Öne Çıkanlar
Son Dakika

Atatürk’ün entelektüel biyografisini İngilizce, Fransızca ve Almanca yayımlayan Prof. Dr. Şükrü Hanioğlu, Atatürk’ün okuduğu kitapları, onları nasıl yorumladığını ve onlardan yararlanarak ne gibi tezler ürettiğini Habertürk’e anlattı...

- Atatürk’ün zihin dünyasına dair bilmediğimiz neler var?

Okuduğu çalışmalar, bunları nasıl yorumladığı ve ne gibi tezler ürettiğine baktığımızda Atatürk’ün yaşadığı toplumsal gerçeklik ve entelektüel dünyanın ürünü olduğunu görüyoruz. İkincisi ise oturduğu yerden “dehası sayesinde” kimsenin aklına gelemeyecek, evvelce hiç tartışılmamış siyasetler yaratan insanüstü bir varlık değil, döneminin entelektüel tartışmalarından yola çıkarak pragmatik tezler şekillendiren bir ‘literatus’, yâni eğitimli sınıf mensubu ve devlet kurucusu niteliklerini taşıdığını görüyoruz. Onun 19. asır bilimciliği, İkinci Meşrutiyet Garpçılığı ve Mısır’da neşrolunan Türk dergisi ile başlayan “din ile bağdaştırma karşıtı” milliyetçi hareketten zannedilenin üzerinde etkilendiğini dile getirebilmek mümkün. Atatürk’ün düşünceleri değerlendirilirken düşülen önemli bir hata böylesi tartışmalardan etkilenmiş olduğunun kabulünün onun görüşlerinin “önemini azalttığı”nın varsayılmasıdır. Halbuki Atatürk’ün tezlerinin kaynaklarının olması onları önemsiz kılmaz ve onların özgünlüğüne halel getirmez.

‘VİZYONU BİLİMCİLİK TEMELLİ DEVLETTİ’

- Atatürk bugüne dair neleri öngörmüştü?

Bir öngörmeden ziyade vizyondan bahsetmek bence daha anlamlı olur. Atatürk bir kâhin değil, bir tasavvuru hayata geçirmeye çalışan bir devlet kurucusuydu. Onun vizyonu, bilimcilik temelli ve milliyetçi ideolojiye dayanan bir devlet kurmak ve bulunduğu coğrafyada “Batı kültürünü temsil eden” bir millet inşa etmek idi. Kendisi bunun yanı sıra tekil bir modernlik yaklaşımı ve estetik modernleşme aracılığıyla toplumunu Batı’dakilere benzetmek istiyordu. Bu vizyonun ancak bir bölümü hayata geçirilebilmiştir. -

Peki, Ortadoğu’ya ilişkin düşünceleri nelerdi?

Ortadoğu konusunda Türkiye’nin yaklaşımı ciddi değişikliklere uğramıştır. Türkiye, 1924’te Musul anlaşmazlığının halli için Milletler Cemiyeti’ne gönderdiği yazıda kendisini bir Batılı güç ile anlaşmazlığı bulunan bir Ortadoğu devleti olarak tanımlamıştır. Daha sonra ise kendisini, coğrafi olarak olmasa da kültürel anlamda, Batı’nın parçası olarak görmeye başlamıştır.

- “Şu cümleleri Atatürk bugün için söylemiş” dediğiniz sözleri var mı?

Atatürk’ün düşünceleri ve tezleri belirli bir tarihi bağlam ve gerçekliğin ürünüdür. Bunları söz konusu bağlam ve gerçeklikten soyutlarsak “anlamsızlaştırmış” oluruz. Dolayısıyla yapılması gereken Atatürk’ün başka bağlamlarda dile getirdiği ifadelerin değişik gerçekliklere uyarlanması değil, onların tarihselleştirilmesidir. Onun ifadeleri ve yazılarına Nostradamus kehanetleri biçiminde yaklaşmak, her şeyden önce ona yapılan bir saygısızlıktır.

- “Atatürk asker olmasına rağmen şu özelliklerden ötürü entelektüeldi” dediğiniz neler var?

Atatürk’ü “literatus” olarak tanımlamak anlamlı olur. O aktif askerlik hayatına karşın antropoloji, tarih, siyaset, din, hukuk, dilbilim benzeri alanlarda kapsamlı okumalar yapmıştır. Ancak, Atatürk’ün, son tahlilde, ilgilendiği konuları siyasete dönüştürmeyi hedeflediği gözden kaçırılmamalıdır. Örneğin, Atatürk antropolojik eserleri antropoloji öğrenmek ya da o alana katkılar yapmak için okumuyordu. Amacı bunlardan millet inşa etme süreci ve Türk Tarih Tezi’nin yaratılmasında istifade etmekti. İslam tarihi üzerine yaptığı kapsamlı okumalar ise bir müçtehid olma hedefinin değil, hilafet ile saltanatın ayrılması benzeri siyasetlerin dayandırılacağı kuramsal zeminleri hazırlama arzusunun ürünüydü. Onun temel sorunu tasavvurunu düşünsel temellere dayandırmaktı. Bu da Türk Tarih Tezi’nde olduğu gibi aşırı liberal yorumlar yapmasına neden olabiliyordu.

