Hedef sıtma görülmeyen bir dünya oluşturmaya çalışmak!

Sıtma, dünyada birçok bölgede endemik olması ve eradike edildiği ülkelerde de ithal olgular şeklinde görülmesi nedeniyle küresel bir sağlık sorunu olmaya devam ediyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, dünyada 90 bölgede ve ülkede sıtma görülmeye devam ediyor.

Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Birsen Çetin, "2017 yılında yaklaşık 219 milyon yeni sıtma olgusu ve 435 bin sıtma ilişkili ölüm gözlenmiştir. Sıtma olgularının yüzde 92’si ve ölümlerin yüzde 93’ü Afrika kıtasında görülmektedir. Sıtmaya bağlı ölümlerin yüzde 70’i 5 yaş altı çocuklarda görülmekte ve halen milyonlarca insan hastalığın tedavi edici ve önleyici sağlık hizmetlerine ulaşamamaktadır" dedi.

Prof. Dr. Çetin, sözlerini şöyle sürdürdü: "Hastalık parazit taşıyan anofel cinsi sivrisineklerin sağlıklı kişileri sokmasından 10-15 gün sonra ateş, baş ağrısı, titreme ve bol terlemeyle başlamaktadır. Sıtma parazitinin insanlarda etken olduğu vivax, malaria, falsifarum ve ovale olmak üzere dört Plasmodium türü vardır. Son yıllarda Uzakdoğu’da görülen knowlesi de artık insanlarda sıtma etkeni olarak kabul edilmektedir. Dünyada en fazla sıtma etkeni olan vivax sıtması ülkemizin de içerisinde bulunduğu coğrafyada da görülmektedir ve iki günde bir titreyerek yükselen ateş nöbeti hastalığın tipik özelliğidir. Sıtma türleri içerisinde en ağır klinik tablo ve ölümler falsifarum sıtmasında görülmektedir. Daha çok Afrika, Uzakdoğu ve Güney Amerika gibi tropik bölgelerde yaygındır. Tropik sıtma olarak da adlandırılır ve ülkemizin içerisinde olduğu coğrafyada görülmez. Falsifarum sıtmasının yaygın olarak görüldüğü ülkelerden gelenlerde seyahatle ilişkili sıtma olguları görülmektedir. Erken tanı ve tedavi sıtma olgularını azaltır ve buna bağlı ölümleri önler."

Türkiye’de çok eski yıllardan beri önemli halk sağlığı sorunu olan sıtma ile yapılan mücadelede, sıtma kontrol programlarının başarılı ve ciddi olarak uygulanması sonucu yıllar içinde yerli olgu sayısının azaldığına dikkat çeken Prof. Dr. Birsen Çetin, "2010 yılından sonra yapılan sıtma bildirimleri, daha çok falsifarum sıtmasına bağlı ithal olgular ve mültecilerle ilişkili veya eski hastalardaki vivax sıtmasına bağlı nüks olgular şeklinde görülmektedir."

Prof. Dr. Birsen Çetin

"HEDEF SITMA GÖRÜLMEYEN BİR DÜNYA OLUŞTURMAYA ÇALIŞMAK"

"Mayıs 2015’te belirlenen “Sıtma için Küresel Teknik Strateji 2016-2030”da hedef, sıtma görülmeyen bir dünya oluşturmaya çalışmaktır" diyen Prof. Dr. Birsen Çetin, "Bu stratejiyle tüm dünyada sıtma olgularını 2030 yılına kadar önemli ölçüde azaltmak hedeflenmektedir. Zor ama etkin bir mücadeleyle ulaşılabilir olan bu hedefler şunlardır:

* Yeni sıtma olgularının ortaya çıkmasını en az yüzde 90 azaltmak,

* Sıtmaya bağlı ölümleri en az yüzde 90 azaltmak,

* Sıtmayı en az 35 ülkede tamamen ortadan kaldırmak,

* Sıtma görülmeyen tüm ülkelerde sıtmanın yeniden ortaya çıkmasını önlemek.

Dünya Sıtma Raporu 2015’e göre, sıtmayı önleme ve tedavi etmede etkili araçların geliştirilmesi ve uygulanması sonucu 2000 yılından itibaren dünyada sıtma olguları ve ölüm oranlarında önemli ölçüde azalma olmuştur.

Sıtma, korunma ile önlenebilir bir hastalıktır. Sıtmadan korunma ve hastalığın kontrol altına alınması için sivrisinekle mücadele edilmesi ve paraziti taşıyan insanları tedavi ederek kaynak kontrolünün sağlanması gerekmektedir. Vektör kontrolü, toplum düzeyinde sıtma iletimini azaltmak için ana yoldur. Vektörlere karşı etkili mücadele için sivrisineklerin üreme alanları olan su birikintileri yok edilmeli ve bataklıklar kurutulmalıdır.

Bireylere sıtma bulaşını engellemede, sivrisinek ısırıklarına karşı kişisel koruma uygulamaları vardır. Sivrisinek ısırıklarını önlemek için cilde sürülen sivrisinek kovucuları, kapı ve pencerelerin telle kapatılması, cibinlik kullanımı, etkili korunma önlemleridir. Sıtmanın sık görüldüğü bölgelere iş veya turistik amaçlı yapılacak seyahat öncesi koruyucu amaçlı kemoproflaksi başlanmalı ve riskli bölgede kalındığı süre boyunca kullanılmalıdır" diye konuştu.