2011’de Dinamo Kiev’le Manchester City arasında oynanan UEFA Avrupa Ligi maçında daha önce bir maçta hiç görmediğim, aslında gündelik hayatımda da karşılaşmadığım bir olay yaşandı. Valeriy Lobanovski Dynamo Stadı’ndaki maçın ikinci yarısının başında City’nin İtalyan forveti Mario Balotelli, sakatlanarak oyundan çıktı. Her hangi bir ikili mücadele nedeniyle ya da koşarken adale atması falan olmadı. Balotelli’nin yüzü gözü şişmeye ve nefes alamamaya başladı. Kimse ne olduğunu anlamadı. İtalyan futbolcu devam etmeye çalıştı ama mümkün değildi. Oyunda çıktı. Ertesi gün Britanya gazeteleri Balotelli’nin ‘çim alerjisi’ nedeniyle oyundan çıkmak zorunda kaldığını yazdı. Yıllardır çim sahalarda futbol oynayan profesyonel bir futbolcu önemli bir maçta ‘çim’ nedeniyle oyun dışı kalmıştı. Balottelli’nin her çime değil bazı çim türlerine alerjisi varmış, Kiev’deki stattaki çimlerde bu türlerden biriymiş ve o yüzden alerjik bir reaksiyon göstermiş!
Bir futbol maçı değerlendirilirken teknik direktörün seçtiği 11’den taktik planına, futbolcuların formundan sakatlığına, hakemin verdiği ya da vermediği kararlarından hava durumuna her şey tartışılıyor. Ancak futbolun olmazsa olmazı çim zeminler ve bu zemindeki çimlerin durumunun oyuna etkisi neredeyse hiç değerlendirilmiyor. Oysa topun zeminde sekmesinden, pasın hızı, futbolcunun ayağının zemine ne ölçüde temas ettiği bazen bir maçın kazanılıp kaybedilmesinde büyük rol oynuyor. En azından işin uzmanları öyle diyor: “Messi’nin olağanüstü yeteneği yanlış uzunluktaki bir çim zeminde bazen felaket bir performansa dönüşebilir!”
DÜNYA KUPASINDA FARKLI İKLİMLERDE OYNANACAK MAÇLARDA ÇİM ZEMİN FARK YARATACAK
ABD, Kanada ve Meksika’nın ortaklaşa düzenleyeceği 2026 Dünya Kupası’na 29 gün kala BBC’de nefis bir haber yayınlandı. Johnny Kauffman imzalı haber 48 takımın katılacağı ve 104 maçın oynanacağı turnuvada stadyumlardaki çimlerin mükemmelleştirmek için bilim insanlarının yaptığı çalışmaları anlatıyordu.
Kauffman haberine 2024’te Copa America sırasında Atlanta’da oynan Arjantin-Kanada maçında Angel Di Maria’nın gol istediği gibi topa vuramaması sonrasında Arjantin takımının zeminin çimlerinde şikayet etmesiyle başlıyor: “Çimler performansımızı olumsuz etkiledi... Top sanki tramplendeymiş gibi zıplıyordu!”
Maçın oynandığı stadın normalde Rugby (Amerikan Futbolu) maçlarına ev sahipliği yaptığı, zeminin suni çim olduğu ancak maçtan birkaç gün önce geçici bir çim yüzey eklenmişti. Turnuva boyunca takımlar zeminden, çimlerden şikayet etmişti.
Bilim insanları Dünya Kupası sırasında zeminden şikayetçi olunmaması için yıllardır mükemmel çimi bulmak için çalışıyormuş. Zemin çimlerinin tam olması gerektiği gibi olması için binlerce kilometre çim ekmişler, biçmişler, üzerlerinde basmadık yer bırakmamışlar. Mükemmel uzunluğu bulmak için farklı çim türlerini milimetre milimetre test etmişler. Zeminle ilgili en büyük sorun maçların 16 farklı şehir ve iklimde oynanacak olması! Kanada Vancouver serin, ABD Dallas kuru sıcak, Mexico City’de rakım yüksek, Miami’de nem var… Bilim insanları aynı futbolcuların farklı zeminlerde bambaşka performanslar gösterebileceğini söylüyor. FIFA turnuvada bir “çim standardizasyonu” olması için yaklaşık 8 yıldır bilim insanlarıyla çalışıyor. Amaç sadece iyi çim değil, farklı iklim koşullarında futbolculara aynı hissi verecek çim zeminler yaratmak.
