Eş değiştirme eğilimli çiftler
Sinema tarihinde bir tabu olarak ele alındığını bildiğimiz ‘eş değiştirme’ ya da ‘dörtlü ilişki’ kavramları, Amerikan bağımsızı “Akşamdan Kalanlar”da doğaçlama ve saf gerçeklik yüklü Mumblecore geleneğinden bir yol arıyor. Bizde “Genç Çiftler” adıyla bilinen 1969 tarihli klasik “Bob & Carol & Ted & Alice” esintili eser, bu durumu kanka muhabbetlerine götürüp ilişkileri farklı bir yöne sokuyor. Joe Swanberg’in ‘kaçınılmaz bağımsız’ ruhuna ruh katıyor. 13-23 Şubat 2013 tarihleri arasında 13. !f Uluslararası Bağımsız Filmler Festivali’nde Türkiye prömiyerini yapan “Akşamdan Kalanlar”ı, Eylül ayında New York’un sanat filmleri gösteren sinemalarından Landmark Sunshine Cinema’da seyretmiştim.
Sinemada bazı kalıplara alışığızdır. Erkek şöyledir, kadın böyledir. İlişki bu yöne kayar, ilişki şu yöne kayar. Bunlar son derece bildik şeyler. Eğer boşta seksi bir kadın varsa erkek onu elde etmek için her şeyi yapar. Kadın nazlanır. Veya feminist bir filmse kadın yakışıklı erkeği tavlamak için cazibesini kullanır. Bunun adı günümüzde romantik seks komedisi olur. İlişki özelinde ise en kaba tabirle dörtlü, üçlü ilişkiler, yasak ilişkiler, aldatma senaryoları vardır.
“BOB & CAROL & TED & ALICE” ESİNTİSİ
Joe Swanberg burada Paul Mazursky’nin klasikleşen “Garip Çiftler”inin (“Bob & Carol & Ted & Alice”, 1969) ‘eş değiştirme’ ve ‘dörtlü ilişki’ kavramlarına el atan afişiyle yol çıkıyor. Filmin sonunda ona teşekkür etmeyi de unutmuyor. 1960’larda hippi alt kültürüyle kavranan, serbest rejisiyle dikkat çeken bu kilit eserin olağan özgürlükçülüğü burada yok. Daha ziyade bilinçli bir umursamazlık, doğaçlama, gerçeklik ve diyalog yoğunluğuyla sarılıyor.
Kate (Olivia Wilde), Luke (Jake Johnson), Jill (Anna Kendrick) ve Chris (Ron Livingston), kendi partnerlerini değiştirme düzeyine kadar geliyorlar. Jill ile Kate’in sevgilisinin ormanda öpüşmesi veya Kate ile Jill’in sevgilisinin ‘denize çıplak gireceğim’ moduna gelmesi işin boyutunu pembe diziye kayan bir cinsellikle yürüyen ‘herkes birbiriyle yatıyor’ seviyesine ulaştırmıyor. Ahlaki sorgulamaları doğrudan, hiçbir yan yola sapmadan canlandırıyor.
İLİŞKİ FİLMLERİNİN ‘İKİ KAFADAR’ ALGISI
Swanberg, Mumblecore akımından bildiğimiz bir isim olsa da Greta Gerwig ile bir araya geldiği “Geceler ve Haftasonları”nda (“Nights and Weekends”, 2008) evliliğin periyodlarına bakarken ince dil numaralarıyla dikkat çekmişti. 10 dakikayı bulan kesintisiz planların ağırlığında olduğu ve hikaye kurgusu düz akmayan yapısıyla “Beş Kere İki”yle (“Cinq Fois Deux”, 2004) akrabalık kurmuştu. Bana göre de kariyerinin en oturaklı filmine imza atmıştı. Burada ise bağımsız sinemada gördüğümüz olağan dışı ilişki filmi damarına tutunuyor. Erkek ile kadının seks arkadaşı olması gerekirken kanka olması isminden de anlaşılacağı üzere “Akşamdan Kalanlar”ın (“Drinking Buddies”, 2013) ana felsefesini oluşturuyor.
Böylece birbirlerine sevgililerini anlatsa da normal şartlarda ‘gay misin?’ olarak anılacak ikinci hamleyi yapmayan bir ikili izliyoruz. Wilde çıplak denize giriyor, ama asla sakallı, pis ayaklı patronuyla birlikte olmuyor. Onda fiziksel veya ruhsal hiçbir çekicilik bulmuyor. Arkadaş adı altında evlerini beraber taşıyorlar, aynı yatağa giriyorlar ama araya hep bir mesafe konuyor. Bunu da Woody Allen ve Kevin Smith’in diyalog becerisine benzer bir yaklaşım ayakta tutuyor.
DOSTLUK MU, AŞK MI?
Öyle ya da böyle “Akşamdan Kalanlar”, standart bir ilişki filminde ‘iki kafadar filmi’ne kayabilecek ‘erkek filmi’ meselesini, ‘bira arkadaşlığı’ üzerinden ‘erkek-kadın’ arasına yerleştiriyor. Bu durumun seksi kadın-pis erkek arasında gidip gelirken ‘iğrenç erkek diyalogları’na girmemesi de bir başarı.
Böylece bir romantik-komedi olağan olmayan temalarıyla bağımsız sinemaya ‘ilişki’ ve ‘cinsel ahlak’ üzerinden yakışıyor. Ama yönetmen özelinde bakarsak 2.35:1’de (sinemaskop oranı) ‘amatör ruh’tan ya da ‘seri üretim’den profesyonel prodüksiyona geçişin ‘diyalog’ odağı ve kendini kanıtlamış oyuncular dışında bir işlevi yok gibi. Wilde sadece fiziksel olarak dikkat çekerken erkek oyuncular ve Kendrick güldürüyor. Ama yan karakterlerin aralarındaki ilişkilerin kırılgan olması filme zarar veriyor. Swanberg’in dörtlü ilişki olarak başladığı süreci getirdiği ‘iki kafadar filmi’ meselesi yaratıcı. Ama onun etrafını senaryosuyla ve görsel dokusuyla sarma hali çok yeterli değil nihayetinde. Bu durum filmi, ‘dörtlü ilişki filmleri’ arasında özel bir yere oturturken, ‘arkadaşınla ilişkiye girer misin?’ sorusunu sordurmasıyla anılır hale getiriyor. Ama elbette “Mutlu Azınlık” (“Happy Few”, 2010) gibi Fransız sinemasından bu konuda cüretkar, günümüze uygun ve kalıcı bir ‘heteroseksüel cinsel özgürlük tablosu’ verilmişken “Akşamdan Kalanlar” ne kadar akılda kalır bilinmez…
FİLMİN NOTU: 5.5
Künye:
Akşamdan Kalanlar (Drinking Buddies)
Yönetmen: Joe Swanberg
Oyuncular: Olivia Wilde, Jake Johnson, Anna Kendrick, Ron Livingston, Ti West
Süre: 90 dk.
Yapım yılı: 2013
