Son Dakika
16.04.2018 - 04:07 | Güncelleme:

Doğal seçme kuramı ve ‘Türlerin Kökeni’

 

MUHTEREM okuyucularım...

Geçen hafta sizlere Sir Charles Lyell’in ölümsüz eseri “Jeolojinin İlkeleri” ile dünyamızın tekdüze evrimi fikrinin jeolojide yerleştiğini ve bunun dünyamızın tarihinin çok ama çok uzun bir geçmişi kucaklıyor olduğunu bilim dünyasına kabul ettirdiğini anlatmıştım. Bu haftaki yazımın amacı bu olayın yaşam bilimleri, yani biyoloji üzerindeki etkisini tartışmaktır.

EVRİM YENİ BİR FİKİR DEĞİLDİR

Daha önceki yazılarımda da zaman zaman ifade ettiğim gibi, dünyamızın tarihinde yaşamın değiştiği, yani bazı türlerin yok olup bazılarının yeni ortaya çıktığı fikri çok ama çok eskidir ve bilebildiğimiz kadarıyla bilimsel bir çerçevede ilk defa Anadolulu büyük doğa bilimci Anaksimandros tarafından MÖ 6. yüzyılın sonu veya 5. yüzyılın başında dile getirilmiştir. Benzer fikirler Ortaçağ’da hem Hıristiyan hem de Müslüman dünyasında zaman zaman ortaya atılmış ve tartışmalar 19. yüzyıl ortalarına kadar uzanmıştır.

Dünyanın tarihi boyunca yaşamın değiştiği konusunda 19. yüzyıl başına gelindiğinde bilim dünyasında hiçbir şüphe kalmamıştı. Sorun, bu değişimin nasıl gerçekleştiğiydi. 19. yüzyıl başında Lamarck’ın bireyin yaşamı boyunca edindiği özelliklerin yavrulara geçtiği ve bu suretle değişimin olduğu varsayımı gözlemle desteklenememişti. Dolayısıyla Lamarck, Geoffroy Saint-Hilaire (1772-1844), hatta Goethe gibi yazarların açtıkları tartışmalardan olumlu bir sonuç alınamamıştı.

İşte bu ortamda iki bilim insanı, Charles Darwin (1809-1882) ve Alfred Russell Wallace (1823-1913), Güney Amerika ve Pasifik Okyanusu adalarında ve Güneydoğu Asya’da yaptıkları gözlemleri yepyeni bir görüş çerçevesinde yorumlayarak evrim kuramının modern safhasını başlattılar.

DARWIN

Charles Darwin zengin bir taşra doktorunun oğluydu, ama pek çok dâhi gibi okul yaşamında başarılı olamamıştı. Cambridge’de hocası John Stevens Henslow (1796-1861) ona yakında dünya çevresinde bir araştırma gezisine katılacak olan Beagle gemisine katılma tavsiyesinde bulundu. Darwin bu gezide önce Güney Amerika’da bulduğu fosillerle bugün orada yaşayan Güney Amerika devekuşu (Rhea americana), armadillo (Dasypus ve akrabaları) ve tembel hayvan (Bradypus ve akrabaları) gibi hayvanları karşılaştırınca bunların birbirlerine çok benzer olduklarını ama aralarında önemli farklılıklar da gösterdiklerini fark etti.

İlk defa defterine türlerin herhalde zaman içinde değişmiş olduklarını yazdı. Galapagos Adaları’nda ise pek çok ispinoz kuşu topladı. Bunların her birinin ayrı bir tür olduğunu ise ancak İngiltere’ye vardıktan sonra ona oradaki uzmanlar söylediler. Darwin hayretler içinde kalmıştı. Bu kuşların hepsi Güney Amerika’da benzer bir ispinoza benziyorlardı ve büyük bir ihtimalle de ondan türemişlerdi. Bu nasıl olmuş olabilirdi?

