Son Dakika
29.04.2018 - 03:41 | Güncelleme:

Kut Kahramanı Halil Paşa’nın değil Türkiye’ye girmesi, Türk elçiliğinde yemek yemesi bile yasaktı

 

Yarım asırdan fazla zamandır unutulmuş olan ve şimdi TV dizisi yapılan Kutülâmare Zaferi’nin kahramanı Halil Paşa hakkında Cumhurbaşkanlığı Arşivi’nde bulunan ve şimdiye kadar yayınlanmamış iki belge: Başkumandan Mustafa Kemal Paşa, Ankara’nın Tiflis’teki temsilcisi Ahmed Muhtar Bey’in Halil Paşa ile arkadaşlarına ziyafet verdiği iddiaları üzerine Tiflis’e sert bir ihtarname gönderiyor, Ahmed Muhtar Bey de “Bu söylenti âdî ve iğrenç bir yalandır” cevabını veriyor. 

ENVER Paşa’nın bir yaş küçük amcası Halil Paşa’nın 1916 Nisan’ında kazandığı ve koskoca İngiliz ordusunu esir ettiği Kutülâmare Zaferi televizyon dizisi hâline getirildi ve böylelikle hem çekimler, hem de çekim tekniği bakımından ortaya güzel bir iş konmuş oldu...

Yetmiş küsur senedir unutulan Kutülâmare Kahramanı Halil Paşa şimdilerde yeniden hatırlanıyor, zaferini konu alan toplantılar yapılıyor, sergiler açılıyor, konferanslar veriliyor ve Paşa’nın kabrini ziyaretler de haber oluyor.

Halil Paşa iyi bir asker ve görüşleri ile kanaatlerinden uzun seneler taviz vermemiş koyu bir İttihadçı idi. Daha önce de yazmıştım: Kut kahramanı, Kurtuluş Savaşı sırasındaki siyasî faaliyetleri, daha doğrusu mensubu olduğu İttihad ve Terakki’yi tekrar canlandırabilmek çabaları sebebi ile Ankara’nın kara listesine alınmış; Türkiye’ye girmesi 12 Mart 1921’de çıkartılan bir kararname ile yasaklamış ve Anadolu’nun herhangi bir bölgesine geldiği takdirde derhal sınırdışı edilmeleri emredilmişti. Paşa, hakkındaki yasağa rağmen 1921 Nisan’ında Batum üzerinden Trabzon’a gelmiş, burada iki buçuk ay kaldıktan sonra sınırdışı edilmiş ve memlekete yasağın 1922 Ağustos’unda bir başka kararname ile iptal edilmesi üzerine dönebilmişti.

Paşa ve arkadaşları bu yasaklı günlerinde Ankara’nın görevlendirdiği istihbaratçılar ile diplomatlar tarafından takip altında tutuldular ve Ankara, Halil Paşa’nın faaliyetlerinden ânında haberdar edildi. Arşivlerimizde, Halil Paşa hakkında Ankara’ya gönderilmiş dünya kadar rapor vardır!

‘ALENEN ZİYAFET VEREMEZ’

Halil Paşa’yı konu alan ve bugün Cumhurbaşkanlığı Arşivi’nde bulunan bazı belgeler 1922 Mart’ında ortaya atılan bir iddianın Mustafa Kemal Paşa’yı hayli hiddetlendirdiğini ve Halil Paşa’nın Türk temsilciliklerine bile girmesinin istenmediğini gösteriyor.

Hadise, İstanbul’da yayınlanan “İleri” Gazetesi’nde, 1922 Mart’ında çıkan bir haber ile başladı: Gazetede, Ankara Hükümeti’nin Gürcistan nezdindeki temsilcisi Ahmed Muhtar Bey’in önde gelen üç İttihadçı’ya, Halil Paşa’ya, Küçük Talât Bey’e ve gazeteci Muhiddin Bey’e Tiflis’teki temsilcilik binasında mükellef bir ziyafet verdiği yazılmıştı. 

