Ercan Kumcu

ISO 500 şirketleri vergiye çalışmış

İstanbul Sanayi Odası’nın açıkladığı Türkiye’nin en büyük 500 sanayi şirketine yönelik 2009 yılı verileri sanayinin esnekliğini gösteriyor. 2009 yılında Türkiye ekonomisi reel olarak yüzde 4.7 küçüldü. İSO 500 şirketlerinin yurtiçi cirolarının ve ihracatın nominal olarak düştüğü bir dönemde, sanayi şirketleri kârlarını artırabilmişler.

İstihdamdan tasarruf etmişler. Verimliliğe önem vermişler. Hatta, bilançolarını bir ölçüde daha sağlıklı hale dahi getirebilmişler. Toplam borçların öz kaynaklara oranı ve kısa vadeli borçların toplam borçlar içindeki payı düşerken, öz kaynakların toplam aktiflere oranı yükselmiş.

Veriler çalışmada kapsanan sanayi şirketlerinin olumsuz ekonomik şartlara hızla uyum gösterebildiğinin kanıtı. 2001 yılındaki krize göre, 2009 yılında şirketlerin bilanço ve kar-zarar performansları çok iyi denebilir.

İSO 500 şirketlerinin net üretimden satışlar yüzde 13.1 küçülmüş. İhracatları yüzde 31.7 düşmüş. Kârları yüzde 10.8 artmış. Daha ayrıntıda bakıldığında, sektörler arasında büyük farklılıklar görülüyor. Örneğin, öz kaynak karlılığında gıda maddeleri, tütün işleme, ağaç mobilya, petrol ürünleri, elektrikli makine gibi sanayiler daha iyi bir performans sergilerken, demir-çelik, kağıt ve kağıt ürünleri, porselen ve taşıt araçları sanayi gibi sektörler krizden göreli olarak daha fazla etkilenmişler. İhracata yönelik üretim yapan sektörlerin performansı ortalamanın altında kalmış.

Şirketlerin toplam faiz harcamaları 2009 yılında azalmış. 2000 yılı öncesinin aksine, kârların çok büyük bir bölümü 2009 yılında da faaliyet kârlarından oluşuyor.

ÇARPIK VERGİ SİSTEMİ

2009 yılında şirketler üzerinde en büyük baskıyı yaratan yine vergiler olmuş. Tablodan da görüldüğü gibi, imalat sanayinde yaratılan toplam brüt katma değerin yüzde 54.4’ü vergiler. Maaş ve ücretler ile faiz harcamaları ve kâr arasında bölüşülen yaratılan toplam net katma değer toplam brüt katma değerin ancak yüzde 37.4’ü kadar olmuş. Bir başka ifadeyle, imalat sanayi şirketleri ücretlerle ve kâra çalışacaklarına, daha çok Maliye’ye çalışmışlar. Net katma değerin brüt katma değere oranı 2008 yılında biraz daha iyiydi. 2009 yılında durum daha da vahim hale gelmiş.

İmalat sanayi içinde bazı sektörlerde bu durum çok çarpıcı görünüyor. Örneğin, kimya ve, petrol ürünleri ve plastik sektöründe net katma değer brüt katma değerin ancak yüzde 21.4’ü olmuş. Bu oran alkollü içecekler ve tütün mamullerinde yüzde 27 civarında. İSO 500’deki imalat sanayi şirketleri içinde bu iki sektörün yarattığı net katma değer toplamın yüzde 43’ü, yarattıkları brüt katma değer ise toplamın yüzde 68’i.

Türkiye’nin vergi gelirlerini artırmak için dolaylı vergilere abanmasının sonuçları bu verilerde açıkça görünüyor. Çarpıklıklar giderek artıyor. Türkiye ekonomisinin önündeki en önemli sorunlardan birinin vergi yapısının değiştirilmesi zorunluluğu olduğu daha iyi anlaşılıyor.