Günlük gelişmeleri takip edebilmek için habertürk uygulamasını indirin
AA

TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığınca 21 Avrupa ülkesindeki "Yedek milletvekilliği" uygulamasına ilişkin yapılan araştırmada, herhangi bir sebeple boşalan Meclis üyeliğinin hemen telafi edilmesiyle, Meclis çalışmalarının aksamasının engellendiği belirlendi.

TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı, 34 Avrupa ülkesinde uygulanan "Yedek milletvekilliği" sistemini, yedek üyelerin nasıl belirlendiği, görevden ayrılan asil üyenin tekrar görevine dönüp dönmediği konularını ve uygulamanın avantajlarını araştırdı.

34 ülkeden aralarında Almanya, Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Danimarka, Fransa, Hollanda, İspanya, İsveç, Yunanistanın da bulunduğu 21 ülkede yedek milletvekilliği sisteminin tespit edildiği araştırma, istifa, ölüm, Avrupa Parlamentosuna seçilmek, görevini sürdüremeyecek derecede ağır hastalık hali, doğum-annelik izni, milletvekilliğinin düşmesi, bakan olarak atanma, uluslararası bir kuruluşta görev alma gibi nedenlerle ara seçim yapılması, üyeliklerin boş kalması ya da yedek üyelik seçeneklerinin uygulandığı belirtildi.

SEÇİLME YÖNTEMLERİ

İncelenen ülkelerin tümünde yedek milletvekillerinin seçimle belirlendiği, birden fazla üyenin seçildiği geniş bölgeli seçim sistemlerinde iki yöntemin bulunduğu uygulamalar, örnekleriyle şöyle açıklandı:

"Birincisi, asil milletvekilinin seçildiği partinin o seçim bölgesindeki listesinde seçilemeyen ilk sırada bulunan adaydan başlayarak sırayla yedekler atanır. Bu durum şöyle bir örnekle açıklanabilir: 5 milletvekili çıkaran bir seçim bölgesinde bir partinin 3 milletvekili çıkardığını varsayalım; bu durumda 4. sıradaki aday birinci yedek olacak ve o seçim bölgesinden seçilen bir milletvekilinin bir sebeple Meclis üyeliğinin boşalması durumunda onun yerine geçecektir. Bu durum, tüm yedeklerin atanmasına kadar devam eder. Tüm yedek üyeler biterse, o üyelik boş kalacaktır. Bu yöntemin en önemli kusuru, bir parti bir seçim bölgesindeki bütün milletvekilliklerini alırsa ortaya çıkar. Bu durumda, yedek milletvekili ihtimali de ortadan kalkmaktadır. Bu sorun yüzünden özellikle tercihli oy sistemini benimseyen ülkeler farklı bir yöntem uygulamaktadır. Bu yönteme göre, partiler seçime girerken, o seçim bölgesindeki milletvekili sayısından bir miktar daha fazla aday belirlerler. Seçilen üyeliklerde boşalma olması durumunda bu fazla adaylar sırasıyla boşalan üyeliklerin yerine geçer. Bu yöntemi bir örnekle şöyle açıklamak mümkündür: Bir seçim bölgesinde toplamda 5 üyelik bulunduğunu varsayalım. Partiler, bu seçim bölgesi için beşten fazla aday gösterirler. Tercihli oya göre en çok oy alan adaydan başlayarak seçilen üyeler belirlenir. Seçilen üyeliklerde boşalma olması halinde o partinin listesinde bulunan sıradaki en fazla tercihli oyu almış adaydan başlanarak sırasıyla atama yapılır."

Dar bölge sistemlerinde her seçim bölgesinden sadece bir milletvekili seçildiği için liste usulü yedek belirlemenin mümkün olmadığının ifade edildiği, bu yüzden dar bölgeli seçim sistemlerinde her bir adayın bir de yedeği bulunduğu kaydedildi. Yedeğin bir sebeple görevinden ayrılması halinde o üyeliğin de boş kalmadığı vurgulandı.

YEDEK ÜYELERİN GÖREV SÜRELERİ

Çalışmada, yedek üyeler, oylamalarda, yasama ve denetim faaliyetlerinde yerine geçtikleri asil üyenin direktifleri doğrultusunda değil, kendi kararlarını kendileri verdikleri ifade edildi.

