıfı hisseler yabancı bankalar ile imtiyazlı şirketlere, D sınıfı hisseler ise Türk ticaret kuruluşlarıyla Türk uyruklu gerçek ve tüzel kişilere ayrılmıştır.

Kuruluş Kanunu'na göre Merkez Bankasının temel amacı ülkenin ekonomik kalkınmasını desteklemektir. Bu amaçla Banka, temel politika aracı olan reeskont oranlarını belirlemeye, para piyasasını ve para dolaşımını düzenlemeye, hazine işlemlerini yerine getirmeye ve Türk parasının istikrarına yönelik önlemleri almaya yetkili kılınmıştır. Banka ayrıca banknot basma yetkisine tek elden sahip duruma getirilmiştir. Bunlara ek olarak Banka, devletin haznedarlığını da üstlenmiştir. Bu dönemde uygulanan sabit döviz kuru rejimi altında döviz kurlarını belirleme yetkisi hükûmete aittir.

Bankanın temel görevleri:

Açık piyasa işlemleri yapmak,

Hükümetle birlikte Türk Lirasının iç ve dış değerini korumak için gerekli tedbirleri almak ve yabancı paralar ile altın karşısındaki muadeletini tespit etmeye yönelik kur rejimini belirlemek, Türk Lirasının yabancı paralar karşısındaki değerinin belirlenmesi için döviz ve efektiflerin vadesiz ve vadeli alım ve satımı ile dövizlerin Türk Lirası ile değişimi ve diğer türev işlemlerini yapmak,

Bankaların ve Bankaca uygun görülecek diğer mali kurumların yükümlülüklerini esas alarak zorunlu karşılıklar ve umumi disponibilite ile ilgili usul ve esasları belirlemek,

Reeskont ve avans işlemleri yapmak,

Ülke altın ve döviz rezervlerini yönetmek,

Türk Lirasının hacim ve tedavülünü düzenlemek, ödeme ve menkul kıymet transferi ve mutabakat sistemleri kurmak, kurulmuş ve kurulacak sistemlerin kesintisiz işlemesini ve gözetimini sağlamak ve gereken düzenlemeleri yapmak, ödemeler için elektronik ortam da dâhil olmak üzere kullanılacak yöntemleri ve araçları belirlemek,

Finansal sistemde istikrarı sağlayıcı ve para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici tedbirleri almak,

Mali piyasaları izlemek,

Bankalardaki  mevduatın  vade  ve  türleri  ile  özel  finans  kurumlarındaki  katılma  hesaplarının  vadelerini belirlemektir.

Bankanın temel yetkileri:

Türkiye’de banknot ihracı imtiyazı tek elden Bankaya aittir.

Banka, Hükümetle birlikte enflasyon hedefini tespit eder, buna uyumlu olarak para politikasını belirler. Banka, para politikasının uygulanmasında tek yetkili ve sorumludur.

Banka,  fiyat  istikrarını  sağlamak  amacıyla  bu  Kanunda  belirtilen  para  politikası  araçlarını  kullanmaya, uygun bulacağı diğer para politikası araçlarını da doğrudan belirlemeye ve uygulamaya yetkilidir.

Banka,  olağanüstü  hallerde  ve  Tasarruf  Mevduatı  Sigorta  Fonunun  kaynaklarının  ihtiyacı  karşılamaması durumunda, belirleyeceği usul ve esaslara göre bu Fona avans vermeye yetkilidir.

Banka, nihai kredi mercii olarak bankalara kredi verme işlerini yürütür.

Banka,  bankaların  ödünç  para  verme  işlemlerinde  ve  mevduat  kabulünde  uygulayacakları  faiz  oranlarını, belirleyeceği usul ve esaslara göre bankalardan istemeye yetkilidir.