Haber şayet doğru ise, Türkiye’nin doğu sınırlarının belirlenmesi için devam eden çabalarda önemli bir yeri olan Tiflis’teki temsilciliğin Ankara’nın talimatlarını dinlememesi mânâsına geliyordu. O sırada Akşehir’de bulunan Başkumandan Mustafa Kemal Paşa, 18 Mart 1922’de Hariciye Vekâleti’ne şifreli bir yazı gönderdi, gazetede çıkan Muhtar Bey’in Halil Paşa ile eski İttihadçılardam Muhiddin ve Küçük Talât Beyler’e ziyafet verdiği haberini hatırlattı, “Bizim temsilcimiz bu kişilerle münasebette bulunamaz ve ziyafet veremez” deyip Muhtar Bey’den bir çeşit savunma istedi!

Mustafa Kemal Paşa’nın şifreli mektubu, günümüzün Türkçesi ile şöyle idi:

“Aşağıdaki haberi İleri Gazetesi’nde okudum:

1. Ankara’nın Tiflis temsilcisi Muhtar Bey, Gürcistan’da muhalefet etmekte bulunan sabık Tanin yazarı Muhiddin Bey ile sabık Şark Orduları Grubu Kumandanı Halil Paşa ve Genel Merkez üyelerinden Küçük Talât Bey’e mükellef bir ziyafet çekmiştir.

2. Halil Paşa ve Küçük Talât Bey, hükümetin memleketten ihraç ettiği kimselerdir, hükümetin resmî bir temsilcisi bunlarla bir münasebette bulunamaz, özellikle de gazetelerle yayınlanacak alenî mükellef ziyafetler veremez.

Bu hususun resmen açıklanması ve Muhtar Bey’e yaptığının doğru olmadığının duyurulması lâzımdır”.

Dışişleri Bakanlığı, Ankara’nın Tiflis mümessili Muhtar Bey’i Mustafa Kemal Paşa’nın talebinden haberdar etti ve cevap birkaç gün sonra geldi: Muhtar Bey gazetedeki haberin “âdî ve iğrenç bir yalan” olduğunu söylüyor ve hem milletvekili, hem de “İleri”nin sahibi Celâl Nuri Bey’in böyle entrikalara âlet olmaması için dikkatinin çekilmesini istiyordu.

Muhtar Bey, Ankara’ya yine günümüzün Türkçesi ile şöyle yazıyordu:

“...Halil Paşa ile Muhiddin ve Talât Beyler’e mükemmel bir ziyafet verdiğime dair İleri Gazetesi’nin 1 Mart tarihli nüshasında bir fıkranın yayınlanmış olduğunu Batum Şehbenderi’nden bugün aldığım bir telgrafname haber veriyor.

Ne gibi husumet dolu bir maksada dayalı olduğu izaha muhtaç bulunmayan böyle bir rezil yalanı tekzibe bile tenezzül etmem. Ancak bu gibi pek âdî ve iğrenç entrikalara daima ciddiyetinden ve namusundan emin olmak istediğimiz gazetesinin âlet edilmesi hususunda mebus arkadaşlarımdan Celâl Nuri Bey’in nazar-ı dikkatinin çekilmesini önemle rica ederim efendim”.

AFGAN PASAPORTU ALDI

Meslekten diplomat olan ve Ankara Hükümeti’nin Tiflis temsilciliğini yapan Ahmed Muhtar Bey, Ankara Meclisi’ne İstanbul Milletvekili olarak katılmış, 1920 Ağustos’undan itibaren altı ay Dışişleri Bakanlığı makamında bulunmuş, Tiflis’teki görevini tamamlamasının ardından Moskova ve Washington Büyükelçiliği’ne tayin edilmiş, hayattan 1934’te Ankara’da ayrılmıştı...

