Orfozlar nasıl kurtulur?

Ekin TÜKANTOS / HT CUMARTESİ

Yüzerken kocaman denizkaplumbağaları size eşlik ediyor, orfozlar yanınızda cirit atıyor. Bölge biyolojik açıdan o kadar zengin ki, Likya Yolu başlangıcında bir fok mağarası bile var. Akdeniz kıyılarında 2000’den bu yana yürütülen araştırmalar, Kaş-Kekova bölgesinin oldukça zengin bir biyolojik çeşitliliğe sahip olduğunu gösteriyor. Ancak artık çanlar çalıyor. Bazı canlı türleri tehlike altında. Onlar için hayati önem taşan deniz çayırları, tur teknelerinin demir atmaları sonucu büyük hasar görüyor.

Orfoz başta olmak üzere lahoz ve fangri gibi türlerin yok olmaması için WWF-Türkiye çalışmalarını sürdürüyor. Kaş Kekova Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde yürütülen proje kapsamında yerel ve merkezi yönetimler, balıkçılar, dalış kulüpleri, tekne turu sahipleri WWF – Türkiye ekibiyle bir araya gelerek bölgenin korunması için önemli bir adım attı ve Kaş Kekova Deniz Yönetim Planı’nı hazırladı. Bu kapsamda dalış, balıkçılık ve tur tekne faaliyetlerinin, biyolojik çeşitliliği koruyacak şekilde düzenlenmesi için hemfikir olundu. Ve bölgede koruma alanlarının yerlerini belirleyen harita hazırlandı. Projenin sağlıklı yürütülmesi için sürdürülebilir turizm faaliyetlerinin geliştirilmesi büyük önem taşıyor. Bu nedenle de sadece turizm alanında çalışanlar ve bölgede yaşayanlar değil, buraya gelen yerli ve yabancı turistin de dikkatini çekmeyi amaçlıyorlar. Sınırları titizlikle çizilen haritada arkeolojik sit alanı olan dalışa yasak bölgeler başta olmak üzere, ticari ve amatör balıkçılığa kapalı alanlar ile tüm dalış aktivitelerine yasak bölgeler belirlenmiş. Tur tekneleri, dalgıçlık okulları, balıkçılar bu bölgeleri bildiği için oldukça dikkatliler. Hayatlarını turizmden kazandıkları için bu alanlara oldukça önem veriyorlar. Ancak her ne kadar kendileri bu konuda titiz davransa da, bölgeye gelen bazı turistler zıpkınla balık avına çıkabiliyor, gece dalışı tüm bölgelerde yasak olmasına rağmen bu kurala uymayabiliyor.

1990’ların sonunda dünya çapında uzman bir ekiple beraber Dünya Doğayı Koruma Birliği, dünya haritası üzerinde 236 tane ekolojik bölge belirlemiş. Her biri farklı eko sistemleri temsil eden bölgeler arasında Pasifik Okyanusu’ndaki mercan adaları da var, Güney Amerika’daki Amazonlar da... Türkiye’de ise Akdeniz Bölgesi denizel eko sistemiyle öne çıkıyor. WWF-Türkiye Doğa Koruma Direktörü Sedat Kalem, “Bizim Kaş bölgesinde yürüttüğümüz çalışma, aslında bu büyük projenin bir bölümü. Proje Türkiye’nin yanı sıra Arnavutluk, Hırvatistan, Cezayir ve Tunus’ta da eşzamanlı devam ediyor. Akdeniz’in 2 buçuk milyon yüzölçümü var. Ve bilinen deniz türlerinin yüzde 6’sına sahip. Büyüklüğüne oranla çok fazla deniz canlısına ev sahipliği yapıyor. Bu türlerin yüzde 29’u ise sadece Akdeniz’e endemik. Bu nedenle bu projeyi çok önemsiyor ve herkesin ilgisini çekip sürdürülebilir bir turizm modeli oluşturmayı istiyoruz” diyor.

