Habertürk
    Takipte Kalın!
      Günlük gelişmeleri takip edebilmek için habertürk uygulamasını indirin

        KEREM AKÇA / keremakca@haberturk.com

        “Aşk Her Yerde”nin yönetmeni ve “Dört Nikah Bir Cenaze”nin senaristi olarak tanınan Richard Curtis, “Zamanda Aşk” ile üçüncü kez yönetmenlik koltuğuna oturuyor. 20 yaşlarındaki sıradan bir İngiliz’in zaman yolculuğu yapabildiğini öğrenmesi, filmin ‘durum komedisi’ damarına dönüşüyor. Buradan da sanki “Aşk Engel Tanımaz”, “Zamana Güzellik Kat” ve “FAQ about Time Travel”ı birleştirip, “Bugün Aslında Dündü” ile akrabalık kuran zeki ve yaratıcı bir zaman yolculuğu romantik-komedisine açılıyoruz. Curtis, ‘hayatımızın önemli anlarını geriye sarıp tekrardan yaşayabilsek sonuç mükemmel mi olurdu?’ sorusu ışığında komedi alanında bir kez daha iyi yazılmış diyaloglarıyla, akıcılığıyla ve kalitesiyle dikkat çeken bir filme imza atıyor. Romantik-komedilerde kıvrak zekayı özleyenlere ilaç gibi gelecek, düşünsel açıdan da doyurucu bir yapıtla çıkageliyor.

        Bizde “Zamanda Aşk” adıyla 4 Ekim’de vizyona girecek “About Time”ı 16 Ağustos’ta 66. Locarno Film Festivali’nin Piazza Grande adlı 8000 kişilik açık hava sinemasında yapılan uluslararası prömiyerinde izledim.

        Hollywood büyüsünün içerisinde alışık olduğumuz şeylerden biri ‘doğuştan yetenek’i olan, Amerikalıların deyimiyle ‘he/she’s a gift’ tanımıyla anılan tiplemelerin dünyasına kapılmaktır. Harry Potter’ın büyü yeteneği, Neo’nun hacker zekası, Percy Jackson’ın Yunan Tanrıları ile konuşma becerisi derken daha nice prototip bu gibi alışkanlıklarıyla seyirciyi ekrana bağlamıştır. Aslında standart bir aile yaşamından kopma bu ‘insan’lar özlerindeki sıradanlıkla ve içimizden biri olmalarıyla ‘özdeşleşme objesi’ne dönüşür.

        Nesiller boyu zaman yolculuğu

        “Aşk Engel Tanımaz” (“Notting Hill”, 1999) ve “Dört Nikah Bir Cenaze”nin (“Four Weddings and A Funeral”, 1994) senaristi, “Aşk Her Yerde”nin (“Love Actually”, 2003) senarist-yönetmeni Richard Curtis ise burada tam da böyle bir karakterin yaşamına bakış atıyor. Rock’n Roll’un “Titanik”i (“Titanic”, 1997) olarak andığım kara komedi “Rock’n Roll Teknesi”nde (“The Boat That Rocked”, 2009) çok hikayeliliği 60’ların özgürlükçülüğüyle sarmasının ardından bu kez de kendi dünyasında değişik adımların peşine düşüyor. Belli ki romantik-komedinin, diyalog odaklı İngiliz mizahından beslenerek dirilmesine önayak olan ismin becerisi bununla sınırlı değil.

        Burada da sıradan bir adamın hayatını, bir anlamda öğrendiği inanılmaz sır değiştiriyor. İngiliz Bill Nighy ile İrlandalı Domhall Gleeson arasındaki baba-oğul ilişkisi bunu ‘gizem’li bir ‘klişe’ hale getirmiyor. Zamanda yolculuk yapmanın alaycı tarafı, romans odağından devreye sokuluyor. Babadan oğula geçen ‘zamanda yolculuk yapma’ yeteneği gerçekçi, yalın ve kullanışlı bir tanıma sokuluyor. Böylece ötekileşmeden sıradanlığını koruyan, tabiri caizse zaman dilimini boşuna değiştirmeyen bir karakterle yüzleşiyoruz.

