Bu yaşıma geldim, askeri yönetimlerde mevlid okutmanın bile izne tâbî olduğunu editörlüğünü Prof. Dr. Emine Gürsoy Naskali’nin yaptığı ve geçenlerde yayınlanan “Mevlit” isimli kitaptan öğrendim.
Seçkin bir bilim hanımı olan Prof. Dr. Emine Gürsoy Naskali, Oxford Üniversitesi’nde şarkiyat okudu; yurtdışındaki bazı üniversitelerde dersler verdi, hocalığa Marmara Üniversitesinde devam etti ve idarî görevlerinin yanısıra çok sayıda eser verdi. Türk Dili ile ilgili hayli metin neşretti, sözcükler yayınladı, kültür tarihi konularında “Tütün”, “Tuz”, “Saç”, “Ayakkabı”, “Hapishane”, “Defin”, “Ekmek”, “Hediye”, “Mum”, “Meyve”, “Takvim”, “Radyo”, “Taksi-Dolmuş” gibi birçok alanda hazırlanan kitapların editörlüğünü yaptı. Türkiye’nin üçüncü Cumhurbaşkanı Celâl Bayar’ın torunu ve Celâl Bayar Vakfı’nın başkanı olan Prof. Naskali, 27 Mayıs darbesi ile ilgili çok sayıda kaynak da neşretti.
“Bu yaşıma geldim, bilmiyordum” dediğim askerî yönetim dönemlerinde mevlit okutmak için sıkıyönetim komutanlığından müsaade alma mecburiyetini Prof. Naskali, “Mevlit” kitabında belgesi ile beraber anlatıyor.
Hadise şöyle cereyan etmiş:
Türkiye’nin meşru Cumhurbaşkanı Celâl Bayar, 27 Mayıs darbesi ile tutuklanıp Demokrat Partili diğer politikacılarla beraber Yassıada’ya gönderildi, burada faaliyet gösteren Yüksek Adalet Divanı isimli ihtilâl mahkemesi tarafından idama mahkûm edildi, Millî Birlik Komitesi cezasını müebbet hapse çevirdi ve Bayar, Kayseri Cezaevi’ne kapatıldı.
Celâl Bayar’ın hanımı Reşide Bayar, kocasını ziyaret için 24 Aralık 1962’de İstanbul’dan kızkardeşiyle beraber Ankara trenine bindi. Ankara’dan Kayseri’ye karadan devam edecekti ama Reşide Hanım tren daha Ankara’ya varmadan, Sincan’da geçirdiği bir kalp krizi neticesinde vefat etti.
Cenazesi 27 Aralık’ta Ankara’da hayli kalabalık bir cemaat tarafından kaldırıldı. Naaşı Hacıbayram Camii’ne götürüldü, cenaze namazı kılındıktan sonra eller üzerine alınan tabut üç kilometre ilerdeki asri mezarlığa bir saat yirmi dakikada ulaşabildi, tabut Adliye önünde ve Samanpazarı’nda cenaze arabasını alınmak istendi ama cemaat kabul etmedi ve naaşın eller üzerinde taşınmasına devam edildi.
Halk, 27 Mayıs darbesine tepkisini böyle gösteriyordu...
“KARGAŞALI MEVLİD” NE DEMEK?
Celâl ve Reşide Bayar’ın kızı Nilüfer Gürsoy, ertesi sene 14 Aralık’ta İstanbul’da, Çiftehavuzlar’daki evlerinde annesinin ruhuna mevlit okutmak istedi. Ancak, Türkiye’de 27 Mayıs darbesinin yadigârı olan sıkıyönetim hâlâ devam ettiği için, mevlitlerde ve hatimlerde bile sıkıyönetim komutanlığından izin alınması mecburiyeti vardı.
Üstelik, bir müddet önce yine bir mevlit sırasında yaşanan tatsız hadise hâlâ hafızalarda idi. Şişli Camii’nde Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan’ın ruhları için mevlit okutulmak istenmiş, cemaat için hazırlatılan şekerlerin konduğu külâhların kenarında “Vatansever Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu, Hasan Polatkan ruhuna fatiha” yazdığı için şekerleri getiren çırak tutuklanmış ve “vatansever” sözü için de tahkikata başlanmıştı.
Celâl Bayar’ın kızı ve Prof. Dr. Emine Gürsoy Naskali’nin annesi olan Nilüfer Gürsoy, İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı’na müracaat ederek annesi Reşide Bayar’ın ruhuna mevlit okutabilmek için izin istedi ve askerler izni 13 Aralık 1963’te verdiler. Sıkıyönetim Kurmay Başkanı olan ve daha önce propaganda konusunda bir kitap çevirip yayınlayan Kurmay Albay Şefik Gürgân’ın imzasını taşıyan izin belgesi matbu idi. İsim, adres ve tarih kısmı el yazısıyla doldurulmuştu ve belgenin altında sıkıyönetim komutanının emri ile “Siyasi bir ortam yaratmamak, herhangi bir gösteri veya kargaşaya meydan vermemek şartı ile yukarıdaki adreste Bayan Reşide Bayar ruhuna mevlût okutulmasına izin verildiği” yazılıydı.
Biz bugünlere ölmüşlerimizin, hattâ memleketin meşrû “first lady”sinin ruhuna okutulacak mevlit için bile izin alınmasının gerektiği işte böyle dönemleri yaşayıp geldik...
