KATEGORİLER

Yazının devamını okumak için tıklayınız...

TDK

Türk Dil Kurumu, Türk Dili Tetkik Cemiyeti adıyla 12 Temmuz 1932'de Atatürk'ün talimatıyla kurulmuştur. Cemiyetin kurucuları, hepsi de milletvekili ve dönemin tanınmış edebiyatçıları olan Sâmih Rif'at, Ruşen Eşref, Celâl Sahir ve Yakup Kadri'dir. Kurumun ilk başkanı Sâmih Rif'at'tır. Türk Dili Tetkik Cemiyetinin amacı, "Türk dilinin öz güzelliğini ve zenginliğini meydana çıkarmak, onu yeryüzü dilleri arasında değerine yaraşır yüksekliğe eriştirmek" olarak tespit edilmiştir. Atatürk'ün sağlığında, 1932, 1934 ve 1936 yıllarında yapılan üç kurultayda hem Kurumun yönetim organları seçilmiş, hem dil politikası belirlenmiş, hem de bilimsel bildiriler sunulup tartışılmıştır. 26 Eylül-5 Ekim 1932 tarihleri arasında Dolmabahçe Sarayı'nda yapılan Birinci Türk Dili Kurultayı sonunda Kurumun "Lügat-Istılah, Gramer-Sentaks, Derleme, Lenguistik-Filoloji, Etimoloji, Yayın" adları ile altı kol hâlinde çalışmalarını sürdürmesi kabul edilmiştir. Sonraki kurultaylarda bu kollardan bazıları ayrılmış, bazıları tekrar birleştirilmiş; fakat ana çatı değiştirilmemiştir. 1934'te yapılan kurultayda Cemiyetin adı, Türk Dili Araştırma Kurumu; 1936'daki kurultayda ise Türk Dil Kurumu olmuştur.

Türk Dil Kurumu başlangıçtan beri çalışmalarını iki ana eksen üzerinde yürütmüştür:

1. Türk dili üzerinde araştırmalar yapmak, yaptırmak;

2. Türk dilinin güncel sorunlarıyla ilgilenerek çözüm yolları bulmak.

Atatürk'ün kendisi de Türk dili üzerindeki yerli ve yabancı araştırmaları bizzat inceleyerek, dönemindeki bilginleri Türk dili üzerinde araştırmalar yapmaya yönlendirmiştir. Nitekim Türk dilinin en eski anıtları olan Göktürk (Runik) yazılı metinlerin ilk iki cildi onun sağlığında yayımlanmış; 1940'larda yayın hayatına çıkabilen Divanü Lügati't-Türk, Kutadgu Bilig gibi eserler üzerinde de yine onun sağlığında çalışılmaya başlanmıştır. Daha sonra birçok cilt hâlinde ortaya çıkacak olan Tarama ve Derleme Sözlüğü'yle ilgili çalışmalar da Atatürk'ün sağlığında başlamıştır. Tarama Sözlüğü, 13. yüzyılda başlayan Batı Türkçesinin eski eserlerinin taranmasıyla; Derleme Sözlüğü, Anadolu ağızlarında kullanılan kelimelerin derlenmesiyle oluşturulmuş büyük sözlüklerdir. Çağdaş Türkçenin grameri, sözlüğü, imlâsı ve terimleriyle ilgili çalışmalar da Atatürk tarafından ilgiyle izlenmiştir.

Türk Dil Kurumunun kuruluşuyla birlikte çağdaş Türkçede çok hızlı bir arılaştırma akımı da başlamıştır. Bizzat Atatürk'ün öncülük ettiği, Türk dilinin yabancı kökenli sözlerden temizlenmesi akımı 1935 güzüne kadar sürmüş; halkın diline girip yerleşmiş kelimelerin dilden atılması işleminden bu tarihte vazgeçilmiştir. Atatürk'ün ölümünden sonra öz Türkçe akımı Türk aydınları arasında sürekli tartışılan bir konu olmuş ve özellikle 1960'tan sonra Türk Dil Kurumu bu akımın öncülüğünü yapmaya devam etmiştir. 1980'den sonra tartışmalar durulmuş, bilimsel çalışmalar hız kazanmıştır.

