‘Annus horribilis’te iyi şeyler de oldu
Bu yıl Türkiye'nin başına gelen en iyi şey Prof. Aziz Sancar'ın Nobel Kimya Ödülü'nü almasıydı... Savaş, terör ve yüz binlerin göç dalgasıyla korkunç bir yıla dönüşen 2015'te insanlık adına iyi şeyler de oldu. Çocuk felci neredeyse bitti, sıtmaya karşı zafer yakın. Çocuk ölümleri ve açlık azaldı. Ve geleceği en fazla ilgilendiren mesele; dünya devletleri İklim Anlaşması'na vardı
Ayşe ÖZEK KARASU/GAZETE HABERTÜRK-PAZAR
İngiltere Kraliçesi 2. Elizabeth, tahta çıkışının 40. yıldönümü olan 1992 yılını “annus horribilis” diye tarif etmişti. Kendi kişisel hikâyesi bakımından gerçekten öyleydi. Kızı Anne, oğlu Andrew boşanmış, Diana’nın saraydaki acıklı hikâyesini anlattığı kitap yayınlanmış, böylece Charles ile Camilla’nın ilişkisi ortaya çıkmış ve diğer sabık gelin Sarah’ın skandal fotoğrafları patlamıştı. Havuz başında ayak başparmağı âşığının ağzında, o denli skandal yani.
“Korkunç yıl” anlamına gelen Latince “annus horribilis” eski bir deyiş olmakla birlikte Kraliçe’nin ağzına almasıyla yeniden literatüre girdi. 2015 de insanlık adına “annus horribilis” oldu. Suriye’deki savaş, göç dalgası, terör can yaktı. Dünyanın neresinde kim, hangi gelişmeyi iyi haber olarak algıladı diye baktım.
Kanada’nın “1 numaralı iyi haberi” bana acı geldi. Başbakan Trudeau’nun Suriyeli mültecileri karşılamasıyla ilgiliydi. Olay sosyal medyada büyük yankı yaptığı ve Kanadalılar mazlumlara kucak açmanın gururunu yaşadığı için bu “iyi bir haber”di. Acı geldi, çünkü bugüne kadar Kanada’ya ulaşan göçmen sayısı 1409. Gerçi ülkeye adım atar atmaz sosyal güvenlik numarası ve sağlık karnesine kavuştular ama, aramızda yaşayan 2.5 milyonu düşününce... Kanada’nın alacağı mülteci sayısı 50 bini bulacak, kalifiye göçmen pazarından seçerek! Sadece Kilis’teki Suriyeli sayısı bile bu rakamın 2 katı. Almanya’nın iyi haberi de göçmenlerin hem hükümet hem de halkın çoğunluğu tarafından hoş karşılanıyor olması.
Barış alanında da hamleler yaşandı. Global konjonktür bu kadar karanlık olmasa ABDKüba yakınlaşması daha çok ses getirirdi kuşkusuz. 50 yıllık gerilimden sonra diplomatik ilişkileri normalleşti. İran’la nükleer anlaşma da iyi haber olarak kayıtlara geçti. Tabii Donald Trump faktörü bakımından, 2016 ABD’nin “annus horribilis”i olabilir. Adamın kasımda başkan seçildiğini düşünsenize! Kolombiya’da 1964’ten beri süren ve 200 bin can alan iç savaş da bitme aşamasına geldi. Hükümetle FARC gerillaları arasında varılan anlaşma önümüzdeki 23 Mart’ta imzalanıyor. Ve Suudi Arabistan’da kadınlar ilk kez seçme ve seçilme hakkına kavuştu. Yerel seçimde 900 kadın aday oldu ve 18’i sandalye kazandı.
İNSANLIK ADINA
BM İnsani Gelişmişlik Endeksi’ne göre global yaşam kalitesi yükseliyor. Onca yoksulluk varken tuhaf gelebilir, ancak ortalama yaşam süresi, gelir ve eğitim seviyesiyle hesaplanan endeks, bugün 2 milyar insanın düşük gelişmişliğin üstüne çıktığını gösteriyor. Meselâ bir Ruandalı’yı, 1990’dakine kıyasla 32 yıl daha uzun bir ömür bekliyor.
Yaygın aşılama kampanyaları sayesinde Afrika’da polio virüsünün kökü kazındı; bu yıl sadece Afganistan’la Pakistan’da 60 çocuk felci vakası tespit edildi. Bir önceki yıl sayı 359’du. Bugün dünyada 13 milyon insan, aşı programı sayesinde yürüyüp koşabiliyor. 2018’de virüsün yeryüzünden tamamen silineceği hesaplanıyor.
Sıtma, dünyanın en ölümcül hastalıklarından. Afrika’da hâlâ yılda 5 yaş altı 300 bin çocuğu öldürüyor ama başarı da var. Ölümler 15 yılda yüzde 70 azaldı. Bu yıl Nobel Tıp Ödülü’nü de yeni malarya ilaçları geliştiren üç bilim insanı kazandı. Genelde 5 yaş altı çocuk ölümlerinde de düşüş var. Geçen yılki 6.3 milyondan bu yıl 5.9 milyona indi. 1990’dan bu yana yarı yarıya azaldı. Aylan’lar bizim gözümüzün önüne yitip gidiyor ama dünya genelinde her gün 16 bin çocuğu kaybediyoruz. Bu ölümlerin çoğunu temiz su kaynakları, aşılama ve sağlık hizmetleriyle önlemek mümkün oysa.
Açlık! İlk bakışta kötü haber. Yeryüzünde 795 milyon insan aç. Ama geçen yıla göre 10 milyon eksiğiyle. Ve 90’lı yılların başında 1 milyar aç insan olduğunu düşünürsek, iyi haber! İnsanlığın geleceği adına son iyi haber Paris’ten geldi. BM İklim Konferansı’nda 195 ülke global ısınmaya karşı ortak harekette anlaştı. Gerçi sıcaklık artışını 2100 yılına kadar 2 derecenin altında tutma hedefi yeterli değil ama, zengin ve yoksulun fikir birliğine varmış olması bile tarihi değer taşıyor.
Dünyayı aşan iyi şeyler de oldu; güneş sisteminin ücra köşesindeki Plüton’u yakından tanıdık bu yıl. Ta 2006’da yola çıkan New Horizons uzay aracı gezegenin buzlu âlemini iyice yakından fotoğrafladı, dünyaya yolladı. Bu da meraklısına iyi haberdi!