Hollywood’un kahramanlarını bir odada, uzay aracında, mağarada, bir televizyon kulesinin tepesinde, teleferikte, para çekme kabininde, okyanusun ortasında hatta bir tabutun içinde kapana kısılmış halde bir başına bırakıp ölüm kalım savaşı verdiğini gördük ama bir balinanın midesinde yaşam mücadelesi verdirdiğine en azından ben hiç rastlamamıştım!
Brian Duffield’ın, Daniel Kraus’un romanından sinemaya uyarladığı ‘Whalefall’ (Balinanın Düşüşü) bir ispermeçet balinası tarafından yutulan Jay’in kurtuluş öyküsünü anlatıyor!
Babasıyla olan sorunlu ilişkisi nedeniyle evinden uzaklara giden Jay, babasının ölümüyle yeniden eve dönüyor. Dalgıç babasına söyleyemedikleri, ona sevgisi, nefreti içinde yarım kalmış bir halde geldiği evinde içinden çıkamadığı suçluluk duygusuyla babasına ait bir şeyler bulabilmem umuduyla öldüğü yere dalmaya gidiyor. Ve hiç beklemediği bir şey oluyor. Dev bir kalamarı kovalayan ispermeçet balinası Jay’i yutuyor. Geriye dönüşlerle baba-oğul ilişkisi, yas ve affetme, hayatının orta yerinde açılan dev bir boşlukla hayata devam etme gibi meseleleri alttan alta anlatan film boyunca Jay hem babasından, kendinden içindeki suçluluk duygusundan hem de balinanın içinden kaçmaya çalışıyor.
Film bir şekilde kendisini izletiyor. Ama izlerken bir yandan da 25 metre boyunda 60 ton ağırlığından bir ispermeçet balinası insanı yutabilir mi, hadi yuttu o insan orada nasıl hayatta kalır, nasıl kurtulur diye düşünmeden edemiyor.
Ben de filmden sonra bu merakın peşine düştüm.
İNSANLARI YUTMAK İSPERMEÇET BALİNALARININ DOĞASINDA YOK!
ScienceNews sitesi filmde yaşanan durumu Whalefall’a danışmanlık da yapan New York Mount Sinai'de Icahn Tıp Okulu'ndan karşılaştırmalı anatomi dersleri veren Joy Reidenberg’e sormuş. İspermeçet balinalarının midesinin 4 bölümden oluştuğunu belirten Reindenberg, “18 metreden büyük yetişkin bir ispermeçet balinası bunu yapabilir” diyor.
Ancak her balinanın bunu yapamayacağını da belirtiyor. Mesela boyu 26 metreye kadar ulaşan oluklu balinanın boğazının şaşırtıcı derecede dar olduğunu bu yüzden de bir insanı yutmasının imkansız olduğunu söylüyor.
Joy Reidenberg'e göre, insan yutmak ispermeçet balinalarının doğasında yok. Bir Hollywood filmi için heyecan verici bir konu olsa da, ispermeçet balinaları kendilerini rahatsız etmeyen insanların yanında çok nazik oldukları vurguluyor.
Ama araştırmacılar, ispermeçet balinalarının boğazlarındaki hyoid adı verilen bir kemiği aşağı doğru bastırarak avlarını emdiklerini düşünüyorlar. Hyoid aşağı indikçe, dilleri geriye doğru çekiliyor. Bu, bir piston gibi çalışarak, suyu ve şüphelenmeyen avı balinanın ağzına çekmek için düşük basınçlı bir alan oluşturuyor ve boğazını ve yemek borusunun girişini genişletiyor. Buna ek olarak, ispermeçet balinasının gırtlağı veya ses kutusu sola doğru kayık oluyormuş, bu da boğazını diğer dev balinalara göre çok daha geniş hale getiriyor ve büyük bir yutkunmayı mümkün kılıyormuş.
İSPERMEÇET BALİNALARIN OKYANUSLARDA 1000 METRE DERİNLİKTE AVLANIR
Macquarie Üniversitesi Deniz Yırtıcıları Araştırma Grubu'nda öğretim görevlisi ve balina bilimcisi olan Dr. Vanessa Pirotta, ispermeçet balinalarının kambur balina veya dişsiz balinaların aksine, dişli bir balina türü olduğunu belirtiyor: “Ağızlarının tavanından sarkan kıl benzeri teller olan balina plakalarına sahiptirler. Bunlar, yiyeceği ısırmak için değil, çok sayıda minik yiyecek ve suyu yutmak ve ardından suyu ağızlarının kenarından dışarı atmak için tasarlanmıştır. Bu filmdeki balinanın biyolojisi göz önüne alındığında, bir insan olarak boğazından aşağı inebilirsiniz ama hayatta kalıp kalmayacağınızı kimse bilemez...”