Banka,  mali  piyasaları  izlemek  amacıyla  bankalar  ve  diğer  mali  kurumlardan  ve  bunları  düzenlemek  ve denetlemekle görevli kurum ve kuruluşlardan gerekli bilgileri istemeye ve istatistiki bilgi toplamaya yetkilidir.

Merkez Bankası Haberleri

  • Merkez Bankası Başkanı Murat Çetinkaya açıkladı

    Para, 05 Mayıs 2017

    Merkez Bankası Başkanı Murat Çetinkaya açıkladı

    Forum İstanbul 2017 etkinliğinin ikinci gününe katılan Merkez Bankası Başkanı Murat Çetinkaya, bankacılık sektörünün önümüzdeki dönemlerde dijital finans ve fintek modellerinden daha fazla rekabet baskısı hissedeceğini belirtti

  • Kredibilite artışı

    İş-Yaşam, 27 Nisan 2017

    Kredibilite artışı

    Merkez Bankası piyasaları şaşırtarak geç likidite penceresi ile fonlama faizinde yüzde 0.5 puanlık artışa gitti. Kurun düştüğü dönemde atılan bu proaktif adımın Merkez Bankası’nın kredibilitesini artıracağı belirtiliyor

  • Merkez Bankası beklenen faiz kararını açıkladı

    İş-Yaşam, 26 Nisan 2017

    Merkez Bankası beklenen faiz kararını açıkladı

    Merkez Bankası merakla beklenen faiz kararını açıkladı. Merkez Bankası, politika faizi ve faiz koridorunu değiştirmedi. Geç likidite penceresi faiz oranını ise 50 baz puan artırdı.

    Ekonomi için kritik veri açıklandı

    İş-Yaşam, 11 Nisan 2017

    Ekonomi için kritik veri açıklandı

    Şubat'ta cari açık 2.53 milyar dolarak gerçekleşti. Beklentiler ise 2.5 milyar dolar düzeyindeydi. 

    11.6 milyar dolara üçlü savunma!

    İş-Yaşam, 10 Nisan 2017

    11.6 milyar dolara üçlü savunma!

    Merkez Bankası, son bir yılda 11.6 milyar dolara ulaşan ve ‘kaynağı belirsiz para’ olarak nitelendirilen ödemeler dengesindeki “net hata noksan” kaleminin üç sebepten dolayı yüksek çıktığını savundu

  • Altınla ilgili önemli bir hamle daha

    Altın, 05 Nisan 2017

    Altınla ilgili önemli bir hamle daha

    Başbakan Yardımcısı Mehmet Şimşek’in açıkladığı “altın tahvili” ve “altına dayalı kira sertifikası”ndan sonra altında bir hamle daha geldi

  • Devler Türkiye'de buluşacak

    İş-Yaşam, 01 Nisan 2017

    Devler Türkiye'de buluşacak

    Guvernörler Kulübü'nün Orta Asya, Karadeniz Bölgesi ve Balkan Ülkeleri Toplantısı, 2-4 Nisan 2017 tarihlerinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının ev sahipliğinde Antalya’da gerçekleşecek

  • Dolarda son durum! Düşüş devam ediyor!

    Döviz, 17 Mart 2017

    Dolarda son durum! Düşüş devam ediyor!

    Merkez Bankası'nın (TCMB) para politikasında ana fonlama enstrümanı olarak kullanılmaya başlanan geç likidite penceresi faizini dün 75 baz puan artırması sonrası bugün de attığı likidite adımlarıyla dolar 3.62 TL'nin altına geldi. Böylece iki günlük kayıp yüzde 3'e ulaştı.

    Kritik karar öncesi heyecan dorukta!

    Döviz, 14 Mart 2017

    Kritik karar öncesi heyecan dorukta!

    Küresel piyasalar, bugün başlayacak ve 2 gün sürecek ABD Merkez Bankası (Fed) toplantısı öncesinde yatay bir seyir izliyor

    Kritik veri açıklandı!

    Para, 13 Mart 2017

    Kritik veri açıklandı!