Darwin önce hayvan ıslahçılarını düşündü ve onlarla mektuplaşmaya başladı. Bu adamlar belirli hayvan ırklarını nasıl türetiyorlardı? Bu mektuplaşmalar sonucunda işin sırrının seçmede olduğunu anladı. Hayvan ıslahçıları istedikleri özellikleri gösteren hayvanları seçip sadece onları çiftleştirerek yeni ırklar oluşturuyorlardı. Yeni ırk oluşumu da tür oluşumunun ilk safhasıydı. Bu fikirlerle boğuşurken Darwin iktisatçı Thomas Robert Malthus’un (1766-1834) meşhur eseri “Nüfus İlkesi Üzerine Bir Deneme” yi okudu. Bu eserinde Malthus, insanların geometrik bir şekilde arttıklarını (yani 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256...) buna mukabil yiyecek miktarının sadece aritmetik olarak çoğalabileceğini (yani 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8...) göstermişti.

Yani nüfus artışı, kontrolsüz bir şekilde olduğu takdirde sürdürülebilir olamazdı ve eninde sonunda bireyler arasında yiyecek için bir çatışmanın çıkması kaçınılmazdı. Darwin bunun doğada bireyler arasında bir mücadeleye yol açacağını, bu mücadelede de tesadüfen daha iyi özellikler geliştirebilmiş bireylerin kazanacağını, sadece onların yavrularının yaşam hakkı olabileceğini anladı. Bu şekilde bir hayvan topluluğunda nüfusun karakter değiştirmesi, yani evrilmesi, kaçınılmaz olacaktı.

İşte bu mekanizmaya bugün doğal seçme diyoruz. İnsan toplumu içinde hayvan ıslahçılarının suni seçmeyle kısa sürede yaptıklarını, tabiat doğal seçmeyle uzun sürelerde yapıyordu ki bu uzun sürenin de mümkün olduğunu Lyell göstermişti. Darwin bu önemli buluşunu arkadaşları Charles Lyell ve Joseph Hooker’a söyledi; bir mektupla da Amerikalı meşhur botanikçi Asa Grey’e bildirdi, ama bu dostlarının tüm ısrarlarına rağmen yayımlamadı. Toplumun tepkisinden çekiniyor, bilim dünyasını tam ikna edecek delilleri toplamaya devam etmesi gerektiğini söylüyordu.

WALLACE

Darwin’in tersine Wallace fakir bir ailenin çocuğu idi ve tahsiline 13 yaşından sonra devam edememiş, kendini yetiştirmişti. Yaşamını tropik bölgelerde hayvan örnekleri toplayıp bunları müzelere ve meraklı zenginlere satarak kazanıyordu. Güneydoğu Asya’daki Malay Takımadaları’nda (bugünkü Endonezya) çalışırken buradaki tür zenginliği ve türlerin belirli adalara has olduklarının gözlenmesi dikkatini çekmişti. O da aynen Darwin gibi Malthus’un eserini okumuştu.

Bir gün Halmahera Adası’nda sıtmadan ateşler içinde yatarken aklına Malthus’un kitabı geldi ve o da Darwin gibi, evrimin doğal seçmeyle olabileceğini düşündü. Bu düşüncesini sıtma nöbeti geçer geçmez bir makale haline getirerek daha önceden mektuplaşmaya başladığı Darwin’e yolladı ve eğer beğenirse Lyell’e de göstermesini rica etti.

Wallace’ın mektubunu alan Darwin yıkılmıştı. Çok önem verdiği kendi kuramını bir başkası da bulmuştu. Durumu Lyell ve Hooker’a bildirdi ve Wallace’ın mektubunun yayımlanması gerektiğini söyledi. Ancak gerek Lyell gerekse de Hooker, bu fikri Darwin’in Wallace’ın mektubunun gelmesinden 16 sene önce bulduğunu biliyorlardı. Bir haksızlığı önlemek için ortak bir yayın yapılmasını teklif ettiler.

