Yapay rahim!

Bebek sahibi olmak isteyen çiftlerin yeni umudu


24 Aralık 2010 Cuma, 09:09:38Güncelleme: 09:09:38
Yapay rahim! Sonra Oku

HABERTURK.COM SAĞLIK HABERLERİ SERVİSİ

Bebek sahibi olan çiftlerin büyük umutlarla başladığı tedaviler bazen olumsuz durumlarla sonlanabiliyor. Ama tıpta da çözümler tükenmiyor. Yapay rahim yöntemi de bu çözümlerden biri. Yavaş ve kötü üreyen embriyoların hızlanmasını sağlayan yöntem rutin tüp bebek uygulamasından farklı. Uludağ Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı'ndan Prof. Dr. Gürkan Uncu konuyla ilgili sorularımızı yanıtladı...

Tüp bebek tedavisi artık günümüzde yaşam koşullarının da etkisiyle oldukça arttı. Çiftlerin hangi durumlarda, ne zaman tüp bebek tedavisine başlaması gerekir?
Tüp bebek tedavisi endikasyonuna bağlı bir durum bu. Endikasyon dediğim şey gereklilik. Hangi nedenle bu işi yaptığınız çok önemli, ve bu anlamda yanıtın hemen, bir ay bile kaybetmeden tedaviye başlanmalı dediğimiz hastalar olduğu gibi, belirli algoritmaların yani tüp bebek öncesi başka tedavilerin yapılmasının gerektiği, bu tedavilerin başarısızlığında son nokta olarak tüp bebek uygulamasına geçilen hastalar da var.

Çiftler ne zaman tedaviye başvurmalı? Bunun belli bir zamanı var mı?
Kadın düzenli adet görüyorsa, sorunu yoksa, erkekte ciddi sağlık sorunları yoksa ve düzenli ilişki oluyorsa ve bu durumların varlığında 12 ay gebelik oluşmadıysa, araştırılmaya başlanmalıdır. Düzenli ilişkisi, ki bu haftada en az 2 cinsel ilişki anlamına gelir, bulunan ve korunmayan 100 çift içinde 1. ay 25’i gebe kalır ve buna her ay 10 çift eklenir. 6. ayın sonunda 65 çift gebedir. Sonraki 6 ay içinde bu orana 20 kişi daha eklenir ve 100 çiftin 85’i gebedir. Bu noktada gebe kalamayan 15 çift araştırılmalıdır. Yani araştırma için 6  – 12 aylık bir süre mantıklıdır. Tabi bu genellemenin dışında olan durumlar vardır.

Daha önce araştırılması gereken durumlar nelerdir?
Genelin dışındaki bu durumların başında yaş gelir. Yakın zamanda çıkan çalışmalar erkek yaşınında önemli olduğunu göstermeye başlamakla birlikte kadının yaşı burada daha önemlidir. 37 yaş sonrası kadın yumurtalıklarındaki yumurta rezervinin tüketim hızı çok artar ve 35 yaş üzerinde olan ve gebelik isteyen hanımlar için araştırma, tanı ve tedaviye başlama anlamında fazla beklememek gerekir, 6 ay kesinlikle yeterli bir süredir. Özellikle yumurtalıklarından cerrahi geçirmiş kadınlarda ve birden fazla yumurtalık-rahim enfeksiyonu geçirmiş kadınlarda araştırmaya erken başlamak gereklidir. Erkek tarafında ise geçirilmiş testis cerrahisi ve hastalıklarının varlıklarıda beklememeyi gerektiren bir durumlardır.

Her yerde tüp bebek yaptırılabilir mi? Doğru tüp bebek merkezinin seçimi için neler önemli? Hastanın bu seçimi yaparken nelere dikkat etmesi gerekir?
Sonuç itibariyle tüp bebek merkezleri Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlanan ve denetlenen sağlık birimleridir ve bu anlamda her merkez kendi başarı oranlarıyla bu işi yapmaktadırlar. Tüp bebek tedavisi maddi ve manevi çok eziyeti olan bir tedavidir ve maalesef başarı kadar başarısızlığıda olan bir tedavi şeklidir. Bu anlamda çiftler tüp bebek merkezi seçimi yaparken çok dikkatli seçim yapmak ve başarı ölçütlerini dikkatli değerlendirmelidirler.

