Yaklaşık beş gün boyunca COP31 Antalya Zirvesi’ni takip ettik. Habertürk ekibi bu büyük organizasyondan uzman konuklar ve farklı açılımlar getiren katılımcılar eliyle önemli notlar ve başlıklar aktardı.
Kuşkusuz bu toplantı Türkiye açısından bir iklim zirvesinden daha fazlasını içeriyor. En kısa tanımla, çevre gündeminin ötesine uzanan diplomatik fırsatlar ve yeni işbirliği alanları sunuyor.
DÜNYANIN GELECEĞİ KONUŞULUYOR
Antalya’da bir araya gelen ülkeler, küresel ekonominin nasıl dönüşümünü ve maliyetini konuşurken aynı zamanda geleceğin işbirliklerinin zeminini de inşa ediyor. Bir yanıyla da yeni ihtiyaçlar tanımlanıyor.
Son beş ayda Türkiye önce NATO, ardından Türk Devletleri Teşkilatı zirvesi, şimdi de COP31 olmak üzere üç büyük organizasyona imza attı. Bunların anlatım ve iletişimini abartılı bulanlar, içi boş görkemli toplantılar olarak görenler var.
Bu çok haksız bir eleştiri. Öncelikle iklim başlığı altında tartışılan her konu, dünyanın geleceğini ve kuşkusuz ülkeler arası ilişkileri, diplomasiyi ve siyaseti doğrudan ilgilendiriyor.
ACELECİ BEKLENTİLER
Türkiye’nin bahsettiğimiz toplantı zeminlerini, diplomatik kazanımlara kapı açan temaslara, dünyanın dört bir yanında sorunların ele alındığı buluşmalara dönüştürmesi başlı başına bir kazanç. Elbette bunların elle tutulur ortaklık ve işbirliklerine dönüşmesi kaydıyla.
Zirve liderler düzeyinde tamamlandı, ancak geniş bir katılımla devam ediyor. Hemen ve aceleci sonuçlar bekleyenler için söylenecek söz yok. Ancak daha şimdiden Türkiye’nin diplomatik açıdan önemli adımlar attığı söylenebilir.
İKLİM ADALETİ
COP31’in ana kavramlarına genel olarak bir bakış atmak bile bunların aslında uluslararası siyasetle bağını göstermeye yeter. Sürdürülebilirlik üretimin ve refahın devamlılığını; dirençlilik şehirlerin, altyapının ve tarımın krizlere dayanma kapasitesini; adalet ise sorumluluklarla kaynakların hakkaniyetli paylaşılmasını ifade ediyor. Bu bölüm özellikle Türkiye’nin dünyanın önüne getirdiği bir yaklaşımın ifadesi: İklim Adaleti.
ADİL PAYLAŞIM
Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın zirve öncesinde gündeme taşıdığı “iklim adaleti” kavramı, tam olarak bu çerçeveyi ve Türkiye’nin temel tezini ortaya koyuyor. Bu kavram, iklim değişikliğinin sorumluluğu ve onunla mücadele maliyetinin ülkeler arasında adil paylaşılması gerektiğini ifade ediyor. Çünkü bütün ülkeler yeryüzünü aynı ölçüde kirletmediği gibi, sonuçlarından da aynı ölçüde etkilenmiyor.
SORUMLULUK, MAĞDURİYET VE KALKINMA
İklim Adaleti kavramını birkaç başlıkta ele alabiliriz.
Birincisi tarihsel sorumluluk. Sanayileşmiş ülkeler yaklaşık iki yüzyıldır fosil yakıt kullanarak zenginleşti. Dolayısıyla emisyon azaltımında daha fazla sorumluluk üstlenmeleri bekleniyor.
İkincisi, mağduriyet ve ödeme gücü. Küresel salımlarda çok az payı bulunan yoksul ülkeler, kuraklık, sel ve gıda krizinden kat kat daha fazla zarar görebiliyor. Bu ülkelerin uyum sağlaması ve kayıplarını karşılaması için finansman ve teknoloji desteği gerekiyor.
Üçüncüsü Kalkınma hakkı. Gelişmekte olan ülkelere temiz enerjiye geçiş için yeterli destek vermeden aynı yükümlülükleri dayatmak, mevcut refah eşitsizliğini kalıcı hale getirmekten başka bir sonuç üretmiyor.
KİRLETEN ÖDESİN
Türkiye açısından bu kavramın siyasi anlamı, iklim politikalarının ülkelerin farklı ekonomik imkânlarını ve kalkınma ihtiyaçlarını gözetmesi gerektiğini savunmak. Bu yaklaşım, Türkiye’nin gelişmekte olan ülkelerle ortak bir söylem kurmasına imkân sağlayacak bir derinliğe sahip. Çünkü adalet ilkesi, her ülkenin kendi kapasitesine göre sorumluluk almasını beraberinde getiriyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bu vurgusunu şöyle bir çerçevede şöyle okuyabiliriz: “Dünyanın kirlenmesinden en fazla kazanç sağlayanlar, dünyanın temizlenmesinin maliyetinde de daha büyük pay üstlenmeli.” Yani en az kirletenin en ağır bedeli ödememesi.
Antalya’nın diplomasi haritasının kodlarını bir sonraki yazıya bırakalım.