ORTAK TEBLİĞ VE MAKALE

Dolayısıyla 1858 senesinin 1 Temmuz’unda Londra’daki Linné Derneği’nin toplantısına Darwin ve Wallace’ın ortak yazarlığında “On the Tendency of Species to form Varieties; and on the Perpetuation of Varieties and Species by Natural Means of Selection” (Türlerin Çeşitlenme Konusundaki Doğal Eğilimleri ve Çeşitlerin ve Türlerin Sürekliliklerinin Doğal Seçme Yoluyla Sağlanması Üzerine) başlıklı tarihi tebliğ sunuldu.

Kızıldan yeni ölmüş olan çocuğunun cenazesinde olduğundan Darwin bu sunuma katılamamıştı. Zaten Wallace da Güneydoğu Asya’daydı. Tebliğ ortak yazarlı bir makale olarak Linné Derneği dergisinde 20 Ağustos 1858’de yayımlandı. Tebliğ başlangıçta büyük bir heyecan uyandırmadı; ta ki bir yıl sonra Darwin yirmi küsur yıldır topladığı verileri meşhur kitabında derleyene kadar. “Türlerin Kökeni” adlı eser bilim dünyasında bir bomba etkisi yaptı. Büyük jeolog Eduard Suess (1831-1914) Darwin’in eserini Kopernik’in kitabıyla karşılaştırmış, insanlığa yepyeni ufuklar açtığını yazmıştır.

‘TÜRLERİN KÖKENİ’NDE TÜRLERİN KÖKENİ YOK

Ancak Darwin yaşamı boyu yeni türleri neyin ortaya çıkardığını bulamamıştır. Yani “Türlerin Kökeni” adlı eserinde türlerin kökeninin ne olduğu açıklığa kavuşmamıştır. Bir değişiklik bir kere olduktan sonra onun egemen hale gelmesini doğal seçmenin sağladığı çok ama çok önemli bir buluştu ve Darwin ile Wallace’ın buluşu ve Darwin’in kitabının konusu da buydu. Ama bu buluş ne değişikliğin nasıl olduğunu, ne de ebeveynden yavruya nasıl geçtiğini açıklıyordu.

Bu iki açıklama Darwin’in eserinin yayımlanmasından sonra biri Avusturyalı, diğeri Hollandalı iki büyük bilim adamının eseridir. Bunlardan birincisi Brünn şehrinde oturan (bugünkü Çek Cumhuriyeti sınırları içindeki Brno) Gregor Mendel’in (1822-1884) bezelyelerle yaptığı deneylerde elde ettiği genetik kurallardır. Mendel hangi şartlarda hangi karakterlerin ebeveynden yavruya hangi ölçülerde geçeceğini tespit etmiş ve bunun nesillere nasıl dağıldığını göstermiştir.

İkinci önemli buluş Amsterdam Üniversitesi botanik profesörü Hugo de Vries’e (1848-1935) aittir. De Vries, Mendel’den tamamen bağımsız olarak onun genetik kurallarını baştan keşfetmiş, fakat daha da önemlisi canlılardaki değişikliklerin kendisinin “pangen” adını verdiği temel yapıtaşlarında olan tesadüfî bozulmalarla ortaya çıktığını ispat etmiştir. Bu bozulmalara de Vries “mutasyon” adını vermişti. Bugün bu bozulmaların genleri oluşturan (“gen” terimi Danimarkalı botanikçi Wilhelm Johannsen’indir: 1857-1927) DNA ve RNA dizilerinde çok çeşitli nedenlerle (örneğin radyasyon etkisi) oluşan değişiklikler sonucunda meydana geldiğini biliyoruz.

Günümüzün modern evrim kuramı dolayısıyla üçlü bir sacayağına oturur: Darwin-Wallace doğal seçme kuramı/Mendel genetiği/ Vries mutasyonları. Bu üç kuramı kendi çatısı altında toplayan ve geliştiren temel evrim teorisine biyologlar “modern sentez” adını vermişlerdir. Darwin-Walace kuramı modern evrim kuramının sadece bir bölümünü oluşturduğu halde, onların keşfinin evrimin anlaşılmasına ve modern evrim kuramının doğuşuna en büyük katkıyı yaptığı kuşkusuzdur.