‘160’TAN FAZLA ŞAMANDIRA LAZIM’

“Gemi ve teknelerin deniz çayırlarının üzerine çapa atmasının önüne geçmemiz gerekiyor” diyen WWFTürkiye Doğa Koruma Yönetmeni Eray Çağlayan, şu bilgileri veriyor; “26 noktada 160’tan fazla şamandıra bulunması gerekiyor. Ancak bu şekilde bütüncül bir koruma olabilir. Ancak bölgeye şamandıra koymanın maliyeti yüklü olduğu için bunu tek başımıza üstlenmemiz mümkün değil. Bir kaynak arayışı içindeyiz. Projeyle sürdürülebilir turizm yönetim planı hazırlamaya ve Özel Çevre Koruma Bölgesi için farkındalık oluşturmaya çalışıyoruz.”

Kaş-Kekova’nın biyolojik çeşitliliğinin en önemli göstergesi, bugüne kadar yaklaşık 1000 deniz türünün kaydedilmiş olması. Akdeniz foku, denizkaplumbağası gibi nesli tehlike altındaki türler de bölgede görülebiliyor. Mart 2014’te başlayan projede dalmak ve balık tutmanın yasak olduğu bölgeler belirlendiğinden beri canlı türlerinde ciddi bir artış gözlemlenmiş. Ancak amaç projenin bitiş tarihi olan Şubat 2017’den sonrası için de bu farkındalığın devam etmesi ve insanların doğal yaşama saygı duyarak sürdürülebilir turizm ilkelerine uymaları.

‘HAŞLANMIŞ YUMURTAYLA ORFOZ YAKALIYORLAR’

Dalış Eğitmeni ve Kaş Sualtı Derneği 2. Başkanı Murat Draman, projenin içinde olduklarını ve sualtına saygılı olarak sürdürülebilir turizme insanları özendirdiklerini anlatıyor. Kaş’ın geleceği için doğa sporlarının bu bölgenin tek şansı olduğunu düşünen Draman, “Biyolojik çeşitliliğin sürmesi ve doğal güzelliklerin yok olmaması için bir koruma eforu lazım. Geleceğimiz buna bağlı. Ben teknemi şamandıraya bağladığımda yanıma yanaşan tur teknesi demirini denize atarsa, bu boşa bir çaba olur. Orfoz yakalamak için cebinde haşlanmış yumurta ile dalan insanlar kadar kaşında zıpkın yarası olan orfoz görünce de üzülüyoruz. Herkesin bu konuda bir sorumluluğu olmalı. Buraya özel bir koruma biriminin olması gerekiyor” diyor.

Kaş – Kekova’ya gideceklerin uyması gereken kurallar:

1. Kaş-Kekova Deniz Koruma Alanı hakkında bilgi sahibi olun, balıkçılığa ve dalışa kapalı yerleri öğrenin.

2. Orfoz popülasyonunun azalmaması için zıpkınla avlanmış, 45 santimin altındaki orfozları tüketmeyin.

3. Balıkçılığa kapalı alanlarda avlanmayın.

4. Denizkaplumbağalarını, balıkları ve denizdeki diğer canlıları beslemeyin, rahatsız etmeyin.

5. Deniz çayırları, orfoz, lahos, karagöz, sargos gibi balık yavrularının büyüme ve beslenmeleri için önemli bir yaşam alanıdır. Deniz çayırlarının yok olmaması için teknelerin bu alanlar üzerine demirlemelerine izin vermeyin.

6. Dalışa kapalı bölgelerde dalış yapmayın, yaptıran firmaları tercih etmeyin.

7. Doğadan taş, çakıl, deniz kabuğu ve bitki toplamayın, yerlerini değiştirmeyin. Deniz kabuklarından veya doğadaki canlılardan yapılmış hediyelik eşyaları satın almayın.

8. Plastik torba, pet şişe kullanımınızı sınırlayın, geri dönüşümü destekleyin.

9. Doğa yürüyüşü yaparken işaretli yürüyüş yollarının dışına çıkmayın, çıkanları uyarın. Çöpünüzü doğada bırakmayın.

10. Alanın korunmasını destekleyen, doğaya duyarlı işletmelerden hizmet almaya özen gösterin.