“ÇİMİN 5 MİLİMETRELİK UZUNLUK FARKI BİR PASIN HIZINI YA DA TOP KONTROLÜNÜ ETKİLEYEBİLİR”
Dünya Kupası’ndan maçların oynanacağı 16 stattaki çim sahaların oluşturulması ve bakımında sorumlu ekibin başında olan Tennessee Üniversitesi'nde Prof. John Sorochan, üzerlerinde çok büyük bir baskı olduğunu söylüyor. Ekibiyle mükemmel çimler için 170’ten fazla deney yaptıklarını belirten Sorochan, “Bir sahanın futbolcuların ayakta durmakta zorlanacağı vızır vızır kaygan mı yoksa top kontrolü, ve hızlı pas imkanı veren halı gibi olacağını sadece 5 milimetrelik uzunluk farkı belirleyebilir” diyor.
Bilim insanları Tennessee eyaletindeki Knoxville’de bulunan araştırma merkezinde minyatür sahalarda, parlak kırmızı makinelerden çim sahalara futbol topları fırlatmışlar, hızlarını ve sekmelerini gözlemleyip ölçmüşler. Kramponların çimlere batığında esnekliğini test edebilmek için tekerlekli bir düzenek aracılığıyla çimlerde koşturmuşlar. Maç sırasında kopacak çim parçacıklarının neden olabileceği hasarları hesaplaşmışlar. Futbolcuların zemin nedeniyle sakatlık yaşamaması için her olasılığı değerlendirmeye çalışmışlar.
Yukarıda da belirttiğim gibi farklı iklim koşulları için o bölgeye özgü kök sistemleri, sulama programları geliştirmişler. Sıcak bölgeler için Bermuda çimi, soğuk bölgeler için Kentucky mavi çimi ile yıllanmış çavdar çimi karışımı kullanmışlar. Prof. John Sorochan ve ekibi, Bermuda çimi sahalarının, Kentucky çimi ve yıllanmış çavdar çimi sahalarına göre daha hızlı kuruduğu için biraz daha kısa kesilmesi gerektiğine karar vermişler. Sahalar daha düzgün ve dayanıklı olsun diye suni çimlerde kullanılanlara benzen plastik lifler aralara serpiştirilmiş.
Sorochan, genellikle serin iklim çimlerinde oluşan Avrupa’daki çimlerde oynayan futbolcuların Miami ya da Kansas’ta Bermuda çimiyle kaplı sahalarda oynarken şaşırabileceklerini belirtiyor: “Bu çim zemin Almanya’daki gibi değil, golf sahası gibi diyebilirler...”
FUTBOLCULARIN FORMU YA DA TAKTİK KADAR ÇİM ZEMİNLERİ DE HESABA KATMAK GEREKİYOR
Pep Guardiola’nın bir yerde takımların sahaların sulama düzenlerine bile müdahil olması gerektiğini söylediğini okumuştum: “Kuru çim topu yavaşlatır, çok ıslak çim topu kaydırır. Birinde siz atak yapana kadar savunma yerleşir, diğerinde beklenmedik talihsizlikler başınıza gelebilir.”
Modern futbolda topun hızı, pasların milimetresi bile hesaplanıyor ve tüm bunlar sonuca etki ediyor. Günlerce, haftalarca, aylarca bir maça hazırlanıyorsunuz ve yanlış kesilmiş bir çim, sahanın çimler kuruduğu için topaklaşmış bir bölgesi talihsiz bir sakatlığı ya da yenilen bir gol nedeniyle belki de şampiyonluğa mal olabiliyor.