HABERTÜRK Gazetesi yazarlarının köşeleri, saat 9:00'dan itibaren güncellenmektedir.
Murat Bardakçı

Murat Bardakçı

[javascript protected email address]

Kadı sicilleri

29 Aralık 2010 Çarşamba, 12:08:40Güncelleme: 12:08:40

Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi “İSAM”, seneler süren uzun bir hazırlıktan sonra, son derece önemli bir yayına başladı: “Kadı Sicilleri”...
“Kadı Sicili”, mahkeme tutanaklarının ve kararların toplu halde bulunduğu eski adlî arşivlerdir. Bir bölgenin belli bir dönemindeki sosyal hayatının ayrıntılarını belgeleriyle görebilmek için bu sicilleri incelemek gerekir. Kayıtlardaki olaylar bazen son derece şaşırtıcı olabilir; meselâ bundan asırlar önce dinibütün zannedilen bir mahallenin aslında yoldan çıkıp tamamen sapıtmış olduğunu görebilir yahut memleketin herşeyine hâkim olduğunu zannettiğiniz zamanın padişahının veya idarecilerinin bazı konularda nasıl âciz kaldıklarını farkedersiniz.
Birkaç günden buyana, İSAM’ın yayınladığı “Kadı Sicilleri”ndeki kayıtları, yani o zamanın mahkeme evrakını ve kararlarını okuyorum...
BİR BAŞKA ÜSKÜDAR

Şimdiye kadar 13 cildi çıkan sicillerin ilk kısmı, Üsküdar’a ait... Bugünün mütevazi ama vakur ve geçmişin haşmetini hâlâ hissettirmeye çalışan Üsküdar’ına...
Ama, sicilleri okuyunca o zamanın Üsküdar’ının pek bize anlatılan ve zannettiğimiz gibi değil, “başka türlü”, daha doğrusu içerisinde herşeyi barındıran, her cinsten kişinin bulunduğu bir yer olduğunu görüyorsunuz.
Meselâ, 17. asırda Üsküdar Kadısı’nın görev sahası içerisindeki Çengelköy’de bir Rum’a şarap satma yetkisi veriliyor, o devrin tâbiri ile “monopolia” yani “tekel” olması ihsan buyuruluyor. Ama, bir taraftan da Marmara’daki adalardan Boğaziçi’ne fıçılar içerisinde şaraplar gönderiliyor ve gizli gizli satılıyor. Tekel hakkını elinde bulunduran Rum ne yapsın? Üsküdar Kadısı’na gidiyor, “Padisahimiz efendimiz sarabin ‘monopolia’sini bu kuluna vermisti. Aman kadi efendi, oczağina dustum, bu sahtekâr sarapçilara mâni ol, fiçilarini benim monopoliamda satmasinlar, yoksa batazağim, iflâs edezeğim” diye yalvarıyor. Kadı Efendi “Bre yakalayın bu mel’unları” buyuruyor ve Marmara Adaları’ndan Çengelköy taraflarına kaçak şarap yollanmasının önü alınıyor.
O zamanın “pereme” denen kayıkları da sadece Boğaz’ın iki yakası arasında gidip gelmeye değil, başka işlere de yarıyor. Üsküdarlı Müslüman kadınlar iki sahil arasında defalarca gidip gelirken bol bol demleniyor, yani şaraplarını yudumluyorlar.
BİR DÖŞEKTE ÜÇ KİŞİ

Kadı Efendi’ye günün birinde ihbar geliyor, “Üsküdar’da yaşayan filânca isimli herif kadın satıyor” diyorlar... Adamın evi basılıyor, baskının zaptı kadı siciline “Sermayelerinden üçü ile aynı döşekte uyurken yakalandı, sonra da hakkından gelindi” diye geçiyor.
O devirdeki anlaşmalı boşanmaları, Boğaziçi’ndeki köylerden birinin İstanbul’a muhabbet tellâlı ihraç etmekten başka bir işe yaramadığını, para karşılığı anlaşmalı evlilikleri, küçük yaştaki cariyeleri nikâhlamanın yollarını yahut kaçan kölelerin nasıl yakalandıklarını ve haklarında ne gibi muameleler yapıldığını merak ediyorsanız, Kadı Sicilleri’ni okuyun...
Ama, o devrin diline âşinâ değilseniz yanınızda mutlaka bir sözlük bulundurun, aksi takdirde sicillerde yazılanların ne demek olduğunu anlamanız son derece güç, hattâ imkânsız olabilir. Sözlük sayesinde hem kelime dağarcığınız artar, hem de artık unutulmuş ama her yönü ile çok zengin bir âleme yavaş yaşaş da olsa girebilirsiniz.
İSAM’ın başında bulunan Prof. Dr. Âkif Aydın, “Kadı Sicilleri” serisini hayata geçirmekle ilim tarihimiz bakımından çok önemli bir hizmet yapmıştır.

Diğer Yazıları

Lawrence’in haritasını almamız şarttır!

  • Yayın Tarihi: 15/09/14 05:26
  • [javascript protected email address]
GAZETELERDE ve internet sitelerinde iki günden buyana yazılıyor: Londra'daki meşhur müzayede şirketi Sotheby's, 4 Kasım'da bizde "casus" diye bilinen İngiliz Albayı Lawrence'in 1917 ilkbaharında Akabe'ye yaptığı gizli yolculuğu gösteren haritasını mezata...
Devamını Oku

Atatürk’ün soykütüğünün eksiklerini emekli bir din adamı bulup yayınladı

  • Yayın Tarihi: 14/09/14 04:44
  • [javascript protected email address]
İnkılâp Tarihi Enstitülerinin, tarihçilerin ve askerî tarih uzmanlarının şimdiye kadar yapamadıkları işi emekli bir Diyanet görevlisi yaptı ve Atatürk'ün ailesi konusunda arşivlerde bulunan bilinmeyen belgeleri ortaya çıkardı. Mehmet Ali Öz adında emekli...
Devamını Oku

Kahraman Kuveytliler

  • Yayın Tarihi: 12/09/14 07:29
  • [javascript protected email address]
KUVEYTLİ dört diplomat dün Ankara'da havacı bir binbaşımızı hanımının gözlerinin önünde dövmüşler, binbaşının kafasını-gözünü öldüresiye tekmelemişler... Belki bilmezsiniz: Kuveytliler dünyanın en kahraman milletidir; özellikle de askerlerinin...
Devamını Oku

Devletin zirve mekânını nakletmek eski âdetimizdir

  • Yayın Tarihi: 10/09/14 06:32
  • [javascript protected email address]
GÜNLERDEN buyana, Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan'ın Çankaya'dan Orman Çiftliği'nde yeni inşa edilen binaya taşınma kararını tartışıyoruz. 90 küsur senelik mekânın terkedilmesi kararının ardındaki düşünce tartışma konusu edilebilir, sebepler konuşulup...
Devamını Oku

Asyavizyon

  • Yayın Tarihi: 08/09/14 06:02
  • [javascript protected email address]
TÜRKİYE bu sene Eurovision'a katılmayacak, onun yerine Asyavizyon'a iştirak edecekmiş. Bu yarışmalarda ülkeleri resmî yayın kuruluşları temsil eder ve dolayısı ile Türkiye adına da müsabakaları TRT düzenler ama TRT şartnameden doğan bir anlaşmazlık...
Devamını Oku
Tüm Yazıları