- Atatürk yeni bir ulus inşa etme birikimini nasıl sağladı, kimleri örnek aldı?

Atatürk ulus inşa ederken Fransız Üçüncü Cumhuriyeti’ni ve onun başta laiklik olmak üzere uygulamalarını esas almıştır. Burada bir büyük düşünürden ziyade önemli neticeleri alınmış bir tecrübeden istifade etme yaklaşımı belirgindir. Gustave Le Bon’dan Émile Durkheim’a, Ludwig Büchner’den H.G. Wells’e uzanan bir yelpazedeki düşünürlerin fikirlerinden yararlanmaya, bunları vizyonu için bağdaştırmaya çalışıyordu. Kendisi ayrıca İkinci Meşrutiyet Dönemi Garpçı ve Türkçü hareketlerinden de etkilenmişti.

 

Sami AKBIYIK/GAZETE HABERTÜRK

  • Prof. Dr. Şükrü Hanioğlu
  • atatürk
  • mustafa kemal atatürk
  • 10 Kasım 10 Kasım Atatürkü anma günü

Değerli Haberturk.com okurları.

Haberturk.com ekibi olarak Türkiye’de ve dünyada yaşanan ve haber değeri taşıyan her türlü gelişmeyi sizlere en hızlı, en objektif ve en doyurucu şekilde ulaştırmak için çalışıyoruz. Yoğun gündem içerisinde sunduğumuz haberlerimizle ve olaylarla ilgili eleştiri, görüş, yorumlarınız bizler için çok önemli. Fakat karşılıklı saygı ve yasalara uygunluk çerçevesinde oluşturduğumuz yorum platformlarında daha sağlıklı bir tartışma ortamını temin etmek amacıyla ortaya koyduğumuz bazı yorum ve moderasyon kurallarımıza dikkatinizi çekmek istiyoruz.

Sayfamızda Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına ve evrensel insan haklarına aykırı yorumlar onaylanmaz ve silinir. Okurlarımız tarafından yapılan yorumların, (yorum yapan diğer okurlarımıza yönelik yorumlar da dahil olmak üzere) kişilere, ülkelere, topluluklara, sosyal sınıflara ırk, cinsiyet, din, dil başta olmak üzere ayrımcılık unsurları taşıması durumunda yorum editörlerimiz yorumları onaylamayacaktır ve yorumlar silinecektir. Onaylanmayacak ve silinecek yorumlar kategorisinde aşağılama, nefret söylemi, küfür, hakaret, kadın ve çocuk istismarı, hayvanlara yönelik şiddet söylemi içeren yorumlar da yer almaktadır. Suçu ve suçluyu övmek, Türkiye Cumhuriyeti yasalarına göre suçtur. Bu nedenle bu tarz okur yorumları da doğal olarak Haberturk.com yorum sayfalarında yer almayacaktır.

Ayrıca Haberturk.com yorum sayfalarında Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinde doğruluğu ispat edilemeyecek iddia, itham ve karalama içeren, halkın tamamını veya bir bölümünü kin ve düşmanlığa tahrik eden, provokatif yorumlar da yapılamaz.

Yorumlarda markaların ticari itibarını zedeleyici, karalayıcı ve herhangi bir şekilde ticari zarara yol açabilecek yorumlar onaylanmayacak ve silinecektir. Aynı şekilde bir markaya yönelik promosyon veya reklam amaçlı yorumlar da onaylanmayacak ve silinecek yorumlar kategorisindedir. Başka hiçbir siteden alınan linkler Haberturk.com yorum sayfalarında paylaşılamaz.

Haberturk.com yorum sayfalarında paylaşılan tüm yorumların yasal sorumluluğu yorumu yapan okura aittir ve Haberturk.com bunlardan sorumlu tutulamaz.

Haberturk.com yorum sayfalarında yorum yapan her okur, yukarıda belirtilen kuralları, sitemizde yayınlanan Kullanım Koşulları’nı ve Gizlilik Sözleşmesi’ni peşinen okumuş ve kabul etmiş sayılır.

Bizlerle ve diğer okurlarımızla yorum kurallarına uygun yorumlarınızı, görüşlerinizi yasalar, saygı, nezaket, birlikte yaşama kuralları ve insan haklarına uygun şekilde paylaştığınız için teşekkür ederiz.

SEN DE DÜŞÜNCELERİNİ PAYLAŞ!
2000
Kalan karakter : 2000