Atatürk, ölümünden kısa bir süre önce yazdığı vasiyetname ile mal varlığını Türk Dil Kurumu ile Türk Tarih Kurumuna bırakmıştır. Bu iki kurumun bütçesi bugün de Atatürk'ün mirasından karşılanmaktadır. Bu miras bugün Türkiye'nin en büyük bankalarından biri olan Türkiye İş Bankası sermayesinin %28,9'unu oluşturmaktadır.

Türk Dil Kurumunun yapısıyla ilgili ilk önemli değişiklik 1951 yılındaki olağanüstü kurultayda yapılmıştır. Atatürk'ün sağlığında Millî Eğitim Bakanının Kurum başkanı olmasını sağlayan tüzük maddesi 1951'de değiştirilmiş; böylece Kurumun devletle bağlantısı koparılmıştır. İkinci önemli yapı değişikliği 1982-1983 yıllarında gerçekleştirilmiştir. 1982'de kabul edilen ve şu anda da yürürlükte olan Anayasa ile Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu, bir Anayasa kuruluşu olan Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu çatısı altına alınmış; böylece devletle olan bağlar yeniden ve daha güçlü olarak kurulmuştur. 

Atatürk, 1 Kasım 1936'da Türkiye Büyük Millet Meclisinin 5. dönem 2. yasama yılını açış konuşmasında Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumunun geleceği ile ilgili dileklerini şu sözlerle dile getirmişti: 

Başlarında değerli Eğitim Bakanımız bulunan, Türk Tarih Kurumu ile Türk Dil Kurumunun her gün yeni gerçek ufuklar açan, ciddî ve aralıksız çalışmalarını övgü ile anmak isterim. Bu iki ulusal kurumun, tarihimizin ve dilimizin, karanlıklar içinde unutulmuş  derinliklerini, dünya kültüründe başlangıcı temsil ettiklerini, kabul edilebilir bilimsel belgelerle ortaya koydukça, yalnız Türk ulusunun değil, bütün bilim dünyasının ilgisini ve uyanmasını sağlayan, kutsal bir görev yapmakta olduklarını güvenle söyleyebilirim. (Alkışlar)Tarih Kurumunun Alacahöyük'te yaptığı kazılar sonucunda, ortaya çıkardığı beş bin beş yüz yıllık maddî Türk tarih belgeleri, dünya kültür tarihinin yeni baştan incelenmesini ve derinleştirilmesini gerektirecektir. Birçok Avrupalı bilim adamının katılması ile toplanan son Dil Kurultayının aydınlık sonuçlarını görmekle çok mutluyum. Bu ulusal kurumların az zaman içinde ulusal akademilere dönüşmesini dilerim. Bunun için, çalışkan tarih, dil ve bilim adamlarımızın, bilim dünyasınca tanınacak orijinal eserlerini görmekle mutlu olmanızı dilerim.

Atatürk'ün bu dileği dikkate alınarak her iki kurum da böylece akademik bir yapıya kavuşturulmuştur.

Bugün Türk Dil Kurumu, 20'si Yüksek Öğretim Kurumu; 20'si Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yüksek Kurulu tarafından seçilen 40 asıl üyeye sahiptir. Üyelerin büyük çoğunluğu Türk üniversitelerinde çalışan Türkologlardır. Başbakanın önerisiyle Cumhurbaşkanınca tayin edilen Kurum Başkanı ve 40 asıl üye Bilim Kurulunu oluşturur. Kurumun bilimsel çalışmaları bu kurul tarafından plânlandığı gibi yönetim işlerini üstlenen Yürütme Kurulu ile bilimsel çalışmaları yürüten Kol ve Komisyonların üyeleri de bu kurul tarafından seçilir.

