Yaşam üçgeni depremden kurtarabilir
VAN depremi, binalar, onca acı, mucize haberleri derken aklımıza düşmesi gereken başka bir konu daha var... Olası bir depremde ne yapmalıyız? Depremde nasıl hayatta kalınır? Var mıdır bunun bir ipucu? Uluslararası Arama Kurtarma Ekibi’nin anlattıkları, hemen her merak edileni açık ve net bir şekilde ortaya koyuyor aslında. Pazar pazar keyfinizi kaçırmak değil niyetim, tam tersine bu yazıyı kesip saklayın ve unutmayın lütfen...
*
İçinde 20 cansız manken olan bir okulu ve evi yıktık. 10 cansız mankeni “çömel, korun” yöntemiyle, diğer 10’unu da “yaşam üçgeni” yöntemiyle yerleştirdik. Tasarlanmış yıkımdan sonra görüntüleri çekmek, sonuçları belgelemek için göçen yapıya girdik. Yapı yıkımlarında oluşabilecek durumların doğrudan gözlemlenebildiği, sonra bilimsel koşullar altında sağ kalma yöntemlerini uyguladığımız çekim, “çömelip korunan/saklananlar” için sağ kalma olasılığının hiç olmadığını ortaya koydu. “Yaşam üçgeni yöntemini” kullananlar için sağ kalabilme durumu yaklaşık olarak yüzde yüze yakındı. Girdiğimiz ilk çöken yapı 1985 Meksika kenti depreminde bir okuldu. Bütün çocuklar sıralarının altındaydı.
Her bir çocuk kemiklerinin kalınlığına değin ezilmişti. Sıralarının yanındaki koridorlara uzanmış olsalardı yaşamda kalabilirlerdi. O an, çocuklara bir masanın, sıranın altına saklanmalarının söylendiğini bilmiyorduk. Kısacası, yapılar yıkılırken, eşyaların üzerine düşen tavan ağırlığı ya da içerideki mobilyalar bu nesnelere çarparken yanlarında bir yeri boşluk bırakırlar. Bu boşluk “yaşam üçgeni”dir. İşte burada olmalısınız. Eşya ne oranda büyük, ayrıca ne oranda sağlamsa daha az ezilecektir. Eşyalar ne oranda az ezilirse boşluk ile bu boşluğu kullanan kişinin yaralanmama olasılığı o ölçüde artar. Gelelim asıl soruya... Peki deprem olurken ne yapmalı?
1. Yapılar çökerken “çömelerek korunan” kişiler eziliyor. Masa, sıra, araç gibi nesnelerin altına giren kişiler sürekli ezilirler.
2. Kediler, köpekler ile bebeklerin tümü doğal bir biçimde dizlerini ana karnındaki gibi karınlarına doğru çekerek kıvrılırlar. Deprem anında siz de bu biçimde kıvrılmalısınız. Bu doğal bir güvenlik, sağ kalma içgüdüsüdür. Daha küçük bir boşlukta yaşamda kalabilirsiniz. Azıcık ezilecek, ancak yanında boşluk yaratacak bir divan, geniş büyük bir eşyanın yanına yatın.
3 Eğer gece yataktayken deprem olursa, yatak üzerinden yuvarlanarak yataktan düşün. Yatağın çevresinde güvenli bir boşluk oluşacaktır.
4 Televizyon izlerken deprem olur, kolayca kapıdan ya da pencereden dışarı kaçmak olası değilse, divan ya da büyük bir koltuğun yanında cenin gibi büzülerek kıvrılıp yere uzanın.
5 Yapı çökerken kapı aralıklarının altında duranlar ezilir...
Nasıl mı? Eğer kapı arasının altına geçerseniz, kapı aralığı, öne ya da arkaya doğru düşürse, inen tavanın altında, 1.5 ile 18 tonluk bir ağırlık altında kalarak ezilirsiniz. Eğer kapı aralığı yana doğru yıkılırsa ikiye bölünürsünüz. Her iki durumdan da sağ çıkamazsınız!
6. Hiçbir durumda basamaklara (merdivenlere) yönelmeyin. Basamaklar ana yapıdan ayrı bir biçimde sallanırlar, ayrıca çok dayanıksızdırlar. Onlar ilk yıkılan yerlerdir. Depremde yıkılmamış olsa bile, basamaklar bağırarak, birbirini çiğneyerek kaçmaya çalışan kişilerin aşırı yüklenmesiyle çökebilir.
7. Yapının dış duvarlarına yakın yerlerde durun, yapabiliyorsanız dışına çıkın. Yapının iç bölümlerinden çok dışına yakın olun. Yapının dış duvarından ne oranda uzak olursanız, çıkış yolunuzun kapanma olasılığı o oranda artacaktır.
8. Aracınızla yapı içinde kaldıysanız, yapının göçmesiyle araç içinde ezilirsiniz. Dışarıya çıkın, aracın yanına yatın. San Francisco depreminin kurbanlarının tümü araçlarının içindeydiler. Ezilen bütün araçların yanında dikmelerin doğrudan üzerine düştüğü araçlar dışında bir metre yükseklikte boşluklar oluşmuştu.
*
Özetle; olası bir depremde eşya altına değil yanına, ana karnında duruyormuş gibi, başınızı ellerinizle kapatarak yatın. Her odada bir deprem çantası olsun, içinde de kısa saplı bir kazma ile düdük, biraz su ile pestil. Basamaklardan uzak durun, evin dış duvarına yakın yerleri seçin. Araçtaysanız, çıkıp yanına yatın. Ayakta sakın durmayın.