YAŞ ÖNEMLİ
 
Yaş ve yapılma nedenlerine göre başarı oranı nedir? Bu oranlar dünyada ve yaptırılması planlanan merkezde nasıldır?
Burada başarının ne olduğu ayrıntılı tartışılmalıdır. Başarı oranının yüksek olduğunu bildiren merkezlerde, başarı olarak neyin ifade edildiği iyi sorgulanmalıdır. Çiftler bize gebe kalmak için gelmemekte, bebek istemektedirler, bu anlamda en önemli oran “take home baby” dediğimiz, eve sağlam, sağlıklı çocuk götürme oranıdır. Yeni yayımlanan yönetmelikle beraber embryo dondurma çok önemli duruma gelmiştir. Sağlık Bakanlığı tarafından getirilen kısıtlama ile herne endikasyon olursa olsun, birinci ve ikinci uygulamalarda tek embryo transferi, 35 yaş üzeri en fazla 2 transfer zorunluluğu getirilmiş olması dondurma programının başarısının mutlaka artırılması gerekliliğini doğurmuştur. Bu anlamda merkezlerin dondurulmuş embryo başarılarıda önem kazanmaktadır.

Türkiye’nin tüp bebek tedavisindeki başarı oranı nedir?
Türkiyede sağlık sektörü gerçekten başarılı işler yapıyor. Tüp bebekte bunlardan birisi. Türkiyede tüp bebek tedavi başarısı kesinlikle Dünya başarısının altında değildir, belkide üzerindedir. Belki kelimesini kullanmamın nedeni, verilerin güvenilir olarak toplanamaması ve , izlenemesi sonucu başarının olduğundan biraz fazla gösterilmesidir. Başarının ne olduğu tanımlanmadan, standardize edilemeden bildirilen oranların doğruyu ne kadar gösterdiği tartışmalıdır. Her merkez kendi başarı oranını en fazla olarak bildirmektedir, bizim başarımız kötü diyen yoktur, olması da beklenemez. Bütün bunlara rağmen, Türkiyede IVF başarısı çok yüksektir. Bizim için yeni bir dönem başlıyor, başladı, tek embryo transferi. Yönetmelik iptal edilmediği takdirde bu uygulama devam edecek ve biz şimdiye kadar hiç bilmediğimiz yada başka bir anlatımla çok az uyguladığımız bu uygulamanın sonuçlarını göreceğiz. Literatüre baktığınızda 2 embryo transferine göre daha düşük fakat kabul edilebilir başarısı olan tek embryo transferinin ülkemizde ne olacağını bilemiyoruz, bunu bize zaman gösterecek.

YAPAY RAHİM

Son dönemde önem kazanan Yapay Rahim Uygulaması’ndan biraz bahseder misiniz? Yapay rahim nedir?
Yapay rahin denilen şey, rahim içi doku kültürü uygulamasıdır. Tekrarlayan tüp bebek tedavilerine rağmen gebe kalamayan, embriyoları yavaş veya kötü gelişim gösteren çiftlerde yeni bir umut haline gelmiştir. Adetin 21. günü rahim içinden alınan ufak bir doku örneği laboratuar koşullarında ayrıştırılır, hastanın kendi kan serumu ile kültür ortamı oluşturulur ve gerekli hücreler çoğaltılarak dondurulur. Daha sonra hasta tüp bebek tedavisine alınır. Yumurta toplama işlemi yapıldığında dondurulmuş olarak saklanan örnekler çözülür Ko-kültür dediğimiz yapay bir rahim içi dokusu oluşturulur. Tüp bebek işlemi yapılıp döllenme görüldükten sonra oluşan embriyolar transfer işlemine kadar bu doku içinde büyütülür. Bu uygulama sırasında kadının kendi rahim içi hücreleri kullanıldığından sarılık, AIDS ve diğer riskli durumlar ekarte edilir.