Bilimsel çalışmaları yürüten kollar şunlardır:

1. Sözlük Bilim ve Uygulama Kolu,

2. Gramer Bilim ve Uygulama Kolu,

3. Dil Bilimi Bilim ve Uygulama Kolu,

4. Terim Bilim ve Uygulama Kolu,

5. Ağız Araştırmaları Bilim ve Uygulama Kolu,

6. Kaynak Eserler Bilim ve Uygulama Kolu.

Türkiye Türkçesinin çağdaş sözlüğünü sürekli geliştirerek yayımlayan ve Genel Ağ ortamında sürekli güncelleyen Türk Dil Kurumu, İmlâ Kılavuzu'nu 2000 yılında yayımlamış olup, 2004 yılında İlköğretim Okulları için İmlâ Kılavuzu' nu yayımlamıştır. 1998 yılı içinde 9. baskısı çıkmış olan Türkçe Sözlük'te 75.000 civarında kelime yer almıştır.

Son dönemde, yılda 30-40 bilimsel eseri yayın dünyasına kazandıran Türk Dil Kurumunun üç süreli yayını da bulunmaktadır. Güncel dil konularını ve geniş kitlenin anlayacağı dilde yazılmış araştırmaları içine alan Türk Dili dergisi ayda bir yayımlanmaktadır. Altı ayda bir yayımlanan Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi; Kazak, Kırgız, Tatar vb. Türk topluluklarının dil ve edebiyatlarıyla ilgili araştırmalara yer verir. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten ise tamamen bilimsel araştırmaları içine alır ve yılda bir sayı yayımlanır.

Türk Dil Kurumunda şu anda, üç proje yürütülmektedir:

1. Türklük Bilimi (Türkoloji) Alanında Yabancıların Eserlerinin Türkçeye Çevrilmesi Projesi,

2. Türk Dünyası Destanlarının Tespiti, Türkiye Türkçesine Aktarılması ve Yayımlanması Projesi,

3. Mühendislik Terimleri Sözlüğü Projesi.

Türk Dil Kurumu'nun  biten projeleri ise şunlardır:

1. Türkiye Türkçesi Sözlükleri Projesi,

2. Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri ve Şiveleri Sözlüğü ve Grameri Saha Araştırması Projesi,

3. Türkiye Türkçesi ve Tarihî Devirler Yazı Dilleri Grameri Projesi,

4. Göktürk (Runik) Yazılı Belge, Yazıt ve Anıtların Albümü Projesi.

Türk Dil Kurumu 800'e ulaşan yayını, 40 Bilim Kurulu üyesi, 17 uzmanı, 56 çalışanı ve zengin bir araştırma kütüphanesiyle Türkiye'nin saygın bilim kuruluşlarından biri olarak çalışmalarını sürdürmektedir.

Tdk Haberleri

  • Kahkül birleşik mi yazılır?

    Gündem, 12 Haziran 2019

    Kahkül birleşik mi yazılır?

    Kâkül mü? Kahkül mü? Nasıl yazılır? Sözcüğün doğru yazılışı vatandaşlar tarafından araştırılıyor. TDK sitesinde sözlükten arama yaparak doğru yazım şeklini bulduk. İşte "kahkül" TDK yazım kurallarına göre doğru yazım şekli...

  • Münferiden ne demek?

    Gündem, 17 Mart 2020

    Münferiden ne demek?

    Münferiden kelimesi sosyal medyada vatandaşlar tarafından merak konusu oldu. Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yapılan dünkü yapılan açıklamada, "Camilerin münferiden namaz kılmak isteyenler için açık bulundurulmasının uygun olacağına karar verilmiştir." dedi. Peki Münferiden ne demek? Münferiden ne anlama geliyor?

  • Türk dili tehlikede mi?

    Gündem, 19 Mart 2014

    Türk dili tehlikede mi?

    Türk dili yabancı dillerden olumsuz etkileniyor mu?