Sadece memlekete değil, Türk temsilciliklerinde ziyafete davet edilmesi bile yasaklanan Halil Paşa ise Batum’dan sonra Moskova’ya gidecek, Sovyetler’in 1922 Haziran’ında bütün İttihadçılar’ın Sovyet topraklarını derhal terketmelerini istemesi üzerine Moskova’daki Afganistan Büyükelçiliği’nden aldığı bir Afgan pasaportu ile Almanya’ya geçecek, Macaristan’a ve Avusturya’ya seyahatler yapacak ve hakkındaki yasağın 1 Ağustos 1922’de kaldırılmasının ardından Viyana üzerinden Türkiye’ye dönecekti.

Paşa daha sonra Ankara’ya gidip Mustafa Kemal’i ziyaret etti, bir vazife almasının mı yoksa “serbest hayatı” mı tercih etmesinin uygun olacağını sordu ve “serbest kalmasının”, yani siyasetle ve devlet işleri ile artık uğraşmaması gerektiğinin söylenmesi üzerine de İstanbul’daki köşküne çekildi.

MEZARINA RAKI VASİYETİ

“Kutülâmare”nin kısaltılmışı olan “Kut” soyadını alan Halil Paşa 1957’de İstanbul’da, gırtlak kanserinden vefat etti. Hayatı boyunca en yakın dostu olarak bildiği rakıdan hastalığının en ağır günlerinde bile vazgeçmemiş, rakıyı burnundan midesine uzanan sonda ile almış, hattâ mezarına rakı dökülmesini vasiyet etmişti!

Siyaset, hadiseler ve beklenmedik gelişmeler bir zamanların kader arkadaşlarını işte böyle karşı karşıya ve ağır sözler ettirecek hâle getirmişti...

 


Değerli Haberturk.com okurları.

Haberturk.com ekibi olarak Türkiye’de ve dünyada yaşanan ve haber değeri taşıyan her türlü gelişmeyi sizlere en hızlı, en objektif ve en doyurucu şekilde ulaştırmak için çalışıyoruz. Yoğun gündem içerisinde sunduğumuz haberlerimizle ve olaylarla ilgili eleştiri, görüş, yorumlarınız bizler için çok önemli. Fakat karşılıklı saygı ve yasalara uygunluk çerçevesinde oluşturduğumuz yorum platformlarında daha sağlıklı bir tartışma ortamını temin etmek amacıyla ortaya koyduğumuz bazı yorum ve moderasyon kurallarımıza dikkatinizi çekmek istiyoruz.

Sayfamızda Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına ve evrensel insan haklarına aykırı yorumlar onaylanmaz ve silinir. Okurlarımız tarafından yapılan yorumların, (yorum yapan diğer okurlarımıza yönelik yorumlar da dahil olmak üzere) kişilere, ülkelere, topluluklara, sosyal sınıflara ırk, cinsiyet, din, dil başta olmak üzere ayrımcılık unsurları taşıması durumunda yorum editörlerimiz yorumları onaylamayacaktır ve yorumlar silinecektir. Onaylanmayacak ve silinecek yorumlar kategorisinde aşağılama, nefret söylemi, küfür, hakaret, kadın ve çocuk istismarı, hayvanlara yönelik şiddet söylemi içeren yorumlar da yer almaktadır. Suçu ve suçluyu övmek, Türkiye Cumhuriyeti yasalarına göre suçtur. Bu nedenle bu tarz okur yorumları da doğal olarak Haberturk.com yorum sayfalarında yer almayacaktır.

Ayrıca Haberturk.com yorum sayfalarında Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinde doğruluğu ispat edilemeyecek iddia, itham ve karalama içeren, halkın tamamını veya bir bölümünü kin ve düşmanlığa tahrik eden, provokatif yorumlar da yapılamaz.

Yorumlarda markaların ticari itibarını zedeleyici, karalayıcı ve herhangi bir şekilde ticari zarara yol açabilecek yorumlar onaylanmayacak ve silinecektir. Aynı şekilde bir markaya yönelik promosyon veya reklam amaçlı yorumlar da onaylanmayacak ve silinecek yorumlar kategorisindedir. Başka hiçbir siteden alınan linkler Haberturk.com yorum sayfalarında paylaşılamaz.