İspermeçet balinalarının yaklaşık 1000 metre derinlikte avlandıklarını kaydeden Pirotta, “Filmin beni en çok şaşırtan kısmı bu. Bu beslenme davranışı genellikle okyanusun en az bir kilometre altında, kilometrelerce derinlikte gerçekleşir, yani çok büyük bir basınç vardır. Hayvan bu basınca dayanıklıdır. Bir ispermeçet balinasının bu derinlikte beslendiğini görmek alışılmadık bir durum... Dev bir kalamarı yüzeye kadar nasıl mucizevi bir şekilde takip edebildi? Kalamar o aşamada çoktan gitmiş olurdu. Şunu da belirtmeliyim ki, balinaların beslenme düzeninde insanlar yer almıyor. Dolayısıyla bu hayvanlar insanları hedef almıyor. Bir insan o derinliğe inene kadar ölmüş ve parçalanmış olurdu. Ayrıca birçok balinanın sindirim sistemine baktım. Şunu söyleyebilirim, bunlar sümüksü, hiç de hoş olmayan ve kötü kokan yapılar. Adam dalış yapıyor olsa da, orada pek hava olacağını sanmıyorum” diyor.
BALİNALAR BİR İNSAN YUTSA BUNU TAT OLARAK AYIRTEDEBİLİRLER
Balina biyoloğu ve 20 yıldır ispermeçet balinalarını inceleyen Shane Gero da Popular Science'a yaptığı açıklamada, daha yutma aşamasından başlayarak bir insanın canlı olarak ispermeçet balinasının midesine inmesinin son derece düşük bir olasılık olduğunu kaydediyor: “Bence anatomik olarak, belki de çok büyük, erkek bir ispermeçet balinasının boğazından ince bir insanı aşağıya itebilirsiniz. Bu olur muydu? Çok düşük bir ihtimal. Hele ki dalış ekipmanı ve dalış tüpü insanı çok daha büyük hale getirirken..."
Gero, filme temel teşkil eden kitabın bilimsel gerçekleri tutarlı hale getirme konusundaki çabalarını övüyor: “İspermeçet balinaları genellikle okyanusun dibinde, yaklaşık 900 metre derinlikte beslenirler; bu bölge genellikle dalgıçların bulunmadığı bir alandır. Kitap bunu, dev bir kalamarın yüzeyde ispermeçet balinası tarafından yenmekten kurtulmak için çırpınmasıyla açıklıyor. Balina kalamarı yemek için yüzeye çıktığında, kalamar Jay'e yapışıyor ve Jay balinanın ağzına çekiliyor. Ancak bu açıklamayı kabul ettikten sonra bile, ispermeçet balinaları ekolokasyon kullanıyor ve bu da bir insanı potansiyel olarak lezzetli bir lokma değil, alışılmadık bir av olarak ayırt edebilecekleri gerçeğini değiştirmiyor!”
İNSANLAR YÜZYILLARDIR YAĞ İÇİN BALİNALARI KATLEDİYORLAR
Shane Gero'ya göre, bir kişi bir şekilde suyun itici gücünden boğulmadan bir ispermeçet balinasının ağzına girmeyi başarırsa bile anında hayatta kalma ihtimali sıfıra yakın bir noktaya düşüyor: “Büyük olasılıkla, insan balinanın ağzına çarptığı anda boğulur, ister kalamar tarafından çekilmiş olsun isterse de kazara balinanın ağzına girmiş olsun… Herhangi bir canlı yaratığın bir ispermeçet balinasının midesine girmesi, hele ki orada yerleşmesi çok çok zor. Orada asitler ve gazlar var. Herhangi bir memelinin sindirim sistemi, oraya düşen herhangi bir av için yaşanabilir bir yer olarak tasarlanmamış...”
İnsanların yüzyıllardır balinaları yağ elde etmek için katlettiklerini belirten Gero, “Bu gergin ilişki , balinaların hikaye anlatımımızda bu kadar büyük bir yer tutmasının nedenlerinden biri olabilir” deyip ekliyor: “Eğer bu hikayeler balina avcılığı günlerinden kalma ise, gerçeklikten ziyade gelecekteki balina avcılarına bir ders niteliğindedir. Ben hiçbir zaman ispermeçet balinasından herhangi bir saldırganlık görmedim. Bunlar derinliklerin nazik devleridir…"