    TDK’ya iş çıktı! 'Selfie’den sonra ‘Slofie’ geliyor

    Teknoloji, 19 Eylül 2019

    TDK’ya iş çıktı! 'Selfie’den sonra ‘Slofie’ geliyor

    Akıllı telefonlarda artık standart hale gelen selfie çekimlerine, yeni bir rakip geliyor. iPhone 11 modelleriyle birlikte ön kameralarla ‘Selfie’nin yanısıra “Slofie” de çekilebilecek. Peki, Apple’ın marka başvurusunu bile yaptığı “Slofie” nedir?

    Pejmürde ne demek?

    Gündem, 03 Eylül 2019

    Pejmürde ne demek?

    Pejmürde kelimesi sosyal medyada vatandaşlar tarafından merak konusu oldu. İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nu eleştirdiği konuşmasında geçen "Pejmürde" kelimesi araştırılıyor. Peki Pejmürde ne demek? Pejmürde ne anlama geliyor?

  • TDK: Elele mi el ele mi?

    Gündem, 08 Ağustos 2019

    TDK: Elele mi el ele mi?

    Bazı kelimeler, bizim doğru yazılışları hakkında tereddüte düşmemize neden olur. O kelimelerden bir tanesi de "el ele" sözcüğü. Vatandaşlar internette "el ele" kelimesinin doğru yazılışını araştırıyorlar. Biz de sizler için TDK'nın internet adresinden "el ele" kelimesinin doğru yazılışını bulduk. İşte "el ele" kelimesinin TDK yazım kurallarına göre doğru yazılışı...

  • Birader mi, Bilader mi yazılır?

    Gündem, 08 Ağustos 2019

    Birader mi, Bilader mi yazılır?

    Birader mi, Bilader mi yazılır? Sözcüğün doğru yazılışı vatandaşlar tarafından araştırılıyor. TDK sitesinde sözlükten arama yaparak doğru yazım şeklini bulduk. İşte "birader" TDK yazım kurallarına göre doğru yazım şekli...

  • Yapayalnız bitişik mi, ayrı mı yazılır?

    Gündem, 30 Temmuz 2019

    Yapayalnız bitişik mi, ayrı mı yazılır?

    Yapayalnız birleşik mi yazılır? Yapa yalnız ayrı mı yazılır? Sözcüğün doğru yazılışı vatandaşlar tarafından araştırılıyor. TDK sitesinde sözlükte arama yaparak doğru yazım şeklini bulduk. İşte "Yapayalnız" TDK yazım kurallarına göre doğru yazım şekli...

    Mahcup nasıl yazılır?

    Gündem, 03 Temmuz 2019

    Mahcup nasıl yazılır?

    Mahçup diye mi yazılır? Mahcup diye mi yazılır? Sözcüğün doğru yazılışı vatandaşlar tarafından araştırılıyor. TDK sitesinde sözlükten arayarak doğru yazımı sizler için bulduk. İşte "mahçup" TDK yazım kurallarına göre doğru yazım şekli

    Maşallah nasıl yazılır?

    Gündem, 28 Haziran 2019

    Maşallah nasıl yazılır?

    Maşallah kelimesi nasıl yazılır? Kelimenin doğru yazılışı öğrenciler başta olmak üzere vatandaşlar tarafından araştırılıyor. Maaşallah mı, maşallah mı? Nasıl yazılır? İşte "Maşallah" sözcüğünün TDK yazım kurallarına göre doğru yazılışı

  • Gündönümü bitişik mi, ayrı mı yazılır?

    Gündem, 21 Haziran 2019

    Gündönümü bitişik mi, ayrı mı yazılır?

    Gündönümü birleşik mi yazılır? Gün dönümü ayrı mı yazılır? Sözcüğün doğru yazılışı vatandaşlar tarafından araştırılıyor. TDK sitesinde sözlükte arama yaparak doğru yazım şeklini bulduk. İşte "Gündönümü" TDK yazım kurallarına göre doğru yazım şekli...

  • Silahşör mu, Silahşor mü yazılır?

    Gündem, 18 Haziran 2019

    Silahşör mu, Silahşor mü yazılır?