Haberturk.com yorum sayfalarında paylaşılan tüm yorumların yasal sorumluluğu yorumu yapan okura aittir ve Haberturk.com bunlardan sorumlu tutulamaz.

Haberturk.com yorum sayfalarında yorum yapan her okur, yukarıda belirtilen kuralları, sitemizde yayınlanan Kullanım Koşulları’nı ve Gizlilik Sözleşmesi’ni peşinen okumuş ve kabul etmiş sayılır.

Bizlerle ve diğer okurlarımızla yorum kurallarına uygun yorumlarınızı, görüşlerinizi yasalar, saygı, nezaket, birlikte yaşama kuralları ve insan haklarına uygun şekilde paylaştığınız için teşekkür ederiz.

SEN DE DÜŞÜNCELERİNİ PAYLAŞ!
2000
  • Misafir 02 Mayıs 2018 Çarşamba 11:53
    Sayın Bardakçı yazınızın son kısmını anlamadım (Siyaset, hadiseler ve beklenmedik gelişmeler bir zamanların kader arkadaşlarını işte böyle karşı karşıya ve ağır sözler ettirecek hâle getirmişti...) Rica etsem bir başka yazınızda Halil Paşa ve Atatürk arasındaki ilişkiyi anlatır mısınız. Şimdiden teşekkür ederim. Yazılarınızı zevkle okuyorum.
  • Misafir 01 Mayıs 2018 Salı 15:48
    Siyasetin kötü bir cilvesi. Üzülmemek elde mi?
  • Misafir 01 Mayıs 2018 Salı 13:29
    burda yorum yazan bazilari ata nin adi gectimi hop oturup hop kalkiyorlar sizin derdiniz gercekleri ogrenmekmi yoksa yalan tarihe devammi en nihayetinde oda bir insan hata yapamazmi yanlis karar veremezmi
  • Misafir 01 Mayıs 2018 Salı 08:57
    sayın bardakçı, aynen böyle devam geliyor danışmanlık:)
  • Misafir 30 Nisan 2018 Pazartesi 14:05
    Yazılar iyi güzel de buradan tarihi gerçeklikleri öğrenme zevkini yaşayacaklarına Mustafa Kemal Dönemine atıp tutmaya varacak kadar saçma çıkarımlar yapanlara ne demeli.. Ne zaman akıllanacağız. ?????
  • Misafir 01 Mayıs 2018 Salı 16:00
    mustafa kemal dönemi elbette konuşulup tartışalacaktır ülkemiz fikir ve düşünce özgürlüğü olan bir ülke değilmi?
  • Misafir 30 Nisan 2018 Pazartesi 12:58
    atatürk koruma kanunu var bu ülkede konuşamayız tartışamayız ama en azından harekat ordusu olmasaydı kurtuluş savaşı olmazdı diyebiliriz
  • Misafir 30 Nisan 2018 Pazartesi 12:06
    O zamanların, yazışma kalitesi bile çok şeyi gösteriyor. Ulus devlet projesi, Anadolu'yu silindir gibi ezip geçmiş! Benim Atatürk karşıtı insanlara bir hayranlığım olmadığı gibi, Atatürk'ün siyasi ideolojisinin Anadolu'yu kültürel açıdan nasıl kısırlaştırdığını görmemek de mümkün değil.
  • Misafir 30 Nisan 2018 Pazartesi 12:03
    Arkadaş geçmişimizle kavga etmekten yarına bakamıyoruz. Geçmiş umrumda değil, bana bugün ve yarınlar lazım.
  • eemree37 01 Mayıs 2018 Salı 09:57
    Geçmişini bilmeyenler geleceğine yön veremezler
  • Misafir 30 Nisan 2018 Pazartesi 11:52
    İngilizleri yenmesi mi rahatsız etmiş Cumhuriyet yönetimini?
  • Misafir 30 Nisan 2018 Pazartesi 13:51
    Sığ bilgiyle yorum yapmak çok kolay ve basit. Birkaç kitap okursan konuyu anlarsın.
  • Misafir 30 Nisan 2018 Pazartesi 15:16