İncelenen ülkelerin tümünde yedek milletvekilleri, asil milletvekili gibi hak ve statüye sahip. Yedek milletvekillerinin görev süreleri konusunda iki farklı uygulamadan söz edilen çalışmada, şunlar kaydedildi:

"Bazı ülkelerde, görevden bakanlık, hastalık gibi sebeplerle ayrılan milletvekili, ayrılma sebebi ortadan kalksa bile görevine dönememekte ve yasama döneminin geri kalanını yedek milletvekili olarak tamamlamakta iken, bir diğer grup ülkede ise görevden ayrılıp yerine yedek milletvekili geçen üye, ayrılma sebebi ortadan kalktıktan sonra milletvekilliğine dönebilmekte ve bu durumda yedek milletvekilinin de görev süresi sona ermektedir."

YEDEK ÜYELİK SİSTEMİNİN AVANTAJLARI

Araştırmada, yedek milletvekilliği sisteminin avantajları ise şu şekilde sıralandı:

"Herhangi bir sebeple boşalan Meclis üyeliği hemen telafi edilir ve Meclis çalışmalarının aksamaması sağlanır. Özellikle hassas meclis içi parti kompozisyonuna sahip ülkelerde, bakanlıklara milletvekili atanması durumunda Meclis içi parti üyeliği dağılımının bozulması riskini ortadan kaldırır. Üyeliğin boşalması durumunda, bir seçim bölgesinin/bir grup seçmenin temsil edilmemesi sorununu ortadan kaldırır. Ülkeyi, boşalan üyelikler nedeniyle ortaya çıkabilecek sürekli ara seçim yükünden kurtarır."

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'dan milletvekilliği için farklı bir öneri geldi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, "yedek milletvekili" önerisini ortaya atarak, eksilme durumunda bu listedeki vekilin görev alabilmesi gerektiğini söyledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 71'inci Birleşmiş Milletler Zirvesi için New York'a gitti. Burada Reuters'e konuşan Erdoğan, yaptığı açıklamada, "Parlamentoda belediye meclislerindeki gibi her partinin kendi yedek milletvekili listesi olması faydalı olabilir; eksilme olursa bu listeden gelir, boşluk olmaz" dedi.

BELEDİYE MECLİS ÜYELİĞİNİN DÜŞMESİ

Belediye Kanunu'nda "Belediye Meclisi'nin Çalışma, Görev ve Yetkileri" başlığı altındaki "Meclis üyeliğinin sona ermesi" maddesinde meclis üyesinin görevinin sona ermesi için, "Meclis üyeliği, ölüm ve istifa durumunda kendiliğinden sona erer. Meclis üyeliğinden istifa dilekçesi belediye başkanlığına verilir ve başkan tarafından meclisin bilgisine sunulur. Özürsüz veya izinsiz olarak arka arkaya üç birleşim günü veya bir yıl içinde yapılan toplantıların yarısına katılmayan üyenin üyeliğinin düşmesine, savunması alındıktan sonra üye tam sayısının salt çoğunluğuyla karar verilir" deniliyor.

YEDEK ÜYELİK NASIL İŞLİYOR

"Mahallî İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında

Kanun"un "Belediye ve il genel meclisi yedek üyelerinin asıl üyeliğe getirilmesi" başlığı altındaki 28. Maddesi'nde yedek üyenin göreve getirilmesi için şu ifadeler yer alıyor:

"İI genel meclisi üyeliklerinde, herhangi bir sebeple boşalma olduğu takdirde vali, belediye meclisi üyeliklerinde boşalma olduğu takdirde ise, belediye başkam beş gün içerisinde meclise katılacak yedek üyelerin adını yetkili seçim kurulundan sorar ve üç gün içerisinde adı bildirilen üyeyi davet eder. Bu suretle davet edilen üye, kalan süreyi tamamlar.

Boşalan üyelik hangi ilçe veya siyasî partiye ait ise, davet edilecek yedek üye de, aynı ilçe ve siyasî partiden olur. Bir partiden boşalan asıl üyelik için, o partiden davet edilecek yedek üye kalmamış ise veya boşalan asıl üyelik bir bağımsıza ait ise, parti ayırımı yapılmaksızın oy bölüşümünde sırası önde gelen yedek üye asıl üyeliğe davet edilir.

Bir siyasî parti listesinden, meclis asıl üyeliğine seçildikten sonra, başka bir siyasî partiye geçen veya bağımsız kalanlardan asıl üyelik açıklığı takdirde, bu üyelerin meclis üyeliğine seçildikleri sırada mensup oldukları partinin yedek üyesi, asıl üyeliğe çağrılır."

23 DÖNEMDE 10 VEKİL EKSİĞİ

22 Temmuz 2007 tarihinde yapılan milletvekili seçim sonuçlarına göre, TBMM’deki sandalye dağılımı AK Parti 341, CHP 112, MHP 70, bağımsızlar 26 şeklindeydi ve 1 sandalye de boş bulunuyordu.

