Mayaların ay takviminden daha eski bir ay takvimi bulundu

Meksika'nın Oaxaca Vadisi'ndeki Monte Albán'da yaklaşık iki bin iki yüz yıl önce kazınmış bir işaret, arkeologları neredeyse bir yüzyıl boyunca oyaladı. Şimdi anlamı belli oldu. Bu işaret, bilinen en eski Mezoamerika ay sayımının kaydıymış. Üstelik o sayımın izleri, Mezoamerika denince ilk akla gelen Maya kayıtlarından 857 yıl öncesine uzanıyor.

Bulguyu, University at Albany'den (SUNY) John Justeson ile SUNY Plattsburgh'dan Justin Patrick Lowry ortaya çıkardı. Çalışma 2026'da 'Latin American Antiquity' dergisinde yayımlandı.

Maya değil Zapotekler vardı

Mezoamerika tarihini çoğu kişi tek bir isim üzerinden hatırlar: Maya. Oysa Oaxaca Vadisi'nde, Maya şehirleri henüz yükselmeden, Zapotekler kendi büyük merkezlerini kurmuştu. Monte Albán bu merkezlerin başında geliyor.

Yeni çözülen kayıtlar yaklaşık MÖ 496 ile MÖ 221 arasına tarihleniyor. Bilinen Maya ay sayımı kayıtlarıyla karşılaştırıldığında aradaki fark 857 yıla çıkıyor. Yani gökyüzünü bu ölçüde takip eden bir takvimi, Zapotekler Maya'dan yüzyıllar önce taş üzerine işlemişti.

Bir işaret neredeyse 100 yıllık bir sessizlik

Sorun, Zapoteklerin bu takvimi sakladığı işaretin uzun süre anlaşılamamasıydı. Araştırmacıların "Glyph W" adını verdiği sembol 1928'de tespit edilmişti. Aradan geçen yaklaşık yüz yıl boyunca ne anlama geldiği çözülemedi.

Justeson ve Lowry, bu sembolün ay gözlemleriyle bağını kurduğunda tablo değişti. Glyph W bir süsleme ya da rastgele bir motif değildi. Ayın hareketini kaydetmenin Zapoteklere özgü bir yoluydu.

Takvim hilali gördükleri akşam başlıyordu

Sayım, yeni ayın ilk ince hilalinin akşam gökyüzünde göründüğü andan başlıyor ve günler tek tek sayılıyordu. Bu sayım, ayın evrelerini tamamlama süresiyle, yani ortalama 29,53 günlük döngüyle örtüşüyor.

Modern astronomi bugün aynı değeri kullanıyor. Bir Zapotek gözlemcisi gökyüzüne bakarak bu sonuca varmış. Çağdaş ölçümle arasındaki yakınlık, sayımın ne kadar dikkatli tutulduğunu gösteriyor.

Zapotekler tek takvimle yetinmedi

Ay takvimi tek başına kullanılmıyordu. Zapotekler zaten 260 günlük kutsal bir takvim ile 365 günlük bir yıl takvimi tutuyordu. Ay sayımı bunların yerine geçmedi. Üçüncü bir katman olarak yanlarına eklendi.

Böylece üç ayrı zaman kaydı eş zamanlı yürüdü. Biri törenleri izliyor, biri mevsimleri ve üçüncüsü de ayın seyrini. Glyph W ile tutulan bu sayım, söz konusu üç katmanlı düzenin bugün bilinen en eski parçası.

Görsel temsilidir.