HABERTÜRK Gazetesi yazarlarının köşeleri, saat 9:00'dan itibaren güncellenmektedir.
Murat Bardakçı

Murat Bardakçı

[javascript protected email address]

El Kavvââât!

15 Kasım 2013 Cuma, 09:35:14Güncelleme: 13:40:16

ADANA Valisi vatandaşa "gavat" dedi, ortalık birbirine girdi ve yalan-yanlış bilgi vermeye, bilmeden ahkâm kesmeye meraklı olan ilimleri kendilerinden menkul internet âlimleri hemen "gavat"ın ne demek olduğu hakkında birşeyler uydurdular...
İslamiyet öncesi İran'ında hüküm süren ve bazı önemli işlerini halledebilmek için karısını rakiplerine peşkeş çeken "Gavat" yahut "Kuvat" diye bir hükümdar varmış da, aynı ismi taşıyan bir başka Sasanî imparatoru zindandan çıkabilmek için zindancının koynuna karısını yahut kızını sokmuşmuş da, yine eski zamanların İran'ında karılarını ortak kullanmayı âdet haline getiren "Gavata" isimli bir kabile yaşarmış da, bu kabile Mazdek'in kurduğu dinde çok güçlenmiş ve bütün kadınlar ortak kullanılır olmuşlar da, vesaire, vesaire...
İnternet ulemâsına göre, "gavat" kelimesinin etimolojisi, yani geçmişi işte böyle imiş!
Dijital dünya ve sosyal medya âlimleri belki bilmezler: Eskiden "lügat", şimdilerde de "sözlük" denen bazı kitaplar vardır ve gayet kalın olan bu kitaplar bilmediğiniz kelimelerin ne demek olduklarını izaha yararlar. Meselâ meçhulünüz olan bir kelimenin mânâsını öğrenmek mi istiyorsunuz? İşte bu "lügat" yahut "sözlük" ismi verilen kitapları açar, aradığınız kelimeyi bulur, hemen karşısındaki izahı okur ve ne demek olduğunu öğrenirsiniz...

'ETİMOLOJİ' DİYE BİR İLİM
Bir kelimenin eski şeklini, yani ilk halini, bir dilden başka bir dile nasıl ve ne zaman geçtiğini ve asırlar boyunca uğradığı değişiklikleri merak ettiğiniz takdirde, daha profesyonel lügatlere bakmanız gerekir. Dil konusunda ciddî şekilde kafa yoran memleketlerde bu işe yarayan sözlüklere "etimoloji lügati" denir, bu lügatlerde kelimelerin bütün macerasını bulabilirsiniz. Ama, en başta gelen vazifesi Türkçe'nin geçmişini araştırmak olan Türk Dil Kurumu seksen küsur seneden buyana sadece yeni sözler uydurmakla meşgul olduğu için henüz etimoloji sâhasına girememiştir ve dilimizin akademik bir etimoloji sözlüğü hâlâ mevcut değildir!
Dolayısı ile kelimelerin kökenini öğrenme işi Kâşgarlı Mahmud'ın Divan-ı Lügati't-Türk'üne, "Lingua Franca"ya yahut Dil Kurumu'nun bir zamanlar her nasılsa yayınladığı "Tarama ve Derleme" sözlükleri gibisinden tek-tük kaynaklara bakmakla sınırlı kalır. Ama aradığımız kelime aslında Türkçe olmayıp da Türkçe'ye Arapça'dan yahut Farsça'dan geçmiş ise, işiniz daha kolaydır: Şark dillerinde asırlar öncesinden buyana hazırlanmış dünya kadar sözlükler vardır, onlara müracaat edersiniz ve kelimelerin macerası gözünüzün önünden film şeridi gibi geçer...

