Temiz anne! Temiz bebek!

ÖZELLİKLE erken yaşlarda çocuğunuzla ilgili en çok neye dikkat ediyorsunuz diye sorulsa annelerin vereceği ilk cevapların arasında mutlaka temizlik var. Türk kadınlarının temizlik tutkusu ve özeni bir yana çocuğumuzun sağlığı için de çok önemli olduğundan hijyen ve temizlik her zaman ilk gündemlerden birisi. Bebeğin ilk banyosundan çocuğun tek başına tuvalete gitme alışkanlığını kazanmasına kadar bitmeyen bir gündem. Bebeğimiz doğduğu andan itibaren ellerimizin, evimizin, her şeyimizin temizliğine daha fazla titizlenir oluruz. Büyüdükçe ise belli davranış kalıpları ve alışkanlıkları ona kazandırmaya çalışmak da ayrı bir sorumluluk. Tam da bu nedenle bugün birkaç farklı temizlik konusunda çocuklarımızı nasıl yönlendirebiliriz, gündelik hayatımızı onlarla nasıl daha fazla paylaşabiliriz, bunlara dair ipuçlarını sizlerle paylaşmak istedim. Hijyene, temizliğe ve düzene çocukların dikkatini çekme yollarına dair örnekler vermeye çalıştım.

Çocuğunuza tek başına banyo yapmasını öğretin!

Evet o gün geldi işte değil mi? Siz de çoğu anne gibi çocuğunuzun büyüdüğünün farkında değilsiniz ama banyo vakti geldiğinde havluyu sizin elinizden çekip alıp “Hayır anne, ben tek başıma yıkanmak istiyorum” demeye mi başladı? Bir yandan “Evet aslında büyüdü” diyorsunuz. (İçinizden ben onun yaşındayken diye başlayan cümleler de geçiyordur mutlaka) ama bir yandan da “Yok yok” diyorsunuz. “Sırtını nasıl sabunlayacak? Kulaklarını yıkamayı kesin unutacak! Ya saçlarını iyi durulamazsa? Ya kulağına su kaçarsa?” diye uzayıp giden bir liste var aklınızda... Bence en kolay ve emin çözüm yani en azından bana göre, her şeyi adım adım öğretmek. Aklı ermeye başladıktan sonra siz onu yıkarken adım adım bir şeyleri de onun yapmasına izin verirseniz ve bu süreçte onu gözlemlerken neyi nasıl yapacağını söylerseniz bir gün onu tek başına banyoda bırakmanız gerektiğinde aklınız daha az geride kalacaktır.

Mesela neler mi yapabilirsiniz?

■ Suyu kendisinin açmasına ve sıcaklığı kendisinin ayarlamasına izin verin, böylelikle hem nasıl yaptığını görebilir hem de istediği sıcaklığın nasıl olduğunu kontrol edebilirsiniz.

■ Çocuğunuzun eline banyo lifini verebilir ve onun köpürtmesini isteyebilirsiniz. Aslında bunu erken yaşlarda bile yapabilir. Kollarını, bacaklarını en azından bir kere kendisinin sabunlamasına izin verin. Böylelikle daha kolay alışacaktır, üstelik süreç kendi kontrolünde başladığı için kendisinin daha çok bir şey yaptığını hissedecektir.

■ Şampuanlamak bir süre daha anne babanın işi olarak kalacak ama köpürtürken ve durularken neler yapması gerektiğini söylemek hatta uygulamalı olarak göstermek faydalı olabilir.

■ Kendi banyo lifleri, şampuanları, banyo keseleri olsun. Bu bireyselliklerini geliştirmelerine de yardımcı olan bir şeydir.

■ Yıkanmak kadar bir adım sonrası da önemli aslında. Tek başına kurulanmasına ve eksik bıraktığı noktalar konusunda havluyu elinize almak yerine onun yapmasına izin verin ki yaşayarak öğrensin.

■ Yapabileceği kadar, banyo sonrası banyonun temizlenmesi (en azından köpüklerin gideceği kadar su akıtılması gibi basit şeylerde) konusunda da yönlendirin. Eğer boyunun yetişeceği bir yerde ise havlusunu kendi assın, kendi alsın...

Hep dediğim gibi her şey adım adım, her şey sevgiyle...

Çocuğunuz ellerini yıkıyor mu?

Her şey bir yana çocuklar inatçıdır. Uzunca bir süre olayın kendisi ile bir dertleri olmadığı halde bazen sadece kendilerini ispatlamak için “yap” dediklerimizi yapmayabilirler.

El yıkamak da bunlardan biri. 2-3 kere banyoya gidip ellerini yıkamayan, hatta ısrarla “yıkadım” diyen, ellerinin sadece üstlerini ıslatıp gelen çocuklar bizim çocuklarımız.

Peki ne yapmamız gerekiyor?

■ Çocuklar bizim farkında olduğumuzdan çok çok daha fazla ciddiye alınmak istiyorlar ve ciddiye almadığımızın da çoğu zaman farkında oluyorlar. “Ellerini yıka” diye diretmek yerine bunun önemini anlatarak ve ilk başlarda olabildiğince siz de ellerinizi onunla beraber yıkarsanız iletişime en baştan doğru taraftan başlamış oluyorsunuz.

■ Ellerini yıkamasının sağlığı kadar görüntüsü açısından da önemini onlara anlatmak lazım. Kişiliğinin gelişmesi ile birlikte dış görünüşünü de bizim sandığımızdan çok daha fazla önemsemeye başlıyorlar ama yine de özellikle anlatmak gerekiyor.