        Aşk ve mizah içerikli zaman yolculuğu filmlerinin klişeleri kullanılmıyor

        Bizim romans ve mizah içerikli zaman yolculuğu filmlerinden bildiğimiz kalıplar aslında Curtis’in elinde “Zamana Güzellik Kat” (“Cashback”, 2006) misali bir yapılanmaya giriyor. Sanki oraya “Aşk ve Ölüm”den (“A Matter of Life and Death”, 1946) miras kalan ‘zamanı durdurma’ becerisinin farklılaştırılıp standart zaman atlamaya çevrildiği de ortada gibi.

        Burada ise “Somewhere in Time” (1980) gibi geçmişte görülen bir şeyin izinde hareketlenen ‘zamansal/dönemsel farklar’ öne çıkarılmıyor. Bundan on yıllar öncesine yolculuk edip o çekiciliğe/egzotizme aşık olmak veya arası açık dönemlerde dolaşmak (Bkz. “Zaman Yolcusunun Karısı”) ilerlemek tercih edilmiyor. Komedide gördüğümüz orta yaşlılıktan ergenliğe geçmek veya tam tersi de ‘fantastik’e kayan omurgasıyla devre dışı bırakılıyor. Yani ‘kültür şoku’ asla yaşanmıyor. Hiçbir gelişmiş alet, bilimkurgusal motif kullanılmıyor. Kendini veya başka bir karakteri yaşlı ya da genç iken görmek gibi hilelerle ilgilenilmiyor.

        Aksine “FAQ about Time Travel”ın (2009) zamanla oynama esprisindeki ‘tekrar’ meselesi ve ‘mizah’ duygusu devreye girip sanki “Zamana Güzellik Kat” ve “Aşk Engel Tanımaz”la iç içe geçiyor. “Bugün Aslında Dündü” (“Groundhog Day”, 1993) ile kurulan akrabalık da gözlerden kaçmıyor. Böylece ‘hayatımızın önemli anlarını geriye sarıp tekrardan yaşayabilsek sonuç mükemmel mi olurdu?’ sorusunun ışığında değerlendirmeler karşımıza çıkıyor. Bu da eğlenceli ve romansı tetikleyici bir unsur olarak devreye giriyor.

        Özünde bir ‘İngiliz erkek-Amerikalı kadın aşkı’ yatan eser tam Curtis’in aradığı ülke farkları mizahını içeriyor. Ama yönetmen 123 dakikanın büyük bölümünü değil, hatta yarısını bile ona ayırmıyor. Daha ziyade avukat ana karakterin bu yeteneğini sıradan bir zaman atlama meselesiyle yoğuruyor. Zaman makinesi niyetine dolaplar, tuvaletler devreye giriyor. Sanki ‘kitchen sink drama’ geleneğindeki yalınlık biraz sınıfsal atlamaya tabi tutularak, Ken Loach’tan daha sinema kokan bir ambalaj giyiyor. Lineer hikaye kurgusunu bozulduğu, ileri ve geri gidişleri devreye sokan ‘zamanın belli bölümlerinden arada kalmış anlar’ ise bu noktada belirleyici oluyor. Bir anda oraya ışınlanan bu tiplemenin sakarlığıyla ortaya çıkabilecek durumları, yanlış anlaşıldığı anları ve pot kırma potansiyelini izliyoruz.

        Tesadüf motifi klişeliğinden arınıp kullanışlı hale getiriliyor

        Bu arka plan ışığında “Zamanda Aşk” (“About Time”, 2013) geleneksel kodlamalara bağlı kalmayan zaman yolculuğu dolaşımının içinde aşk hayatında mutsuz tiplemenin, ilk aşkı ve evliliği arasındaki tercihlerine odaklanıyor. “Amelie” (“Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain”, 2001), “Tesadüf” (“Serendipity”, 2001) misali türün tesadüflerle oynama algısının değişmesinin bambaşka bir versiyonunu canlandırırken, finalde bağlanan noktada da seyircisine Tanrıcı, ahlakçı bir tokat atmak istemiyor.