*********** 

DÜNYA SEYAHATLERİNDE BİLİMİ ANLAMAK İÇİN NERELERE GİDELİM?

DARWIN’İN EVİ: DOWN HOUSE

DARWIN Ailesi’nin 1842’den 1896’ya, yani Darwin’in eşi Emma’nın ölümüne kadarki yuvası olan Down House bugün bir Darwin Müzesi haline getirilmiştir. Londra’nın hemen dışındaki bu müze her gün saat 10.00 ile 18.00 arası açıktır. Yetişkinlerin bilet fiyatı 12 sterlin, çocuklarınki ise 7.20 sterlindir. 2 yetişkin ve 3 çocuktan oluşan bir aile için fiyat ise 31.20 sterlindir.

Adres: Luxted Road, Downe, Kent, BR6 7JT

Londra’dan kolayca ulaşılabilecek olan bu müze içinde Darwin’in çalışma odası, dışında da serası ve deney yaptığı bahçesi gezilebilir.

 


Değerli Haberturk.com okurları.

Haberturk.com ekibi olarak Türkiye’de ve dünyada yaşanan ve haber değeri taşıyan her türlü gelişmeyi sizlere en hızlı, en objektif ve en doyurucu şekilde ulaştırmak için çalışıyoruz. Yoğun gündem içerisinde sunduğumuz haberlerimizle ve olaylarla ilgili eleştiri, görüş, yorumlarınız bizler için çok önemli. Fakat karşılıklı saygı ve yasalara uygunluk çerçevesinde oluşturduğumuz yorum platformlarında daha sağlıklı bir tartışma ortamını temin etmek amacıyla ortaya koyduğumuz bazı yorum ve moderasyon kurallarımıza dikkatinizi çekmek istiyoruz.

Sayfamızda Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına ve evrensel insan haklarına aykırı yorumlar onaylanmaz ve silinir. Okurlarımız tarafından yapılan yorumların, (yorum yapan diğer okurlarımıza yönelik yorumlar da dahil olmak üzere) kişilere, ülkelere, topluluklara, sosyal sınıflara ırk, cinsiyet, din, dil başta olmak üzere ayrımcılık unsurları taşıması durumunda yorum editörlerimiz yorumları onaylamayacaktır ve yorumlar silinecektir. Onaylanmayacak ve silinecek yorumlar kategorisinde aşağılama, nefret söylemi, küfür, hakaret, kadın ve çocuk istismarı, hayvanlara yönelik şiddet söylemi içeren yorumlar da yer almaktadır. Suçu ve suçluyu övmek, Türkiye Cumhuriyeti yasalarına göre suçtur. Bu nedenle bu tarz okur yorumları da doğal olarak Haberturk.com yorum sayfalarında yer almayacaktır.

Ayrıca Haberturk.com yorum sayfalarında Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinde doğruluğu ispat edilemeyecek iddia, itham ve karalama içeren, halkın tamamını veya bir bölümünü kin ve düşmanlığa tahrik eden, provokatif yorumlar da yapılamaz.

Yorumlarda markaların ticari itibarını zedeleyici, karalayıcı ve herhangi bir şekilde ticari zarara yol açabilecek yorumlar onaylanmayacak ve silinecektir. Aynı şekilde bir markaya yönelik promosyon veya reklam amaçlı yorumlar da onaylanmayacak ve silinecek yorumlar kategorisindedir. Başka hiçbir siteden alınan linkler Haberturk.com yorum sayfalarında paylaşılamaz.

Haberturk.com yorum sayfalarında paylaşılan tüm yorumların yasal sorumluluğu yorumu yapan okura aittir ve Haberturk.com bunlardan sorumlu tutulamaz.

Haberturk.com yorum sayfalarında yorum yapan her okur, yukarıda belirtilen kuralları, sitemizde yayınlanan Kullanım Koşulları’nı ve Gizlilik Sözleşmesi’ni peşinen okumuş ve kabul etmiş sayılır.

