Kuran'da dua (1)
YALVARMAK, ibadet etmek, istemek, yakıştırmak, arz etmek, çağırmak manalarına gelen duanın çok önemli olduğunu şu ayetten anlıyoruz: "De ki: Duanız olmasaydı Rabbiniz size niçin değer versin?!" (Furkan, 77).
Yüce Allah, burada insanların değerinin neden kaynaklandığını belirtmek için bu ifadeyi kullanmaktadır. "Duanız olmasaydı" ifadesi, insanın değerinin duası oranında olduğunu göstermekte; dua etmeyen kimsenin değerinin olmadığı, dua edenin ise değerinin bulunduğu anlamına gelmektedir.
Furkan 77'deki duaya "ibadet/kulluk" manası verilebilir. Buradaki duanın "iman" anlamına geldiğini söyleyenler de olmuştur. "Dua ve yönelişiniz O'na olan inancınız için değilse" şeklinde de mana verilmiştir.
Bu ayetteki duaya "iman, ibadet, yakarmak, şükür, istiğfar/af dileme" şeklinde beş manayı sıralayabiliriz.
Hangi manasıyla alınırsa alınsın, ayet insanın değerinin duasıyla orantılı olduğunu ifade etmektedir. Furkan 77'nin devamında, "yalanlamak" yani "reddetmek, inkâr etmek" fiili yer almaktadır. İnkârın karşıtı iman olduğuna göre ayetteki duaya "iman" karşılığının verilmesi gerekir. Bu durumda, insana değer kazandıran şeyin "iman" olduğu ortaya çıkmaktadır.
Furkan Suresi'nin 77. ayeti, Ankebut 65 ile Lokman 32'ye denk düşmektedir. Bu ayetlerde, bir sıkıntıdan sonra Allah'a yalvarma zikredilmekte, ardından da şirk ve nankörlük dile getirilmektedir. Furkan 77'de de duadan sonra yalanlama gelmektedir. O zaman bu ayetteki dua, sıkıntıdan sonra Allah'ı hatırlayıp çözümü O'ndan beklemeyi, yardım dilemek için O'na yalvarmayı ifade etmektedir.
Bakara 186'da insanın, hastalık ve bela gibi aciz kaldığı durumlar karşısında Allah'tan yardım dilemesinin Allah tarafından mutlaka dikkate alınacağı bildirilmektedir. Yüce Allah, dua edenin duasına icabet edeceğini çeşitli ayetlerde bildirmektedir. Ağır bir hastalığa yakalanan Hz. Eyyub, Yüce Allah'a şöyle dua etti: "Eyyub'u da an. Hani Rabbine, 'Başıma bu dert geldi. Sen merhametlilerin en merhametlisisin' diye niyaz etmişti." (Enbiya, 83).
Hz. Eyyub'un bu duasına Yüce Allah'ın nasıl icabet ettiği bir sonraki ayette görülmektedir: "Bunun üzerine biz, ona karşılık verdik ve onu çektiği dertten kurtardık." (Enbiya, 84).
Yine, bunalımın derin karanlıklarına düşen Hz. Yunus'un duasına, Yüce Allah tarafından icabet edildiği ve sıkıntısının giderildiği bildirilmektedir. (Enbiya, 87-88).
Kısaca, insanın sıkıntı ve belalardan kurtulmak için ettiği duaya Allah tarafından icabet edileceği Kuran'da örneklerle anlatılmaktadır. Sıkıntı ve belalar karşısında aciz kaldığında insanın Allah'a yakarması, O'nu devreye sokarak çözüm araması, bir çıkış kapısıdır. Dua sadece sıkıntı ve bela karşısında yapılmaz, istikbal için de yapılabilir. İşlenen bir günahtan dolayı af dilemek de bir duadır. Dua edenin duasına icabet edeceğini söyleyen yüce Allah, işlenen günahı sileceğine de garanti vermektedir. Demek ki, dua günahları da giderir.
Hz. Peygamber, duanın önemini şöyle ifade etmiştir: "Dua, ibadetin iliğidir/özüdür" (Tirmizi, Dua, 1). Yine Hz. Peygamber duayı, ibadet olarak tanımlamaktadır. (Tirmizi, Tefsiru sure-i 3, 16). Demek ki dua, hem ibadet, hem de ibadetin özüdür. Çünkü öz, aslın kendisidir.
***
Bayraktar Hoca Yanıtlıyor
■ Hocam, kız kardeşim şu an 7 aylık hamile. Orucunu tutup kazaya bırakmamak istiyor. Ben de ona, kazaya bırakabileceğini hatta bu kaza oruçlarını sonradan tutmayabileceğini söyledim. Sorum şu: Hamilelik döneminde oruç tutmamak kaza gerektirir mi? H.F.
Kız kardeşin hamilelik döneminde oruç tutmayabilir. Ama tutamadığı bu oruçlarını sonradan kaza etmesi gerekir.
■ Hocam, namaz kılarken aklıma farklı şeyler geliyor, kendimi tamamen namaza veremiyorum. Ne önerirsiniz? T.L.
Sana önereceğim bir numaralı metot, kendini Allah'ın huzurunda hissetmen; ikinci metot okuduğunun manasını düşünmen; üçüncü metot da bu ibadeti niçin yaptığını düşünmendir.