        Her şey ‘zaman yolculuğu’nun olası gerçekliğinin izinde hayata tutunmanın değerine dikkat çekiyor. Tesadüflerle de bir yaşamın değişebileceği düşüncesi, tekrarlarla ve günlük-haftalık geriye sarmalarla zihnimize yerleşiyor. Her günü başka seçenek yokmuş gibi yaşamak ile varmış gibi yaşamak arasındaki farklar, alt metinler açıyor. Tesadüflerin romantik-komedide gerçeklikle sınırlı kalması, adeta fantastik ve gerçek dışı bir hikayeyle birlikte ‘masalsı aşk’a alan açmaya olanak tanıyor.

        Curtis, durumları iyi yazmış

        Arada görüntüsüz yemek sekansının, kadınların cinsel kimlik tercihinin ve muhafazakar Amerikan ailesinin de durum komedisinin malzemesine dönüşmesi dikkat çekici. Curtis, ‘durum’ları öne çıkaran bir komediye, sıradan bir aileye yeteneğin sızmasıyla olabileceklere bakış atıyor. Mucizevi süreci de ‘eğer geriye dönüp yaşamak istemediğim anları değiştirirsem ne olur?’ sorusu ışığında yorumluyor.

        Tesadüflerin gerçekleşmesiyle karakterlerin kaderlerinin değişmesi de ‘kadercilik’e bağlanan bir tutuculuk içermiyor. Aksine ‘herkes bu şekilde hayatını yaşıyor’ denmiş oluyor. Kadere bağlı kalmanın faydası olmadığına dikkat çekiliyor.

        Zaman yolculuğu romantik-komedisinin aradığı kanlardan

        Yönetmenin buraya gelene kadar montaj sekansla yükselttiği tempo veya flashbacklerin dinamizmi de gözlerden kaçmıyor. Özellikle belli sahneleri kurgulama becerisi de önemli. Zira Kate Moss sergisindeki hızlı çekim, tekrarlama anlarındaki kareleri üst üste bağlama dengesi, zaman atlamalı karanlık yemek sahnesi ve iç sesin komediye katkısı ile kıvrak bir zeka servis ediliyor. Böylece aslında belki son bölümü saymazsak zaman yolculuğu romantik-komedisinde aranan serbest alan, tutucu olmayan bir mesajla canlanıyor. Böylece “Happy Accidents”tan (2000) beri bu melez yaklaşımda beklenen eserlerden biriyle karşılaşmak kolaylaşıyor.

        Ama kardeş karakteri başta olmak üzere ailedeki tiplemelerin Curtis tarafından boşlanması da es geçilir gibi değil. Daha ziyade Gleeson, McAdams ve Nighy’nin performansları önemli ve kilit bir yer tutuyor. Evlilik, İngiliz-Amerikan ilişkisi, Amerikan muhafazakarlığı, aile, aşk, cinsel kimlik gibi kavramlar da bu toplamda değerlendirilme şansı buluyor. Bu katmanlar çok yoğun tutulmasa da mizahla taşlanıp Curtis’in iğneleyici diyaloglarıyla bir ‘malzeme’ haline geliyor. Böylece İngiliz romantik-komedisinin yükselişinde bu öncü ismi, bilimkurgu diliyle “Bugün Aslında Dündü” demeyi öğretiyor.

        FİLMİN NOTU: 6.7

        Künye:

        Zamanda Aşk (About Time)

        Yönetmen: Richard Curtis

        Oyuncular: Domhall Gleeson, Rachel McAdams, Bill Nighy, Tom Hollander, Margot Robie

        Süre: 123 dk.

        Yapım yılı: 2013

        Diğer Yazılar