OKYANUS SÖZLÜĞÜ

Bu lügatlerin başında, Arapça'nın en mükemmel lügatlerinden olan ve Türkçe'ye tâââ 18. yüzyılın sonlarında, Üçüncü Selim zamanında tercüme edilen koskoca üç cildlik Kamus-ı Okyanus gelir.
Okyanus'ta kelimenin doğru imlâ ile yazılmış şekline, yani "El Kavvât"a baktığınızda hemen yanında "Koyun sürüsünü yahut yüz adet olanını ra'ay eden (otlatan, güden) çobana denir" dendiğini görürsünüz. Araplar'ın eski zamanlarda bu mânâda kullandıkları "kavat"ın çobanın sürüyü gütmesi şeklindeki anlamı Türkçe'ye zamanla mânâsı değişerek, yani "kadınları gütme" şeklinde geçmiş ve kalın "k"nın halk dilinde "g" olması üzerine de "gavat" hâlini almıştır. Okyanus'ta "kavat"ı "kavad" diye aradığınız takdirde de "idare eden, liderlik yapan" demek olan "kaade" kökünden gelen "el-kavvâd" kelimesini bulursunuz ki, bu da mânâ ve ses değişimi neticesinde bugünkü "gavad" ile aynı gibidir.
Tekrar hatırlatayım: Bilmediğimiz kelimelerin mânâlarını öğrenebilmek için hazırlanmış bazı kitaplar vardır, bunlara "sözlük" denir ve meçhul kelimelerin karşılıkları internetteki üfürmelerden değil, sadece ve sadece sözlüklerden öğrenilir!

Diğer Yazıları

Buda’nın ruhu

  • Yayın Tarihi: 19/12/14 00:29
  • [javascript protected email address]
GAZETELERDE geçen gün pek dikkat çekmeyen, küçük bir haber çıktı: Dalay Lama, yani Tibet Budizmi'nin ruhanî ve Tibet'in senelerdir sürgünde yaşayan hem ruhanî hem de siyasî lideri bir demeç vermiş, bu makama geçen ve bu unvanı taşıyan son kişi...
Devamını Oku

Yalakalık ve sanat

  • Yayın Tarihi: 17/12/14 01:08
  • [javascript protected email address]
CHP Lideri Kemal Kılıçdaroğlu, Hülya Avşar için "Hülya Avşar kim? Sanatçı mı? Sanatçılığı tartışılır, kimse kusura bakmasın. Yalakadan sanatçı olmaz arkadaşlar. Herkes bunu böyle bilmek zorundadır. Sanatçı dik durur. Sanatçı aykırı insandır. Gücün...
Devamını Oku

Yine Şeb-i Arus’a dair...

  • Yayın Tarihi: 15/12/14 06:46
  • [javascript protected email address]
GEÇEN gün Şeb-i Arus, yani Mevlânâ'nın vefat yıldönümü hakkında yazdım; sadece Şeb-i Arus'un değil Mevlevî kültürünün de çığrından çıkartıldığından, panayıra çevrildiğinden, sünnetlerde ve düğünlerde bile semâ edilir olmasının tatsızlığından ve...
Devamını Oku

İşte, Latin Alfabesi’nin Türkçe’de ilk kullanılışının asırlar önceki örnekleri

  • Yayın Tarihi: 14/12/14 02:18
  • [javascript protected email address]
Latin harflerini bizde ilk kullananlar arasında Üçüncü Selim'in kızkardeşi Hatice Sultan da vardı ve sarayın Fransız mimarı Antoine Ignace Melling ile Türkçe ama Latin harfleri ile mektuplaşmıştı. Osmanlıca tartışmaları gündemi hâlâ işgal ediyor. Bugün...
Devamını Oku

‘Şeb-i arus’ yani ‘düğün gecesi’ kimin düğünüdür?

  • Yayın Tarihi: 12/12/14 01:43
  • [javascript protected email address]
ÖNÜMÜZDEKİ hafta "şeb-i arus" yani Mevlânâ'nın vefat yıldönümü ya, koşuşturmalar haftalar öncesinden başladı... Koşuşturma dedimse o gece naatı kimin okuyacağından, hangi âyinin icra edileceğinden, posta kimin geçeceğinden yahut semâzenlerin...
Devamını Oku
Tüm Yazıları