Helikopter kazalarının sıklığı normal mi?
Son 7 yılda 12 askeri helikopter düştü. 41 asker şehit oldu, son kaza önceki gün yaşandı
Murat GÜRGEN / ANKARA
Ankara'nın Gölbaşı ilçesinde Sikorsky S-70 tipi helikopterin düşmesi ve 4 askerin şehit olmasının ardından, son yıllarda yaşanan benzer kazalar yeniden gündeme geldi. Son 7 yılda meydana gelen 12 askeri helikopter kazasında 41 asker şehit olurken 23 asker de yaralandı. Helikopterlerin bu sıklıkta düşmesi olağan mı? Helikopterler yaşlı ya da fazla mesai yorgunu mu? Personelin eğitiminde ya da bakım faaliyetlerinde zafiyet söz konusu mu? Konunun uzmanlarının bu sorulara yanıtları şöyle:
'Kaza sayısının normali aşırısı olmaz yeter ki bakımları zamanında yapılsın'
Eski Kara Havacılık Komutanı – Emekli Tümgeneral Armağan KULOĞLU:
İSTATİSTİKSEL olarak değerlendirmek mümkün değil. Kaza sayısının normali, aşırısı olmaz. Şartlara göre değişir. Bazen teknik arıza nedeniyle düşer, bazen pilotaj hatası olur. Tabii ki hiç olmaması tercih edilir. Gölbaşı'ndaki helikopter bakımdan çıkmış, test uçuşu yapıyor. İçindeki iki teknisyen bakımda görev alan astsubaylar. Burada teknik arıza olabilir ya da bakım sonrası aşırı yüklenme nedeniyle pilotaj hatası olabilir. Kaza sonrası Kara Havacılık okulunda Uçuş Emniyet Subayı, bir tecrübeli pilot, bir teknisyen ve bir de doktordan oluşan heyet oluşturulur. Bu heyet ilk araştırmayı 1 hafta içerisinde tamamlayıp Kara Kuvvetleri Havacılık Daire Başkanlığına bildirir. Burada daha geniş bir kaza kırım heyeti oluşturulur. Bu heyet de incelemesini 30 günde neticelendirir. Kazanın sebepleri genel olarak ortaya çıkarılır. Bilinmeyen bir durum kalmaz. Metal yorgunluğu söz konusu olamaz. Hava vasıtalarına ömür biçilmez. 20-30 yılını doldurdu diye ömrü bitmez, yeter ki bakımları zamanında yapılsın.
'Uçucu personel maç yorgunu futbolcu gibi'
Emekli Hava Pilot Korgeneral Erdoğan KARAKUŞ:
SON 7 yılda TSK'nın moralini ve etkinliğini oldukça düşüren davalar yaşandı. Bunların etkisinin olmadığını söylemek mümkün değil. Kara Kuvvetleri'nin uçar birliklerini yönetmek, Hava Kuvvetleri'ne kıyasla çok daha güçtür. Çünkü hava birliklerinde bütün düzen bir üssün içerisindedir. Levazımcısı, bakımcısı, ikmalcisi, mühimmatı, silahı herşeyi bir komuta yapısı altındadır. Ama kara birlikleri, özellikle terörle mücadelede, daha dağınık şekilde bu hizmeti vermektedirler. Bu nedenle, bakım ve ikmal bakımından daha büyük zorluklarla karşı karşıyalar. Bunun etkisini de yok saymak mümkün değil. Havacılıkta temelden bir taşı çektiniz mi, bina yıkılır. ‘Bazı pilotlar istifa etti, ama arkada şu kadar var' hesabı yapamazsınız. İşi her yönüyle benimsemiş birkaç kişi ayrıldığı zaman o bina yıkılır. Geride kalanlara fazla yük binmiş olur. Uçuş işleri gençlik işidir. Nasıl futbol takımı zorlu bir maç oynadıktan sonra arkasından o yorgunluğu hissediyorsunuz, uçuş işleri de bu şekilde. Pilotlar, bakım ikmal konusunda zafiyet hissetmeleri halinde, huzursuzluk içinde uçar. Bu da son 7 yıl içerisinde görülüyor. Yaşanan son kaza, bakımdan çıkmış bir helikopterin tecrübe uçuşu sırasında meydana geldi. Tecrübe uçuşu, helikopter hangi arızadan çıktıysa onun kontrolüne yönelik bir uçuştur. Sistemlerin doğru çalışıp çalışmadığı kontrol edilir. Tecrübe uçuşu daha tehlikelidir. Bu uçuşu yapacak personel sayılıdır.
'Aşağıdan elektronik karıştırma cihazı tutularak düşürülmüş olabilir'
Strateji Uzmanı Hüseyin BAYAZIT:
SON yıllardaki kaza istatistikleri, normal. Kaza sayısının fazla olduğu söylenemez. Ama bakım sonrası bir kaza olduğuna göre, bakımda bir zafiyet mutlaka var. TSK'nın helikopterleri terörle mücadele dolayısıyla sürekli havada. Bu nedenle periyodik bakımlar çok önemli. Gölbaşı'ndaki olayda pilotaj hatası ve hava koşullarının uygun olmaması gibi faktörler görünmüyor. Helikopter yalpalayarak düşmüş. Komplo teorisi gibi geliyor, ama eğer bakım ile ilgili bir sorun da yoksa, aşağıdan elektronik karıştırma cihazı tutularak da düşürülmüş olabilir. Bu 100 dolarlık bir aygıt. Helikopterin yazılımı ya GPS sistemi dışarıdan müdahale ile bozulabilir. Motor arızası olsa ve iki motor da bozulsa, helikopter yere indirilebilirdi.
'Bakımda zafiyet olduğunu düşünmüyorum'
Strateji uzmanı Ercan ÇİTLİOĞLU:
SON 10 yılda 18 kaza yaşandı. Bunların arasında kaza kırıma uğrayanların dışında PKK tarafından düşürülenler de var. Bu ikisini birbirinden ayrı olarak değerlendirmek gerekir. TSK'nın 400'e yakın Sikorsky helikopteri var. Yani çok uzun uçuş saatleri yapmalarını ve yıpranmalarını engelleyecek sayıda helikopter var. Fazla uçuş yapmaları nedeniyle mekanik arızalar veya metal yorgunluğu yaşadıklarını söylemek çok gerçekçi değil. Taarruz helikopterlerinin sayısı az. Cobra helikopterlerinin çok fazla uçuş yaptıkları bir gerçek. TSK Sikorsky helikopterlerini 22 yıldır kullanılıyor. Yeterli bakım tecrübesine sahip olduklarını düşünmek gerekir. Bakımda zafiyet olduğunu düşünmüyorum. Ama uçuş sırasında farklı bir arızayla karşılaşılmış olabilir.
'Periyodik bakım kesinlikle aksatılmaz'
Askeri kaynaklar:
HELİKOPTERLERİN periyodik bakımları 10, 30, 100, 250 ve 500 saatlik uçuş dilimler halinde mutlaka ama mutlaka, aksatılmadan yapılır. Her süre diliminde helikopterin farklı noktaların kontrol edilir. Her bakımda farklı ayrıntılar incelenir. Helikopterlerin ekonomik ömürlerinin asgari 10 bin uçuş saatidir. Buna karşın TSK envanterindeki Sikorsky-S70 tipi helikopterler yarı ömürlerini dahi doldurmadı. Envanterdeki genel maksat helikopteri sayısı, helikopterlerin 'fazla mesai' yapmasını önleyecek düzeyde.