Bizlerle ve diğer okurlarımızla yorum kurallarına uygun yorumlarınızı, görüşlerinizi yasalar, saygı, nezaket, birlikte yaşama kuralları ve insan haklarına uygun şekilde paylaştığınız için teşekkür ederiz.

SEN DE DÜŞÜNCELERİNİ PAYLAŞ!
2000
  • Misafir 20 Nisan 2018 Cuma 13:59
    ülkemizde bilime duyulan ilgi buraya yapılan yorumlsrdan belli siyasi yada futbol yorumları binlerce böyle bir ülkede neden bilim gelişmedi anlaşılıyor.
  • Misafir 20 Nisan 2018 Cuma 13:35
    Çok teşekkürler, iyi ki varsınız.
  • Misafir 19 Nisan 2018 Perşembe 10:50
    Tesekkurler, harika bir yazi olmus acik ve anlasilir. Konuyla ilgili kabaca bir fikri olan herkesi aydinlatacagina inaniyorum. Her hafta yazilarinizi merakla bekliyoruz. Ancak Habertürktv'de her hafta yazinizdan sonra verdiginiz röportajlara sanirim ara verdiniz oysa onlari da ilgiyle izliyorduk. Sevgiler,
  • Misafir 18 Nisan 2018 Çarşamba 12:13
    Sevgili Celal Hocam, Sizinle yaklaşık 1 yıl ömce Ankara Sanat Kitabevi'nde tanışmıştık. Saygıdeğer eşiniz ve sevgili oğlunuz ile birlikteydiniz. Genetik, Hayvan Islahı ve İstatistik bilimlerini Türkiye'ye 1950'li yıllarda ABD'den ilk defa getiren Prof. Dr. Orhan Düzgüneş'in bir öğrencisi olarak şunu yazınızdaki "Yeni ırk oluşumu da tür oluşumunun ilk safhasıydı." cümlesine katılmadığımı belirtmek isterim. Irk oluşumu tür oluşumunu meydana getirmez, mutasyon getirir. Bu konuda daha fazla bilgilenmek isterseniz Prof. Dr. Orhan Düzgüneş'in "Genetikçi Gözüyle Evrim" kitabını şiddetle tavsiye ederim. Edinemezseniz, ben temin ederim. Saygılarımla.
  • Misafir 16 Nisan 2018 Pazartesi 16:52
    Hocam aklınıza, bilginize ve özellikle bu zamanda bu yerde yüreğinize sağlık. Dışarıdan çok kaba ve basit görünen ama gerçekte anlaşılması için belli bir altyapı bilgiyi ve derin bir araştırmayı gerektiren ince bir konuyu açıklamışsınız. Yine de fen bilimlerinden pek nasibini alamamış Türk toplumu için örnekleyerek anlatsanız daha iyi olurdu. Biliyorum tek yazıyı aşar ama bu konuyu bir yazı dizisi içerisinde en iyi siz açıklayabilirisiniz. Bu konuyu hem popüler bir bilim adamı olarak hem de hiçbir kurum ve otoritenin etki ve baskısı altında kalmadan bir tek Türk halkına en iyi siz açıklayabilirsiniz. Aydınlatma göreviniz bilim adamı olmanızın gereğidir. Tıpkı Darwin gibi. Saygılarımla Tevfik Yalçın KOCA
  • Misafir 16 Nisan 2018 Pazartesi 09:16
    Benim evrim hakkinda yillarca okuduklarim enfes bir sekilde ozetlenmis.
  • Misafir 16 Nisan 2018 Pazartesi 09:04
    Bilim denlnce sadeceewrimi kastetmek hiç bilimsel değil..daha çok bir inabç yada saplantı takıntı bekşetisi psikolojik bir rahatsızlık okabilir mi acaba?
Kalan karakter : 2000
Hava Durumu
Salı 9 MPH 24°
Güneşli