Ercan Kumcu

Kamu finansmanı iyileşiyor mu?

Bütçe gerçekleşmelerine göre, yılın ilk iki ayında, geçen yılın aynı dönemine göre, harcamalar yüzde 0.7 artarken, bütçe gelirleri yüzde 15.5 arttı. Bu dönemde vergi gelirlerindeki artış yüzde 21’e ulaştı. Bütçe açığı geçen yılın ilk iki ayında 10.4 milyar liradan bu yıl ilk iki ayda 5.4 milyar liraya gerileyerek geçen yıla göre yüzde 48 düşmüş oldu. Bütün bu rakamlar sevindirici. Harcamalardaki tasarrufun önemli bir kısmı faiz harcamalarından kaynaklandı. Faiz dışı harcamalar bu dönemde yüzde 11’e yakın arttı.

Aynı döneme ilişkin Hazine nakit dengesi ise Hazine’nin nakit olarak yaptığı harcamaların nakit olarak elde edilen gelirlerden 9.2 milyar lira daha fazla olduğunu gösteriyor. Yılın ilk iki ayındaki nakit açığı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 34.5 azalmış görünüyor. Bütçe gerçekleşmeleri kadar olmasa da, Hazine’nin nakit dengesindeki gelişmeler de sevindirici. Faiz dışı nakit harcamalardaki artışın yüzde 9.2 olduğu da gözden kaçmamalı.

Nakit bazda Hazine’nin gelirleri bu yılın ilk iki ayında, geçen yılın aynı dönemine göre, yüzde 18.8 artarken, nakit giderler kabaca aynı kalmış. Kısacası, bütçe gerçekleşmelerinden ve Hazine nakit dengesinden çıkan sonuç, harcamalar yaklaşık aynı kalırken, gelirlerdeki artışla devletin finansman ihtiyacı bu yılın ilk iki ayında geçen yıla göre azalmış. İlk iki aylık gelişmeler olumlu.

SOSYAL BÜTÇE

Geçen yılın ilk üç ayı yerel seçimler dolayısıyla harcamaların hızla arttığı bir dönemdi. Bu yılın ilk iki ayındaki yüzde değişmeler şeklinde ifade edilen gelişmelerin olumlu olmasının bir nedeni harcamalardaki bazın geçen yıl çok yüksek olması denebilir. Ekonominin kıpırdanmasıyla artan vergi gelirleri de bu yılki finansman dengesinin geçen yıla göre daha iyi olmasına yardım ediyor.

Bütçede durdurulamayan kanama sosyal güvenlik kurumlarına bütçeden verilen destekler. Hazine yardımı ve görev zararları adı altında geçen yılın tümünde sosyal güvenlik kurumlarına verilen finansal destek 53 milyar liraya ulaşmıştı. Geçen yılın son ayında bu kurumlara verilen aylık desteğin neden birdenbire düştüğü de bir türlü anlaşılamadı. Bu yılın ilk iki ayında sosyal güvenlik kurumlarına bütçeden verilen destek 9.4 milyar lirayı aştı. Geçen yılın aynı dönemine göre artış yüzde 5 oldu.

Geçen yılın tümünde sosyal güvenlik kurumlarına verilen finansal destek faiz dışı harcamaların yüzde 24.5’i kadardı. Yani, bütçeden yapılan faiz harcamaları dışındaki harcamaların neredeyse dörtte biri sosyal güvenlik kurumlarına gitti. Bu açıdan bakıldığında, Türkiye’nin bütçesinin sosyal içerikli bir bütçe olmadığını iddia etmek biraz zor oluyor. Bu yılın ilk iki aynında sosyal güvenlik kurumlarına verilen desteğin faiz dışı harcamalar içindeki payı yüzde 27.5’e yükseldi. Yani, bütçe giderek daha da fazla sosyal içerikli oluyor!

GEÇİCİ İYİLEŞME GÖRÜNTÜSÜ

En azından yılın son üç ayına kadar, önümüzdeki aylarda geçen yıla göre vergi gelirlerindeki artışın devam etmesini beklemek gerçekçi görünüyor. Buna karşılık, dönemsel faiz harcamalarındaki kaymaları ve faiz dışı giderlerdeki enflasyon üzerindeki artışları göz önüne aldığımızda, bütçe dengesinin geçen yıla göre çok fazla iyileşmediği sonucuna varılabilir. Özellikle yılın ikinci yarısında harcamalardaki artışların hızlanması bu yıl bütçe dengesini daha da kötüleştirebilir.

Harcamalardan tasarruf edemediğimiz sürece, artan harcamaların neredeyse tümünün geçici değil de kalıcı olduğu bir yapıda, bütçe dengesi vergi gelirlerindeki performansla paralel gidecek. Böyle bir yapıda, kamu finansmanında dönemsel iyileşme görüntüsü geçici olmaya mahkum oluyor.