Türk tiyatrosunda oynadığı, yazdığı ve yönettiği oyunlarla iz bırakan sanatçı: Dinçer Sümer

Anadolu Üniversitesi Devlet Konservatuarı Tiyatro Bölümünde pek çok öğrenci yetiştiren Sümer, ardında yazdığı ve sahnelenmeye devam eden yaklaşık 30 tiyatro oyunu, roman ve şiir kitabı bıraktı.

İzmir'de 19 Mart 1938'de dünyaya gelen sanatçı, ilk, orta ve lise eğitimi İzmir'de tamamlandı.

Namık Kemal Lisesinde öğrenim gördüğü yıllarda gazetecilik yapmaya başlayan, o yıllarda tiyatroyla ilgilenen Sümer, edebiyata da merak sararak şiirler yazdı, radyo oyunlarında görev aldı.

Dinçer Sümer'in ilk şiirleri 1955'de Varlık Dergisinde, öyküleri Yeditepe, Dost, Türk Dili gibi dergilerde yayımlandı.

Lisenin ardından Ankara Devlet Konservatuarı Tiyatro Yüksek Bölümü'ne devam eden Sümer, 1961'deki mezuniyetinin ardından Devlet Tiyatrolarında oyuncu ve yönetmen olarak göreve başladı.

- İnsan sevgisi ve dostluk oyunlarının merkezindeydi

Türk tiyatro yazarlığının geliştiği 1970'lerde ürün vermeye başlayan Sümer, eleştirici tavrın egemen olduğu yıllarda eserlerinde yaşama sevinci, dostluk, sevgi ve anlayışa duyduğu özlemi vurguladı.

Oyunlarını, memleketi İzmir'den etkilenerek yazan Sümer, ilk kez Ankara Devlet Tiyatrosunda oynanan, kendisinin yazdığı "Maviydi Bisikletim" isimli tek kişilik oyunda, yazar ve oyuncu olarak sahnede seyirciyle buluştu.

Kaleme aldığı oyunları Devlet Tiyatrolarında pek çok defa sahnelenen Sümer, 1960'lar ve 1970'lerde oyuncu, 1980'lerden sonra ise rejisör koltuğuna oturdu.

Sinema filmlerinde de rol alan Sümer, 1957'deki ilk filmi "Gelinin Muradı"nın ardından aynı yıl "Çileli Bülbül"de, 1958'de "Ana Gibi Yar Olmaz"da, 1964'te ise "İstanbul'un Kızları"nda oynadı.

Sümer, tiyatro üzerine araştırmalar yapmak üzere Polonya, Almanya ve Amerika Birleşik Devletleri'nde bulundu.

- Tarık Buğra'nın "Osmancık" eserini tiyatroya kazandırdı

Kendi oyunlarının rejisörlüğünü pek çok kez üstlenen sanatçı, Tarık Buğra'nın Türk edebiyatına hediye ettiği ünlü eseri "Osmancık"ı tiyatroya kazandırdı.

İlk kez 1985'te Semih Sergen'in yönettiği, Çetin Tekindor, Zafer Kayaokay, Mehmet Atay, Serhat Nalbantoğlu, Sinan Pekinton, Hakan Vanlı başta olmak üzere duayen sanatçıların rol aldığı, sahnelendiği dönemde ses getiren tiyatro oyunu Osmancık, Sümer'in oyunlaştırdığı dille pek çok kez seyirciyle buluştu.

Dinçer Sümer, Devlet Tiyatroları Edebi Kurulu'nda ve Tiyatro Yazarları Derneği yönetiminde de görev aldı.

- "Cumhuriyet" filminde Rauf Orbay'ı canlandırdı

Sümer, yazar ve edebiyatçı Turgut Özakman'ın yazdığı, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş öyküsünü anlatan 1998 yapımı "Cumhuriyet" filminde Rauf Orbay'ı, Ziya Öztan'ın yönetmenliğini üstlendiği, senaryosu yine Turgut Özakman'a ait olan 6 bölümlük "Kurtuluş" dizisinde ise Albay Behiç Bey'i canlandırdı.

1981 TRT yapımı Bağdat Hatun dizisinde de rol alan Dinçer Sümer'in "Eski Fotoğraflar" isimli tiyatro oyunu da 2008'de sinemaya aktarıldı.

Sümer, "Eski Fotoğraflar" isimli kendi yazdığı tiyatro oyununu, sinema filmi için 1998'de senaryo olarak uyarladı. Necef Uğurlu ve Jülide Övür'ün yönetmenliğini yaptığı filmde, Ahmet Uğurlu ve Bennu Yıldırımlar rol aldı.

Anadolu Üniversitesinde öğretim görevlisi olarak 15 yıl dramaturji ve sahne sanatları dersi veren Sümer, pek çok tiyatro sanatçısı yetiştirdi.

- Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Danışmanlığı yaptı

Dinçer Sümer, 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel döneminde 1993-2000 yılları arasında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Danışmanlığı yaptı.

Devlet Tiyatrolarından emekli olan Dinçer Sümer'e 1998'de Kültür Bakanlığı tarafından Devlet Sanatçısı unvanı verildi.

Yazarı olduğu, Türkiye'de ve yurt dışında sahnelenen, bazıları İngilizce, Almanca, Fransızca, Çekçe, Yunanca'ya çevrilen oyunlarından bazıları şöyle:

"Sandalım Kıyıya Bağlı", "Eski Fotoğraflar", "Gül Satardı Melek Hanım", "Eski Fotoğraflar", "Maviydi Bisikletim", "Denize Çıkan Cadde", "Bir Düş müydü O İzmir", "Karacaoğlan", "Ali Ayşe'yi Seviyo", "Soframızda Çiçek Olsun", "Bozuk Bir Şey", "Gecenin Kulları", "Memuroğlu Memur", "Marion ile Memet", "Beni Dünya Kadar Sev", "Dul, Yalnız ve Güzel", "Günebakan", "Küçük Kızın Adı Ayşe", "Babama Pembe Mektup", "Orkestranın Kötü Kemancısı".

- Oyunları yabancı dillere çevrildi

"Maviydi Bisikletim" ve "Beni Dünya Kadar Sev" oyunları Dışişleri Bakanlığının görevlendirilmesi ile Alman Kiebitz Kurumunun davetiyle Almanya, Belçika, Fransa ve Hollanda'da sahneleyen sanatçının şiir, radyo tiyatrosu oyunu ve roman dallarında 12 kitabı yayımlandı.

Türk Dil Kurumu, TRT, TBMM, Kültür Bakanlığı, Makedonya Prizen Oyun Festivali başta olmak üzere pek çok kurum ve kuruluş tarafından ödüllendirilen sanatçıya, 15 yıl öğretim görevlisi olarak çalıştığı Anadolu Üniversitesi tarafından Onursal Doktora takdim edildi.

Sümer, 1970'de radyo için yazdığı, "Küpe Çiçeğinin Ölümü" ve "Gecenin Bir Yerinde" adlı eserleri ile TRT Başarı Ödülünü aldı.

İzmir'de tedavi gördüğü hastanede 9 Eylül 2019'da 81 yaşında yaşamını yitiren Dinçer Sümer'in cenazesi, 10 Eylül'de Konak Sahnesinde düzenlenen törenin ardından Urla Zeytinalanı Mezarlığı'na defnedildi.