Ko – kültür ortamında embriyo ve rahim içi doku arasındaki ilişki vücut içindekine benzer şekilde gelişmekte ve embriyo ile anne adayının rahim iç duvarı hücreleri birbirleri ile tanışmış ve alışmış olmaktadırlar.  Embriyo gelişimi için gerekli olan faktörler ve proteinler yönünden oldukça zengin olan Ko-kültür sıvıları içerisinde bulunan büyüme faktörleri ve besleyici maddeler embriyo gelişimini destekler.  Ayrıca ortamda oluşan antioksidanlar embriyo için zararlı olabilecek artıklar embriyo çevresinden uzaklaştırır.  Tüp bebek için kullanıma hazır olarak sunulan yapay kütür ortamında bu proteinler ve büyüme faktörleri oldukça sınırlı bulunur. Bu nedenle tekrarlayan tüp bebek tedavisinde başarısız hastalarda ko- kültür hazır satışa sunulan kültür sıvıları için bir alternatif oluşturur.   Endometrial ko-kültür hazırlanması yoğun bir iş gücü ve teknik alt yapı gerekmektedir ve bu konuda özel olarak eğitimi olan elemanlara ihtiyaç duyulmaktadır .

Yapay rahim uygulaması ne tür durumlarda gerçekleştiriliyor?
Rutin tüp bebek uygulaması değildir. Bu nedenle seçilmiş olgularda kullanılmaya başlanmıştır. En çok uygulamaya girmekte olduğu yer embriyo gelişiminin kötü, yavaş, istendiği şekilde gitmediği durumlardır. Tekrarlayan implantasyon başarısızlıklarında, over rezervinin düşük olduğu, başarının düşük olarak öngörüldüğü olgularda kullanılabilinir. Böyle olmakla birlikte, bilimsel veriler bu uygulamanın beklendiği şekilde başarıyı çok artırmadığını bildirmektedir.

NORMAL TÜP BEBEK TEDAVİSİNDEN FARKI

Bu tedavinin normal tüp bebek tedavisinden farkı nedir?
Normal tüp bebek tedavisinde toplanan yumurtalar ile sperm birleştirildikten sonra fertilizasyon için hazırlanmış medyumlar içinde bekletilir. Yapay rahimde ise, kadından alınan rahim içi dokuların hazırlanmasıyla elde edilen medyum içinde bekletilir, ikisi arasında ana fark budur.

Her tüp bebek merkezinde bu uygulama yapılabiliyor mu?
Hayır. BU tür standart dışı işler her tüp bebek merkezinde yapılmıyor, belirli merkezlerde yapılabiliyor.

Yapay rahim gibi geliştirilen bu yöntemlerle artık “bebek sahibi olamamak” gibi bir durum ortadan kalkıyor diyebilir miyiz?
Kesinlikle hayır. Keşke bu tür bir yorum yapmak mümkün olsa. Yeni bir gelişmedir ve hareket getireceği kesindir ama şimdiye kadar, rutin olarak kullanılmayı gerektiren ve bu anlamda başarı oranını çok artıran ve sizin ifadenizle, bebek sahibi olmamayı ortadan kaldıran bir durum değildir. Mutlaka geliştirilmeye ve bu konudaki bilgi birikiminin birikmesine ihtiyaç vardır.

Eklemek istedikleriniz...
Bakın size bir örnek vereyim Tüp bebek işleminde, bebeği transfer yaptıktan sonra gebelik olup olmadığını anladığımız 12 gün içinde kadının çektiği stres oranı, herhangi bir hastaya kanser olduğunu söylediğinizde oluşan stres oranı ile aynıdır. Ne kadar büyük bir stres ve beklenti. Bu kadar maddi manevi eziyet çekilen bir işleme kalkışırken merkez ve merkez çalışanlarının geçmişi, tecrübeleri, birikimleri çok iyi araştırılmalı, başarı oranları ayrıntılı olarak konuşulmalı, tedavi süresince karşılaşacağı her şey ayrıntılı öğrenilmeli ve başarısızlık durumunda bunun dünyanın sonu olmadığı bilinmelidir. Basında çok sıklıkla karşılaştığımız “bundan sonra çocuksuz çift kalmayacak” , “tüp bebek ile kısırlığa son”, “ünlü doktor embriyoları lazer ile rahime yapıştırıyor “ünlü doktor tüp bebekte mucizevi formülü açıklıyor”, “ünlü doktor dünyada en iyi gebelik oranları bizde dedi“, gibi akla mantığa sığmayan haberlere değer verilmemeli. Bu tedavilerin sabır ve ısrar gerektirdiği akıldan çıkartılmamalıdır. Tüp bebek gelecek 10 yıl içinde çok önemli yenilik ve değişikliklere gebedir.  Bunların hangilerin uygulanabilir hangilerinin ise boş olduğunu zaman gösterecektir.