    Hayır, İttihatçılığı, Enverci olma olasılığı rahatsız etmiş. Okuma yazma mühim beceri.
  • Misafir 30 Nisan 2018 Pazartesi 16:55
    yıl 1921 kurtuluş savaşı başlamış, Enver paşa ve Halil paşa akrabalar, ordu içinde ikilik çıkabilir, İttihak ve terakkici artı savaş bittikten sonra ( 1 yıl )zaten gelmiş anlaşılmayacak bir durum yok
  • Misafir 01 Mayıs 2018 Salı 14:24
    Enver paşa ve çevresini çok severim ama Atatürk'ün yaptığı malesef doğruydu. Üzücü ama yapılması lazımdı. O dönemki bu tip olaylar kişisel değildi.
  • Misafir 30 Nisan 2018 Pazartesi 09:25
    murat hocam böyle bilgileri halkımızla paylaştığınız için teşekkür ediyorum. keşke tarihimizi bize doğru dürüst öğretselerdi. 41 yaşına geldim , Türk Tarihini ve cumhuriyet tarihini yeni yeni öğreniyorum.
  • Misafir 30 Nisan 2018 Pazartesi 08:12
    Şu ülkede birkaç üniversitede sizin yarınız kadar tarihçilerimiz olsa yeter..
  • Misafir 29 Nisan 2018 Pazar 16:44
    Hocam aday adaylığı basladi basvurun sonra da turk tarih kurumuna baskan olursunuz
  • Misafir 29 Nisan 2018 Pazar 16:41
    Murat bey objektif olmadigi icin gercek tarihcide degildir
  • Misafir 29 Nisan 2018 Pazar 16:09
    Halil Paşa'nın memlekete sokulmama yasağının gerekçesi nedir tam ve kesin olarak?
  • Misafir 29 Nisan 2018 Pazar 14:43
    seni çok seviyoruz.
  • Misafir 29 Nisan 2018 Pazar 14:31
    Kultur bakani olacak adam tebrikler sayin murat bardakci wikipedia veya google gibi adam gibi adam
  • Misafir 29 Nisan 2018 Pazar 13:01
    Yazı başlığı, okuyucuyu bahse konu "yasak" ilânihaye sürmüş gibi yanlış bir algıya sevk ediyor. Gerçek durum, ancak yazının tamamı okunduğunda anlaşılabiliyor. İkinci olarak yazar, Mustafa Kemal Atatürk'ün söz konusu tepkisinin nedenlerini izah etmiyor ve bunları –herhalde- okuyucunun ferasetiyle bulabileceğini ümit ediyor. Hiç şüphesiz böyle bir yazıda; Enver Paşanın o dönemdeki faaliyetlerine ve bunun millî mücadeleye etkilerine, Batum’daki zevatın bu faaliyetlerdeki yerine, haberi veren gazetenin siyasî çizgisine, Kazım Karabekir Paşanın Yunan üzerimize yürürken batı ordularını niçin takviye edemediğine de yer verilmesi gerekirdi. Böylece okuyucu “tarihi olayların, yaşandığı günün koşulları ile değerlendirilmesi gerektiği” ilkesini uygulama imkânından mahrum kalmamış olurdu.
  • Misafir 29 Nisan 2018 Pazar 12:21
    Murat bey bugünlerde çok iyi çalışıyorsunuz. Yeni dönemde sizi kültür bakanı olarak görmek isteriz :)
  • Misafir 29 Nisan 2018 Pazar 09:11
    Ataturk karsitliginiz ittihadcilari savunur duruma dusurmus gordum sizi. Yau bir de osmanlilar tarafindan hicaza fizana surgun edilen pasalari yazsaniz keske.
  • Misafir 29 Nisan 2018 Pazar 14:24
    savunmayla ilgisi yok. Ataturk o gunlerde dogru olani yapmis. Gun gelir Murat bey Osmanlilarin yanlislarini da boyle objektif bicimde yazar umariz.
Kalan karakter : 2000
Hava Durumu
Perşembe 26 MPH 25°
Az Bulutlu