Hollywood'un çatısı ithal
Felaket filmlerinin altın döneminin tam göbeğinde üretilse de daha çok gerçek deprem sonrası sahici korkuları ele alması ve Universal Studios’ta tema parkı çıkarmasıyla markalaşan bir eser. “Deprem”, bir kez daha Hollywood’un çatısının Avrupa’dan ithal formüllerle-eğilimlerle yürüdüğünü kanıtlıyor. Zira burada çok karakterli örgünün birbiriyle buluşan bireyler sunmaktan aciz durması, “Oyunun Kuralı” ve “Tatlı Hayat” gibi ‘doğu’daki ‘kesişen hayatlar filmi’ modelini doğuran eserlerin etkisinden kaynaklanıyor. “Deprem”, Los Angeles depremine dair bir ‘belge-film’ olarak anılabilir. Ancak seyirciye vermek istediği ‘aktif hale gel!’ uyarısı günümüzde tutmuyor orası kesin.
Şu an bakıldığında çok fazla kalıcı durmayan ancak 70’lerin klasiklerinin lafı edilince hemen adı sayılan “Deprem” (“Earthquake”, 1974), aslında Hollywood’un gerçek olaylardan etkilenip seyirciyi bunun içine sokma becerisinin en önemli halkasıdır. Filmin yakın zamanda Los Angeles’ta gerçekleşen depremi hemen perdeye aktarması da bunun bir sonucu. Yönetmenlik koltuğunda siyah-beyaz dönemden bilinen Mark Robson’ın oturması ise bu ‘algı’yı yaratmak için ‘memurluk’ kisvesi altında yerleştirilmiş.
Seyirci simsarı bir stüdyo ürünü
Belli yerlerinde seyirciye doğru kan fışkıştırılıp dördüncü duvarın yıkıldığı, felaket sahnesinin de özellikle görkem patlaması yaptığı eserin, şimdi belli bir kalıcılığı olduğunu söylemek zor. Karşımızda sadece o yıkımın dönemine uygun çıkarımlarından biri var. Nasıl yeni milenyum insanlarının kalbine Irak’taki askerler yoluyla girilmesinin (Bkz. “Krallık”, “Ölümcül Tuzak”) 20 yıl sonra çok fazla önemli olmayacağı gibi, bu da aynı noktaya çıkıyor. Halihazırda herhangi bir politik mesajdan söz etmekten ziyade, ‘seyirci simsarı bir stüdyo ürünü’ adı altında anabiliriz “Deprem”i.
Zaten Universal Studios’da ‘gerçek korkular’ sebebiyle bir tema parkı edinmesine karşın, “Poseidon Macerası” (“The Poseidon Adventure”, 1972), “Yangın Kulesi” (“The Towering Inferno”, 1974) ve “Karakatoa” (1969) gibi felaket filmleri döneminin parlayan yıldızlarının arasında adı sayılmaz filmin. Zira Robson burada efekt ve oyuncu yöneterek tabiri caizse idare etmiştir. Yönetmen, kalıcı bir eser vermekten ziyade seyirciyi o zamanlar eksik olan ‘aktif hale getirme’ anlayışıyla çalışmıştır.
Çok hikayeli filmlerin türleşme sürecinin kanıtlarından
Aslında bu film daha çok, “Oyunun Kuralı” (“La Regle du Jeu”, 1938) ve “Tatlı Hayat” (“La Dolce Vita”, 1960) ile sinemaya giren ‘çok hikayeli-karakterli film modeli’nin ya da ‘keşisen hayatlar filmi’nin Hollywood’a sızdığı gerçeğinin bir uzantısıdır. Zira felaket filmleri çatılarını böylesi birbirinden bağımsız insan hikayelerinin üzerinden kurarlar.
Bu doğrultuda da polisi, dublörü, iş sahibi, aldatanı, suçlusu, deprem uzmanı demeden bir hayli ilginç karakterler sunulmuştur. Bunların hikayelerinin finale varırken birbirine bağlanmaması ise bir devrim gibi gözükebilir. Ancak Fellini’nin bundan 14 sene önce “Tatlı Hayat”ta ruhani ve soyut finişe uzanmasıyla çığır açtığını biliyoruz.
İlişki filmi, felaket filminin yerini aldı mı?
Burada ise Robson’ın, efektlerle ve seyirciyle ilgilenmekten esas çatıyı kurmayı unuttuğu söylenebilir. Bu durumun sonucunda da böylesi bir bütün ortaya çıkmış. Zaten bunu “Sosyeteden İnsan Manzaraları”nda (“Short Cuts”, 1993) Altman ve “Manolya”da (“Magnolia”, 1999) Paul Thomas Anderson, ‘felaket’in çevresindeki karakterlerin ‘çatırdamalar’ını ele alarak eleştirel bir bakışla perdeye aktarmıştı.
Bu doğrultuda da Robson’ın özdeşleşecek herhangi bir karakter bırakmadan 120 dakikalık süreyi geçirmeyi becermesi şimdi bakınca felaketin iz bırakmasını engelliyor.
Buna paralel olarak da Hollywood’un çatısının Avrupa’dan ithal formüllerin ‘tür’e meyletmesiyle süregeldiğini yeniden akıllara getiriyor “Deprem”. Aynı eğilimi son yıllarda moda olan ‘ilişki filmi’nin türevlerinin içeriye sızma çabasında da görmek mümkün. Onlar bir tür yaratırlar mı peki? İşte onu zaman gösterecek...
Künye:
Deprem (Earthquake)
Yönetmen: Mark Robson
Oyuncular: Charlton Heston, Ava Gardner, Geneviève Bujold, George Kennedy, Walter Matthau
Süre: 117 dk.
Yapım yılı: 1974
keremakca@haberturk.com