Ramazan ayının Kuran'la bağlantısı(1)
AŞAĞIDAKİ ayette görüleceği gibi Kuran, ramazan ayında var olan Kadir Gecesi'nde inmeye başlamıştır. Ramazan orucunun tutulması bu inişin karşılanması, kutlanması anlamına gelmektedir. Yüce Allah bu ilişkiye şu şekilde işaret etmektedir:
"Kuran, insanlara bir rehber, bu rehberliğin apaçık delili ve doğruyu yanlıştan ayırt edici bir ölçü olarak ramazan ayında indirilmiştir. Bundan dolayı, sizden kim bu aya ulaşırsa, onu baştan başa oruç tutsun. Ancak hasta veya seyahatte olan, başka günlerde aynı günler miktarınca oruç tutsun. Allah sizin için kolaylık diler, zorluk çekmenizi istemez. Bütün bunlar, sayıyı tamamlamanız ve size doğru yolu göstermesine karşılık, Allah'ı tazim etmeniz ve O'na şükretmeniz içindir. (Bakara, 185)"
1. "Ramazan ayı..." Ayette geçen "şehr" kelimesi Kuran'da şu anlamlara gelmektedir: Senenin on iki bölümünden biri olan ve 29 veya 30 günden meydana gelen zaman dilimini ifade etmektedir: Ramazan ayı (Bakara, 185), hac ayları (Bakara, 197), haram aylar (Bakara, 217), dört ay (Bakara, 234), otuz ay (Ahkaf, 15), iki ay (Mücadele, 4), üç ay (Talak, 4).
"Ramazan" kelimesi ise "rameda" fiilinden türemiştir. Fiil kalıbında alındığında "mızrak ve ok gibi aletleri mengenede sıkıştırıp keskinleştirmek, sivriltmek, günün sıcaklığının artması, sıcağı çok olan yerde yalın ayak yürümek, susuzluktan içi yanmak, bilemek, öfkelendirmek"; oruçla beraber kullanılınca "oruca niyet etmek" anlamlarına gelir. İsim olarak "Arap aylarının dokuzuncusunun adı"dır. "Güz döneminde yağan yağmur" manasına da gelmektedir.
"Şehr" kelimesi ile "ramazan" kelimesi bir araya gelince "ramazan ayı" anlamını ifade etmektedir. Ramazan ayında tutulan orucun insanın maneviyatında meydana getireceği gelişimi, zenginlik ve değişimleri şu şekilde sıralayabiliriz:
a) "Kılıcı kınından çıkarmak" manası ile "şehr"; "inceltmek ve bilemek" manası ile "ramed" kavramlarının bir araya gelmesinden, orucun insanın duygularını incelttiği ve onu şeytana karşı bileyip kılıç ve ok haline getirdiği anlaşılabilir. Bu inceltme ve bileme, nefse ve şeytana karşı verilecek mücadelede insanı daha hazırlıklı ve kuvvetli kılar. İncelen ok hedeften şaşmaz. Orucunu tutan insanın, gönlü inceldiği için Allah'a doğru olan yolculuğunda şaşırmayacak; incelen ok gibi hedefine varacaktır.
b) Maneviyatı, ihlası, huşuyu ve samimiyeti artıran orucun ramazan ayında tutulması nedeniyle "şehr" ile "ramazan" kelimeleri birlikte kullanılmaktadır. Sıcağı çok olan bir yerde, yalın ayak yürümek manası ile rameda kavramı orucun, cehennemin üzerine basarak insanı karşıya geçireceğini; müminlere, dünyadaki kötülüklerin meydana getirdiği ateşin üzerine basarak yürüme gücü vereceğini ifade etmektedir. Ateşten etkilenmeden, onun hararetini hissetmeden üstüne basarak yürümek, büyük bir manevi olgunluk ister.
c) "Güz döneminde yağan yağmur" manası ile "ramd" kelimesi, kalp ekranındaki kirleri temizleyecek olan orucun rahmet yağmuru gibi olduğunu ifade etmektedir. Oruç, insanın günahlarını, manevi kirlerini ve davranışlarındaki pislikleri temizleyen bir ibadettir. Kir ve pisleri temizlenen şeyin parlayıp ortaya çıkması gibi, günahları ve kalbin kirlerini temizleyen, şahsiyeti ortaya çıkaran oruç da insanın iç âlemini temizleyip parlatır ve böylece insan, kendini tanımaya başlar. İşte "şehr-i ramazan" ifadesindeki "şehr" kelimesi, bunu ifade etmektedir.
***
Bayraktar Hoca Yanıtlıyor
■ Facebook ve Twitter'da vakit geçirmek dinen uygun mu? D.S.
Kültürlü toplumlar, özellikle bilgisayar kültürüne sahip olanlar, bahsettiğiniz bu gibi sitelerde ne kadar zaman harcanacağını bilirler. Gelişmekte olan ve geri kalmış toplumlarda ise bilgisayar ve özellikle bu Facebook ve Twitter gibi siteler insanın zamanını alıp götürüyor. İngiliz kültüründe "zamanı öldürme", "zaman katili" tabirleri vardır. İşte bu siteler insana zamanını öldürtmektedir. Böylece insan bu gibi yerlerde vakit harcayarak "zaman katili" oluyor.
■ Adetliyken oruç tutabilir miyiz? Tutmasak olur mu? Tutamadığımız oruçları sonra mı tutmalıyız, yoksa fidye versek olur mu? K.L.
Adetliyken rahatsızlık hissetmiyorsan orucunu tutabilirsin. Rahatsızlık hissediyorsan kazaya bırakabilirsin. Kazaya bıraktığın günleri de ramazandan sonra tutmalısın.