Ancak 23. Dönemde, 10 sandalye boşaldı. MHP’den İstanbul Milletvekili seçilen Mehmet Cahit Özönder, mazbatasını alamadan Ankara’da havaalanı yolunda geçirdiği trafik kazasında yaşamını yitirdi. Daha sonraki dönemde, Osman Yağmurdereli (AK Parti), Gündüz Aktan (MHP), Muhsin Yazıcıoğlu (BBP), Mustafa Kuş (AK Parti), Hamza Yanılmaz (AK Parti) çeşitli nedenlerle vefat etti. AK Parti Kayseri Milletvekili Abdullah Gül Cumhurbaşkanı, CHP Aydın Milletvekili Özlem Çerçioğlu ise Aydın Belediye Başkanı oldu.

DTP’nin Anayasa Mahkemesi'nce kapatılmasının ardından bu partiye mensup milletvekilleri BDP’ye geçti, DTP’nin kapatılması kararıyla Ahmet Türk (Mardin) ve Aysel Tuğluk’un (Diyarbakır) milletvekilliği de düştü.

Dönem kapatılırken Meclis'teki sandalye dağılımı, AK Parti 333, CHP 101, MHP 72, BDP 20, Bağımsız 7, DSP 6, TP 1, Boş 10 şeklinde oldu.

HABERTURK.COM

AK Parti, Anayasa değişikliği konusunda MHP’ye 3 ayrı teklif sundu. “Geniş kapsamlı” olan birinci teklif, yeni bir Anayasa’yı öngörüyor. “Orta paket” olarak anılan ikinci teklif, yürütme erkinin görev, yetki ve sorumluluklarını düzenliyor. Yalnız 2 maddelik olan üçüncü teklifle, Cumhurbaşkanı’nın partisiyle bağının kurulması hedefleniyor. Mevcut durumda Cumhurbaşkanı’nın yetkileri olmasına karşın sorumluluğunun bulunmadığından hareket eden MHP, küçük paketin Cumhurbaşkanı’nı “denge ve denetleme” açısından sınırlandırmayacağını düşünüyor.

ORTA PAKET ÖNE ÇIKIYOR

MHP’nin olumsuz bakışı nedeniyle iki parti, orta paket üzerinde yoğunlaşıyor. Bu paketin 10-12 maddeden oluştuğu, bazı birleştirmeler veya çıkarmalar olabileceği, bu nedenle teklifin madde sayısının net olmadığı kaydediliyor.

3 YILLIK GEÇİŞ SÜRECİ

AK Parti’nin MHP ile paylaştığı orta pakette, 2019’a kadar geçiş süreci planlanıyor. Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu’nun birlikte devam edeceği yaklaşık 3 yıllık geçiş sürecinde yürütme gücünün nasıl kullanılacağı belirsizliğini koruyor. Cumhurbaşkanı’nın temel hak ve özgürlükler dışında KHK çıkarması bir formül olarak masada dururken, hükümetin hazırlayacağı yasa tasarılarının TBMM’ye gönderilmesini içeren mevcut sistemin devam edebileceği de konuşuluyor.

AK Parti içinde her iki görüşü de savunanlar bulunuyor. Olası bir sistem değişikliğinde yürütme yetkisinin geçiş sürecinde Cumhurbaşkanı’na verilmesi görüşü ağırlık kazanıyor. Bu konunun, MHP ile kurulması planlanan ortak komisyonda ele alındıktan sonra netleşmesi bekleniyor.

ZAMANLAMA NASIL OLACAK?

AK Parti, Anayasa paketi konusunda kendisini zamanlama anlamında kısıtlamak istemiyor. MHP ile son derece uyumlu bir sürecin yürütüldüğü belirtilirken, 2017 Bütçe Tasarısı’nın genel kuruldaki görüşmeleri sırasında paketin TBMM’ye sunulacağı ifade ediliyor. AK Parti kurmayları, bu konu ve referandum tarihiyle ilgili olarak, “MHP ile uyumlu bir süreç yürütüyoruz. Süreç hızla ilerliyor ancak zaman olarak kendimize bir sınırlama getirmek istemiyoruz” ifadesini kullandı.

YEDEK VEKİLLİK

AK Parti, MHP’ye sunduğu teklifte nüfus artışını gerekçe göstererek, 600 sandalyeli parlamento öngörüyor. Bu durumda Cumhurbaşkanı’nın yargılanması için Meclis’te yapılacak oylamada 4’te 3’lük oy oranı (450 milletvekili) gerekiyor. Teklifte, çeşitli nedenlerle boşalacak milletvekillikleri için yedek milletvekilliği de öneriliyor.

VOLKAN YANARDAĞ/GAZETE HABERTÜRK