HABERTÜRK Gazetesi yazarlarının köşeleri, saat 9:00'dan itibaren güncellenmektedir.
Pınar Reyhan Özyiğit

Pınar Reyhan Özyiğit

[javascript protected email address]

Dâhilerin hastalığı disleksi belirtileri nasıl anlaşılır?

01 Kasım 2011 Salı, 11:02:17Güncelleme: 13:57:27

Einstein, Mozart, Leonardo da Vinci gibi dâhilerin yaşadığı disleksi hastalığı, okuma becerisini etkilediği için ilköğretimin ilk yıllarında fark ediliyor. Öğrenmeyi etkileyen bu sorun çocuğun özgüvenini yitirmesine neden oluyor. Okuma-yazmada zorlanan çocuk okuldan uzaklaşıyor

ŞAKA değil gerçek. Einstein'dan Mozart'a, Beethoven'dan Leonardo da Vinci'ye kadar birçok dâhinin yaşadığı bir rahatsızlık disleksi. Temel olarak okuma becerisini etkilediği için yaygın olarak ilköğretim yıllarında fark ediliyor ya da fark edilmesi bekleniyor. Ancak bazen bu sorunu anlamak ve belirlemek çok kolay olmayabiliyor. Disleksiyi nasıl fark edebileceğimizi ve diğer tüm merak ettiklerimi Günce Psikolojik Danışma Merkezi'nden Uzman Psikolog Ece Akın Bakanay'a sordum sizler için...

DİSLEKSİ BİR DİL SORUNUDUR
İngiltere Disleksi Derneği'nin tanımına göre disleksi okuryazarlığı ve dil ile ilişkili becerileri etkileyen özgül bir öğrenme güçlüğü. Buna rağmen her okumakta zorlanan çocuğun dislektik olduğu sonucuna varmak doğru olmayabiliyor. Bunun yanı sıra disleksi öğrenmeyi etkileyen sorunlar içerisinde en yaygın olarak ortaya çıkanlardan biri.
Disleksi, Latince kökenli olan "bozukluk" ve "kelime" sözcüklerinin birleşiminden oluşan bir terim. Nesneleri isimlendirmek, sesleri öğrenmek, hafıza alanlarında yaşanılan sorunlar bireyin sahip olduğu bilişsel beceri ve potansiyeli kullanamamasına neden olur.

'ÇOK ZEKİ AMA...'
Bu çocuklar eğitim hayatlarının başından itibaren "Aslında çok zeki ama... " ile başlayan cümle kalıbını pek çok kez duyarlar. Aileler ve eğitimciler için kafa karıştırıcı olan ise çok daha zor şeyleri yapabilirken bir satır önce okuduğu kelimeyi bir sonraki satırda yanlış okumasıdır. Bu durum bazen çocuğun "haylazlığına" ya da "dikkatsizliğine" bağlanır. Aslında sorun bu iki tespitten çok daha ciddi olabilir.
Disleksi nörolojik temelleri olan bir sorun. Ancak tanı koymak her zaman çok kolay değil. Bunun bir nedeni bu sorunu yaşayan her çocuğun farklı özelliklere sahip olması. Yine de araştırmacıların ve bilim insanlarının üzerinde anlaştığı bazı kriterler var. Öncelikle bireyin normal veya normal üstü zekâya sahip olması, okuma alanında yaşadığı sorunların yetersiz eğitim koşulları ve çevresel faktörlerden kaynaklanmıyor olması ve nörolojik bir hastalığın sonucunda ortaya çıkmış olmaması bu kriterlerin en önemlileri.

TÜM HAYATI ETKİLİYOR!
Disleksi her ne kadar okuma-yazma alanını etkileyen bir sorun olsa da çocuğun hayatı üzerindeki etkileri sadece bu alanla sınırlı kalmıyor. Okuma-yazmada zorlanan çocuk için okul giderek daha zorlayıcı bir yer haline geliyor. Arkadaşları için çok kolay olan okuma ve yazma onlar için bir kâbusa dönüşüyor. Çünkü diğer kişilere göre çok daha fazla efor harcamak zorunda kalıyorlar ve kendilerini doğal olarak kötü hissediyorlar. Bunun yanı sıra eksik, yanlış okumak bir süre sonra arkadaşları tarafından alay konusu olmalarına neden olabiliyor.
Disleksi ile ilgili yürütülecek tedavi sürecinin psikolojik yönü oldukça önemli. Öğrenmeyi ve okul başarısını etkileyen bu sorun daha büyük çerçeveden bakıldığında çocuğun özgüvenini ve benlik algısını da etkiliyor. Zekâ ile ilgili bir sorunları olmamasına rağmen disleksisi olan çocuklar çoğunlukla kendilerini "aptal" olarak nitelendiriyorlar. Hatta zaman zaman bunun gibi uygun olmayan yargıları çevrelerinde de duyabiliyorlar. Bu durum var olan öğrenme problemini daha da perçinleyerek çıkmaza sokabiliyor. Sonuç olarak hem çocuk hem de aile çok üzülebiliyor.
Zamanında ve doğru müdahale bu yüzden çok önemli. Disleksi zekâdan bağımsız bir sorun ama zekânın doğru ve etkili şekilde kullanılması önünde engel oluşturuyor.