■ Özellikle erken yaşlardan ellerini yıkama sürecini onun için eğlenceli hale getirmek amacıyla bu süreçte “özellikle beraber” söyleyebileceği bir şarkı nakaratı ya da bir tekerleme seçmek işe yarayabiliyor. “Ellerimi yıkarım, mikropları kovarım, hem temiz kokarım hem de pırıl pırılım...” diye şarkı söylerdik Emre ile şimdi Rüzgar ve Kaila ile aynı şarkıyı söylüyoruz. Sofradan kalkıp tuvalete giderken ritimle bunu söylediklerinde coşuyor el yıkama konusunda öyle bir gaza geliyorlar ki bu sefer de lavobo başından ayırmak zor geliyor.

■ Bir de artık temizlik malzemeleri için o kadar çok seçenek ve renk var ki, market alışverişini yaparken çocuğunuzun kendi sabununu almasına izin vermek işi kolaylaştırıyor.

■ Mutlaka kendi havlusu olsun, bu, kendini temizlik sürecine ait hissetmesini sağlıyor ayrıca onun sağlığı ve hijyeni açısından da çok önemli.

Ve en önemlisi çocuğunuzla inatlaşmayın, sizin zorlamanızla yapılan davranış sadece sizin yanınızda yapılır, önemli olan onun bunu alışkanlık haline getirmesini sağlamaktır...

Çamaşırda size yardım etsin mi?

Şimdi diyeceksiniz ki "Kaç yaşına gelmiş adamlann kıyafetlerini biz oradan buradan topluyoruz, elimizi attığımız her yerden erkek çorabı çıkıyor. Küçücük çocuktan mı bunu bekleyeceğiz?" Ama atalarımızın dediği gibi "Ağaç yaşken eğilir".

■ Bence çamaşır konusunda ilk adım çocuğa kirliyle temiz ayırımını öğretmek. Mutlaka odasına bir çamaşır sepeti alın ve kirlilerini oraya atmasını sağlayın.

■ Kirli sepetine atmadan önce ceplerini kontrol etmesini hatırlatın. Bu eşyalarına dair sorumluluk duygusu geliştirmesine de yardımcı olacak bir teknik.

■ Renkli ve beyaz aynmını öğretin.

■ Bazen kıyafetlerin üzerindeki yıkama talimatlarını okumasını isteyin. Hatta ilk başlarda bir şey söylemeden ne olduğunu tahmin etmesini de isteyebilirsiniz.

■ Herhangi bir ihtimale karşılık makinedeki en basit programı ona öğretin, düşük derecedeki bir suyla kısa bir program olabilir. Olur da bir gün tek başına çamaşır yıkamaya kalkarsa hem sizin için de en az risk olur, hem de kendini önemli bir şey yapmış hisseder.

Haydi bulaşıkları beraber yıkayalım

Çocuğunuza bulaşık yıkamasını öğretmenin bir sürü avantajı var. Hem temizlik alışkanlıklarını gözlemlersiniz, hem size yardımcı olur, hem de özellikle çalışan bir anne için yorgun akşamlarda çocuğunuzla ayaküstü de olsa sohbet edebilmek için güzel bir fırsattır. Üstelik tek başına yaşamaya başlayacağı zaman çok zorlanmaz. Evet hiçbir anne baba bunu düşünmek istemez ama gün gelip uçacaklar yuvadan bazen okul bazen evlilik için ama olacak bu. Gerçi artık büyük şehirlerde bulaşık makinesi olmayan ev yok gibi ancak bulaşık makinesi de kullanıyor olsanız mutfak düzenlemesi için o bulaşıkların makineye yerleştirilmesi için de yaptıklarınızı düşünürseniz, kız veya erkek olsun çocuğunuzu işin içine dahil ederek birlikte zaman geçirmeniz de harika bir oyun gibi olur.

Peki bu sırada nelere dikkat etmek lazım?

■ Çocuğunuz için hem dengede durabileceği hem de sevebileceği bir tabure kullanın ki boyunun yetmediği durumlarda zorlanmasın.

■ Ona bir bulaşık süngeri ve fırça verin. "Bu senin kendi süngerin ve bulaşık fırçan olsun..." deyin. Emin olun bunu sevecektir böylece de konuya odaklanacaktır.

■ Dediğim gibi artık pek çok evde bulaşık makinesi var. İlk adım olan tabaklardaki kalanların temizlenmesine yardımcı olabilir. Bence bu tabağında yemek bırakmaması için de sessiz bir uyarı olabilir. Kalan yemekleri çöpe atarken maalesef neleri çöpe attığınızı ve bunun ne büyük yanlış olduğunu da konuşmak için fırsat yaratabilirsiniz.

■ Makineyi nasıl yerleştireceğini gösterin. Yanlışlıkla bir şey yaptığı zaman bağırmak ya da öfkelenmek yerine sakince anlatın, elinden çekip almak yerine ne yapması gerektiğini söyleyin. Çocuğunuzun özgüveni her şeydir, unutmayın.

■ Tabii ki ilk başlarda ve hatta bir süre hep yanında olun.

■ Bu deneyimi ona yaşatırken asla ve asla çatal, bıçak gibi şeyleri kullanarak uygulama yapmayın, güvenliğe son derece dikkat edin.