    Silahşör mu, Silahşor mü yazılır? Sözcüğün doğru yazılışı vatandaşlar tarafından araştırılıyor. TDK sitesinde sözlükten arama yaparak doğru yazım şeklini bulduk. İşte "silahşör" TDK yazım kurallarına göre doğru yazım şekli

  • Önsöz birleşik mi, ayrı mı yazılır?

    Gündem, 13 Haziran 2019

    Önsöz birleşik mi, ayrı mı yazılır?

    Önsöz birleşik mi yazılır? Ön söz ayrı mı yazılır? soruları sözcüğün doğru yazılışını merak eden vatandaşlar tarafından araştırılıyor. Peki TDK doğru yazım şeklini nasıl veriyor. İşte "önsöz" TDK yazım kurallarına göre doğru yazım şekli

    TDK'nin tüm sözlükleri tek tıkla kullanıcının karşısında

    Gündem, 17 Haziran 2019

    TDK'nin tüm sözlükleri tek tıkla kullanıcının karşısında

    Türk Dil Kurumunun internet sayfasında yapılan güncellemeyle TDK sözlüklerine, "sozluk.gov.tr" adresinden tek tıkla ulaşılabilecek

    Şuan birleşik mi yazılır, ayrı mı?

    Gündem, 11 Haziran 2019

    Şuan birleşik mi yazılır, ayrı mı?

    Şuan birleşik mi yazılır? Şu an ayrı mı yazılır? soruları sözcüğün doğru yazılışını merak eden vatandaşlar tarafından araştırılıyor. Peki TDK doğru yazım şeklini nasıl veriyor. İşte "şuan" TDK yazım kurallarına göre doğru yazım şekli

  • İzmihlal ne demek?

    Gündem, 02 Haziran 2019

    İzmihlal ne demek?

    İzmihlal kelimesinin anlamı merak ediliyor. İstiklal Marşı dizelerinde de geçen İzmihlal kelimesi halk tarafından merak ediliyor. Peki Türk Dil Kurumu'nda (TDK) İzmihlal kelimesinin anlamı nedir?

  • O kelimeler TDK'dan kalkıyor!

    Gündem, 29 Ekim 2018

    O kelimeler TDK'dan kalkıyor!

    Kadınlara dönük ‘taze, müsait, yollu, oynak’ gibi argo sözcükler Türk Dil Kurumu (TDK) Sözlüğü’nden çıkarılmayacak

  • TDK'dan "Boşnak" açıklaması

    Gündem, 14 Eylül 2018

    TDK'dan "Boşnak" açıklaması

    Türk Dil Kurumu'ndan (TDK), "Basılı Türkçe Sözlük'te de genel ağ sayfamızdaki Güncel Türkçe Sözlük'te de 'Boşnak' kelimesinin 'kocasından kaçarak başkasıyla evlenen kadın' anlamı yoktur. Orada sadece 'Bosna halkından veya bu halkın soyundan olan kimse' anlamı vardır." açıklamasında bulunuldu

    TDK Başkanı: Yabancı kelimelerin tabelalara yazılması yasaklanabilir ya da...

    Gündem, 08 Ağustos 2018

    TDK Başkanı: Yabancı kelimelerin tabelalara yazılması yasaklanabilir ya da...

    Son dakika... TDK Başkanı Prof. Dr. Gürer Gülsevin, "Türkçenin doğru kullanımıyla ilgili duyarlılığı, farkındalığı yükseltmemiz gerekiyor. Bunun için Türk Dil Kurumu çalışmalarını yapıyor. Ama ticaretle uğraşan insanlar başka endişelerle yabancı isimleri kullanıyor. Onun için yaptırım olabilir mi, olur. Devlet bir kanun çıkarır, Türkçede kullanılmayan, yerli ve yerlileşmiş olmayan, bize yabancı olan unsurları tabelaya yazdırtmayabilir veya yazıyorsa da bazı yerlerde uygulandığı gibi, fazla vergi alabilir" dedi