 

Okurken kelime atlıyorsa dikkat!

DİSLEKSİ ile ilk bulgular 1896 yılında Dr. W. Pringle Morgan tarafından paylaşılmış. Dr. Morgan 14 yaşındaki hastasının yaşıtları kadar zeki, oyunlarda ve günlük hayat ile ilgili becerilerde oldukça iyiyken okuma yazmada zorlandığını fark ediyor. O dönemde disleksinin görme sistemi ile ilgili bir bozukluk olduğu düşünülüyor, çünkü sorun harfleri doğru okuyamama ve kelimeleri karıştırma olarak kendini gösteriyor.
Sonraki yıllarda, Samuel T. Orton, disleksi üzerinde ilk çalışan nörologlardan biri olup, 1920’lerde disleksinin sık karşılaşılan özelliklerini şöyle belirlemiş:

* Yazılı kelimeleri öğrenme ve hatırlamada zorluk.
* b ve d harflerini, 6 ve 9 gibi sayıları ters algılama; kelimelerdeki harfleri ya da sayıları karışık algılama, ne’yi en; 3’ü E; 12’yi 21 olarak algılamak gibi.
* Okurken kelime atlamak.
* Hecelerin seslerini karıştırmak ya da sessiz harflerin yerini değiştirmek, sıklıkla yazım hatası yapmak.
* Yazı yazmada zorluk.
* Konuşurken duruma uygun kelimeyi bulmada zorluk.
* Yön (yukarı, aşağı gibi) ve zaman (saat, gün, ay, yıl) kavramları konusunda sorunlar.

Bu belirtilerden yola çıkarak disleksi tanısı koymak elbette yeterli ve doğru bir yaklaşım değil. Ancak eğitimciler ve aileler yukarıdaki sorunları gözlemlediklerinde mutlaka durumu ciddiye almalı ve gerektiğinde uzmana başvurmalılar. Disleksi ve diğer tüm öğrenme güçlüklerinde erken tanı ve tedavi sorunun çözülmesinde çok önemli bir role sahip oluyor.


Özel eğitimle zorlukların üstesinden gelebilirsiniz

OKUMA yazma alanında yaşanılan bir zorluk olsa da okul öncesi dönem ile ilgili bazı ipuçları sorunun erken tanınmasına yardımcı olabilir. Disleksi tanısı alan bireyler ile yapılan araştırmalarda bu çocukların okul öncesi dönemde aşağıdaki sorunlardan bir ya da birkaçını yaşadıkları belirlenmiştir.

* Konuşmanın gecikmesi
* Yeni ve uzun kelimeleri öğrenmekte zorluk
* Bazı kelimeleri yanlış söylemek (tuvalet yerine tulavet vb)
* Kafiyeli sözcükleri bulmakta zorluk (kediyedi, cam-çam, tencere-pencere vb)
* Kelimedeki harflerin yerini değiştirmek (kibrit yerine kirbit)
* Sağ-sol kavramını öğrenmekte zorluk
* Sınırlı boyama yapmakta zorluk (karalama halinde yapmak, tamamlamamak)
* Dikkat konsantrasyon süresinin yaşıtlarına göre daha kısa olması
* Renk, sayı gibi kavramları öğrenmekte zorluk
* Zaman kavramında zorluk (dün-bugün-yarın, sabah-akşam vb)
* Kelimenin başındaki ve sonundaki sesi ayırt etmekte zorluk

DİRENÇ GÖSTEREBİLİRLER
Disleksi yaşam boyu süren bilişsel beceriler ile ilgili bir farklılık olarak kabul edilebilir. Çoğunlukla bu çocuklar standart eğitim yöntemleriyle zorlanırlar, öğrenmeye direnç gösterebilirler. Bunun çözümü bireysel özelliklerini ve güçlü yanlarını ortaya çıkartabilecek fırsatların sunulması ve öğretim yöntemlerinin çeşitlendirilmesidir. Disleksinin de dahil olduğu öğrenme güçlükleri söz konusu olduğunda bu çocukların örgün eğitim sistemi içinde yaşıtlarıyla birlikte okula devam etmeleri önemlidir. Ancak yaşadıkları zorlukların üstesinden gelmelerine yardımcı olacak özel eğitim desteğinden yararlanmalıdırlar. Doğru şekilde yardım alamadıklarında sahip oldukları potansiyeli kullanmadıkları için eğitim sisteminin dışında kalmaları hem bireysel hem de sosyal anlamda bir kayıptır.


