Petrolün en çok etkisi niye Türkiye'ye?
Türkiye piyasası ve finansal varlıkları Rusya’nın Ukrayna’ya açtığı savaşa çok hassas. Hatta denilebilir ki savaşan iki ülkeden sonra en çok etkilenen Türkiye gibi. Ülke risk primini gösteren CDS oranı Rusya ve Ukrayna’nın ardından en çok Türkiye’nin yükseldi. Putin’in ünlü konuşmasıyla savaşın başlayacağını duyurduğu 22 Şubat’ta 545.519 olan Türkiye 5 yıllık CDS’i dün 700’ün üzerine sıçradı ve 713.863’e kadar yükseldi. İki haftada yüzde 31 veya üçte bir düzeyinde artış meydana geldi.
#resim#901789#
İKİNCİ EN YÜKSEK DÜZEYİNE ÇIKTI
➔ Ne tesadüf ki dün petrol fiyatları 140.61 doları gördü ve 11 Temmuz 2008’deki 147.50 dolarlık rekor seviyesi sonrasının en yükseğine çıktı. Günü ise 125.66 dolardan kapattı. İki hafta önceki düzeyi 96.02 idi ve artış oranı yüzde 31 ile CDS artışı ile aynı.
#resim#901790#
➔ Mevsimlerden kış ve Avrupa doğalgazında Rusya’dan başka tedarik kanalı yok. Bu nedenle olsa gerek doğalgaz fiyatı petrolün tam 8 katı daha fazla arttı. 22 Şubat’ta 79.789 euro olan Avrupa doğalgaz fiyatı dün 345 euroya kadar çıktıktan sonra 281.995 eurodan günü kapattı. Kapanışa göre iki haftalık artışı yüzde 253. En oynağı ve en çok can yakanı doğalgaz. Hem tüm zamanların rekorunu kırdı hem oynaklık rekoru kırdı.
➔ Türkiye’nin doğalgaz anlaşmaları uzun vadeli ve bu fiyat oynaklıklarından az etkileniyor.
GSYH’NIN %6.3’Ü KADAR İTHAL EDİYORUZ
➔ Petrol fiyatlarından bütün dünyanın ve küresel enflasyonun etkilenmesi kaçınılmaz. En büyük emtia ve en büyük harcamanın gittiği yer petrol. Ekonominin en kılcal damarlarına kadar sirayet ediyor. Sadece enflasyonu değil, büyümeyi de etkiliyor, hatta belirliyor.
➔ Türkiye için petrolün önemi ise ekonomik büyüklüğüne oranla en çok ithal petrolü kullanan ülke olmasından kaynaklanıyor. 2021’de 51.5 milyar dolarlık petrol ve doğalgaz ithalatı yapıldı. Geçen yılki GSYH 802.7 milyar dolar. İthal edilen enerji tutarının oranı ise yüzde 6.3. Bu da en yüksek oranlardan biri. Türkiye’ye en yakını Hindistan.
➔ Savaş en çok doğalgaz ve petrol fiyatını artırıyor. Ekonomik büyüklüğe oranla en çok petrolü biz ithal ediyoruz. Dış ticaret ve cari açık yoluyla savaşın getireceği fiyat artışları en çok bizi etkileyecek. Bu durum kendini ‘ne kadar petrol fiyat artışı o kadar Türkiye risk priminde artış’ olarak kendini gösteriyor.
➔ Kaldı ki hem bu iki ülkenin ihracatçı konumundan hem Türkiye’nin ithalatını bu ülkelerden yaptığı buğday, bitkisel yağ, yem ve gübre ithalatının cari açığı artırıcı etkisini hesap edemiyoruz. Fiyat artışları bu ürünlerde gayet yüksek. Faturanın büyüklüğü ise önümüzdeki dönemde göreceğiz.
KURA SINIRLI YANSIMA
➔ Madem ki ülkenin döviz açığı, cari açığı büyüyecek bunun döviz kurlarını yükseltici rol oynaması gerekir. Son iki haftada dolar/TL kuru 13.78’den 14.38’e çıktı, artış yüzde 4.3 veya TL’nin değer kaybı yüzde 4.1 ile sınırlı.
➔ Hemen belirtelim ki aynı dönemde dolar büyük paralara karşı yüzde 3.5 değer kazandı. Gelişmekte olan ülke paralarının dolara karşı değerini ölçen JPM Endeksi ise ilk kez 50 değerinin altına indi. Dün 49.916’ya inen endeks 2010 başında 96 düzeyindeydi. Yani gelişmekte olan ülke paraları 12 yılda dolar karşısında yaklaşık yarı yarıya geriledi.
➔ Son iki haftada ise gerileme yüzde 7.1 ile TL’nin değer kaybından daha fazla. 22 Şubat’ta 53.744 olan değer dün 49.916’ya indi.
➔ Türkiye en çok etkilenecek ülkelerden biri, CDS oranı da bunu yansıtıyor ama para birimi yansıtmıyor. Çünkü kur korumalı mevduat uygulaması yürürlükte. Türk Lirası mevduatın dörtte biri kur koruması şemsiyesi altına girdi. İkinci üç aylık uzatma da verildi. Fatura önümüzdeki dönemde Hazine’ye ve Merkez Bankası’na çıkacak.
➔ Nasıl ki dünya ekonomisinin ve finansal piyasalarının kaderi petrol fiyatlarına bağlı, Türkiye’nin dünyadan daha fazla bağlı. Yükselen fiyatlardan en çok ithalatı Türkiye yapacak. Petrol çıkaramamanın ve her türlü taşımayı karayolu üzerine yığmanın faturası ile karşılaşacağız.