Maymunlardan sonra en ilkel ırk
"9"un DVD'si raflarda! Kerem Akça yazdı…
Tüm insanlığın ‘düğme-iğne-iplik’ kombinasyonundan oluşan yeni bir ırkın eline kaldığı bir kıyamet sonrası portre. “9”, “Rüzgarlı Vadi”, “Akira” gibi 80’lerde Japon animesinde bilimkurgunun bu alt türünde kalıcı olmuş eserlerin peşine takılıyor. Onların üzerine dışavurumcu Burton mimarisini ekleyince de aslında sorguladığı ‘bilimin sanayiyi geçmesi mümkün mü?’ sorusunu karamsar bir gözle mercek altına almış oluyor.
keremakca@haberturk.com
Amerikan animasyonlarının ‘bilgisayar’ alışımlı olup sınıf atlamasına karşın, ‘insan modellemesi’ konusunda ciddi zaaflar çektiğini görürüz. Bu durum ise bizleri hayvanların veya farklı canlıların öne çıktığı yaratıkların dünyasına götürür. Buna istinaden genelde izlediğimiz şey bellidir. Shane Acker ise bağımsız bir animasyoncu. “9” (2009) da onun kıyamet sonrası bilimkurgu formatını, animasyonda kavrayabileceğini düşündüğü eseri olmalı.
Burton ve Miyazaki esintili yeni ırk tutacak mı?
İnsanlığın robotların kontrolüne geçtiği bir evrende ‘bilim’in yarattığı ‘düğme bebek’ olarak yola çıkan dokuz karakterin yolculuğunun hikayesi bu esasen. Yeni bir ırk olarak devreye giren bu kavram, karşımıza bir ‘teknolojiye karşı insana dönüşecek bir başka ırk geliyor’ düşüncesini çıkarıyor aslında. Bu bağlamda da filmin ‘bilimsel deney’den çıktığı yolunda tanıdık gelmeyen bir alana açıldığı söylenebilir.
Miyazaki’nin 80’lerde çektiği bilimkurgu türündeki animelerle ve Tim Burton’ın dışavurumcu animasyonlarıyla akrabalık kuran “9”, gerçek anlamda bir ‘Japon animesi’ gibi hareket ediyor işin doğrusu. Yıkık dökük şeyler arasındaki dünya portresiyle bir karamsarlık servis ederken de aksiyonu ve düello sahnelerini unutmamış.
Bilim sanayiye karşı
Bu da Katsuhiro Ohtomo’nun “Akira”sının (1988) düşünsel yapısına yakın bir eserle yüzleştiriyor bizleri. Süresinin 70 dakikayı zar zor geçmesi de bir avantaj. Zira burada dokuz varlığın kaldığı ve ardından yaratımlarla bunlardan birinin ‘hayalet avcısı’ (ghostbusters esintili) kıvamında gezdiği ‘dokuz şey’in izini sürüyoruz. Buna paralel olarak da “Maymunlar Cehennemi”nin (“Planet of the Apes”, 1968) ‘maymunlar insanların yerini aldı’nın ‘ilkellik-sanayileşme’ eleştirisini bir şekilde, ‘bilim yine sanayileşmeye karşı geldi!’ye çeviren bir metinsel yolculuk var.
Bu durumun ırkın bireyleri üzerinde ‘insan benliğini halen taşıyoruz’ cümlesine dönüşmesi, bizim ırkımızın zekasının zamanının geçmediğini anlatıyor bir bakıma. “9” da zaten neden o kadar kişi ile bilinmez ama insanlığın yükselişini ya da yeniden doğuşunu bir ‘ruh’ ile arıyor.
Zira artık karşı gelmek, isyan etmek için bir düğme, bir dürbün ve bir ip gerekiyor. Gerçek insanların gücü teknolojiye bir yere kadar yetebiliyor. Filmi izleyen her insan evladının da Acker’ın ‘9’ nolu karakteriyle özdeşleşip ‘dünyayı kurtarmalıyız!’ soluğunu üstlenesi geliyor içinden.
“Vol.İ”den daha cesur
“9”, insan modellemeleri ve dokuz bebekten birinin kitschliği ile sorgulanabilecek bir eser olmasına ve “Yol” (“The Road”, 2009) kadar devrimci durmamasına karşın alanın içinde “Akira”, “Rüzgarlı Vadi” (“Kaze no tani no Naushika”, 1984) ve “Gökteki Kale” (“Tenkû no shiro Rapyuta”, 1986) ile aynı cümle içinde anılabilecek bir eser. En azından Japon animelerine öykünen dışavurumcu bir gelecek tasviri sunduğuna şüphe yok eldeki eserin.
Birkaç ‘Terminator’ filminin ötesinde bir felsefik yapısı olsa da ileriye dönük bir etkisi yaratması zor gibi. Yine de “Vol.İ”nin (“Wall.E”, 2008) daha cesur ve karamsar hali ile yüzleştiğimizi belirtmeliyiz. Herhalde ‘stüdyo baskısıyla üreyen film’ ile ‘münferit proje’ farkı da bu noktada ortaya çıkıyor olmalı.
Künye:
9
Yönetmen: Shane Acker
Sesendirenler: Elijah Wood, Christopher Plummer, Martin Landau, John C. Reilly, Jennifer Connelly
Süre: 88 Dk.
Yapım Yılı: 2009