Bu önerileri dikkate alın!

EĞER çocuğunuza disleksi teşhisi konmuşsa;

* Çocuğunuzun yaşadığı sorun hakkında mümkün olduğunca fazla bilgi edinmeye çalışın.
* Zorlandığı ve yapamadığı becerileri zaten fark edeceksiniz, bunların yanı sıra çocuğunuzun güçlü yanları, olumlu özelliklerini destekleyin. Başarılı olduğu, becerilerini gösterebileceği bir alan keşfetmesine ve başarıyı yaşamasına yardımcı olun.
* Öğrenmesini destekleyecek farklı yöntemler deneyin . Öğrenmenin tek bir yolu yoktur, farklı öğrenme yöntemlerini kullanarak (görsel, işitsel, yaparak ) çocuğunuzun öğrenmeden keyif almasını sağlayabilirsiniz . Örneğin para kavramını öğretmek için birlikte alışveriş yapmak , masa başında çalışmaktan daha etkili olabilir.
* Sevginizi ve desteğinizi koşulsuz olarak verin. Sadece başarılı olduğunda, sınavdan iyi not aldığında değil her zaman onu sevdiğinizi bilmesini sağlayın . * Yaşadığı zorluklar hakkında onunla konuşun . Ona zor gelenleri ve bunlarla baş etmek için neler yapabileceğinizi birlikte tartışın. Kimse çocuğunuzu kendisinden iyi tanıyamaz.
* Günlük hayatının planlı ve düzenli olmasına dikkat edin. Odasının, masasının ders çalışmak için uygun (yeterince ışık alan, sessiz bir ortamda , dikkat dağıtacak uyaranlardan uzak) halde olmasına özen gösterin .
* Zorlandığınız durumlarda profesyonel destek için uzmanlara başvurun.


 

Diğer Yazıları

Çocuklarla cinselliği nasıl ve ne zaman konuşmalıyız?

  • Yayın Tarihi: 26/02/13 10:03
  • [javascript protected email address]
Çocuklarla cinselliği konuşmak ebeveynlerin en çok zorlandığı konulardan biri. Bu konuda konuşurken dikkatli, net ve dürüst olmak çok önemli O kadar çok konuşuluyor ki bu konu anneler arasında. Neyi, nasıl anlatacağını bilememek çoğu zaman biz annelerin...
Devamını Oku

Çocuk hangi yaşta olursa olsun, disiplin gerekiyor

  • Yayın Tarihi: 19/02/13 11:10
  • [javascript protected email address]
DÜNYANIN tüm uzmanları bu konuda hemfikir ve farklı deyişlerle ifade etseler de sonuç şuna ulaşıyor: "Çocuklarınız hangi yaşta olursa olsun disiplinle büyümeleri şart..."Cümle direkt böyle söylendiğinde "agresif ve katı bir tutumu" çağrıştırabilir. Ancak...
Devamını Oku

Aileleri çocuklarıyla ilgili mutlu eden marka kazanır

  • Yayın Tarihi: 12/02/13 09:27
  • [javascript protected email address]
ANNELER babalar bilir, bizim kuşağın çocukluğundan beri bazı oyuncaklar vardır ki hep popüler, hep önemli olmuştur. Kalite bozulmaz, aksine ürün yelpazesi gelişir, çağa ayak uydurur bu markalar, teknolojiye adapte olur ve çocukların tüm zamanlarda...
Devamını Oku

Çocuklarımızın kişisel bilgileri risk altında mı?

  • Yayın Tarihi: 05/02/13 10:01
  • [javascript protected email address]
ÇOCUĞUNUZ telefonda Angry veya Motion Math oynarken, onun nerede olduğunu ve ne yaptığını biliyorsunuz. Peki, aynı şekilde uygulamayı hazırlayanların da bu bilgilere sahip olduklarını biliyor muydunuz?Amerika Resmi Ticaret Komisyonu'nun çocukların...
Devamını Oku

Çocuklarınızı da kuaföre maça, markete götürün

  • Yayın Tarihi: 29/01/13 09:52
  • [javascript protected email address]
Uzmanlar sosyalleşmenin çocuğun gelişiminin önemli bir parçası olduğunu belirtiyor. Sizinle kuaföre, maça, market alışverişine gelmeleri her ne kadar basit gibi görünse de çocuğunuz için çok önemli bir sosyalleşme aracı HEM iş hem de özel hayatlarımızda...
Devamını Oku
Tüm Yazıları