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, 2017 Ocak ayının ödemeler dengesi istatistiklerini açıklayarak, 561 milyon dolar arttığını söyledi

  • Dolar için kritik açıklama

    İş-Yaşam, 03 Mart 2017

    Dolar için kritik açıklama

    Fed Başkanı Yellen: "Bu ayki toplantımızda, FOMC istihdam ve enflasyonun beklentilerimiz doğrultusunda ilerlemeye devam edip etmediğini değerlendirecek. Eğer ediyorsa faiz artışında ek ayarlama yapmak uygun olacak"

  • Merkez'den 7.8 milyar dolarlık kritik döviz hamlesi!

    İş-Yaşam, 20 Şubat 2017

    Merkez'den 7.8 milyar dolarlık kritik döviz hamlesi!

    Merkez Bankası'nın ihracatçı ve turizmciler için kullandırılan reeskont kredilerinde sabit kurla ödeme olanağı sağlaması, şirketleri 7.8 milyar dolarlık döviz alım baskısından kurtardı

  • Doların nefesini kesti!

    Döviz, 31 Ocak 2017

    Doların nefesini kesti!

    Fitch kararının ardından haftaya tedirgin başlayan piyasalar, Merkez Bankası’nın likiditeyi sıkı tutan hamleleri sonrası sakinleşti. Merkez’in ağırlıklı fonlama maliyeti dün yüzde 10.30’u aşarak 2012 yılı ortasından bu yana en yüksek seviyeye ulaşırken, dolar 3.80’e indi, Borsa İstanbul yüzde 2.84 yükseldi

    Merkez Bankası: Enflasyon 2017 yılında...

    İş-Yaşam, 31 Ocak 2017

    Merkez Bankası: Enflasyon 2017 yılında...

    Merkez Bankası Başkanı Murat Çetinkaya, 2017'nin ilk yıl sonu enflasyon tahminlerini açıkladı.

    Merkez Bankası'ndan hükümete 'Açık Mektup'

    Para, 31 Ocak 2017

    Merkez Bankası'ndan hükümete 'Açık Mektup'

    2016 enflasyonunun yüzde 8,53 çıkması nedeniyle hükümet adına Mehmet Şimşek'e "Açık Mektup" gönderildi

  • Yastıkaltındaki 50 milyar TL'lik servet!

    Para, 24 Ocak 2017

    Yastıkaltındaki 50 milyar TL'lik servet!

    Merkez Bankası’na göre vatandaşların Borsa İstanbul’daki 47 milyar liralık hisse varlığından daha fazlası borsa dışındaki şirketlerde bulunuyor. Büyük çoğunluğu KOBİ olan şirketlerdeki gizli hisse serveti 50 milyar lira düzeyinde

  • Doları 3.53 TL'de sabitledi!

    Döviz, 24 Ocak 2017

    Doları 3.53 TL'de sabitledi!

    Yeni KHK ile devlete döviz borcu olanlar TL ile ödeyebilecek. Hesaplamada TCMB’nin 2 Ocak’ta açıkladığı 3.5338 TL’lik dolar ve 3.7086 TL’lik Euro kuru baz alınacak.

  • Merkez Bankası kritik faiz kararını açıkladı!

    Döviz, 24 Ocak 2017

    Merkez Bankası kritik faiz kararını açıkladı!

    Merkez Bankası, bugün yapılan Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında alınan faiz kararını açıkladı. Merkez Bankası koridorun üst bandını yüzde 8.5'ten yüzde 9.25'e, geç likidite penceresi faizini de yüzde 10'dan yüzde 11'e yükseltti

    Merkez Bankasının faiz kararı memnun etmedi

    Döviz, 24 Ocak 2017

    Merkez Bankasının faiz kararı memnun etmedi

    Gaziantep Ticaret Odası Başkanı Beyhan Hıdıroğlu, Merkez Bankasının faiz artırımı ile ilgili açıklamalarda bulundu