Konut piyasasında işler tersine dönüyor. Yılın ilk yarısında güçlü seyreden satışlar ikinci yarıda ivme kaybetti. Aylık satışlardaki gerileme ekimde de sürdü. Yılın ilk on ayında toplam satışlar geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 9,2 azalarak 1 milyon 224 bine indi. Üstelik gerileme yalnızca ikinci el piyasasında değil, ilk el satışlarda ve ipotekli satışlarda da kendini göstermeye başladı.
Ancak konut piyasasındaki bu yavaşlamayı sadece yüksek faiz, pahalı kredi ve konut fiyatlarının alım gücünü aşmasıyla açıklamak eksik kalır. Bence meselenin bir de finansal servet boyutu var. Türkiye'de konut talebini besleyen en önemli kaynaklardan biri olan yurtiçi yerleşiklerin finansal varlıklarındaki kazançlar bu yıl önemli ölçüde zayıfladı. Hatta bazı varlıklarda ciddi kayıplar yaşandı.
Bir başka ifadeyle konut almak isteyenlerin birikimleri eskisi kadar büyümüyor. Tam tersine eriyor. Konut piyasasında talebi aşağı çeken faktörlerden biri de bu servet etkisinin tersine dönmesi.
Satışlar azalıyor, fiyatlar da geriliyor
Önce piyasadaki tabloya bakalım. TÜİK verilerine göre ekim ayında konut satışları yıllık yüzde 23,3 azalarak 131 bin 72'ye geriledi. İlk el satışlar yüzde 13,1, ikinci el satışlar yüzde 28,5 düştü.
İlk on ayda ise toplam satışlardaki gerileme yüzde 9,2'ye ulaştı. İlk el satışların 410 bin adetle geçen yıla yakın kalması, ikinci el satışların ise yüzde 12,3 gerilemesi dikkat çekiyor. İpotekli satışlar ilk on ayda yüzde 20,8 artarak 235 bin 496'ya çıktı.
#resim#1411662#
Ancak bu artışın önemli ölçüde geçen yılın düşük bazından kaynaklandığını unutmamak gerekiyor. Ekim ayında ipotekli satışlar da yıllık yüzde 5,7 azaldı. Toplam satışların yalnızca yüzde 17,8'i kredi kullanılarak gerçekleştirildi.
Fiyatlar da talepteki zayıflamayı doğruluyor. TCMB Konut Fiyat Endeksi ekimde aylık yüzde 0,73, yıllık yüzde 21,15 arttı. Ancak yıllık tüketici enflasyonu yüzde 29,77 düzeyinde. Böylece konut fiyatları reel olarak yüzde 6,64 geriledi. Konut hem daha az satılıyor hem de enflasyon karşısında değer kaybediyor.
Servet etkisi tersine döndü
Konut talebini açıklarken finansal servetin önemini gözden kaçırmamak gerekiyor. Türkiye'de yurtiçi yerleşiklerin birikimleri kabaca TL mevduat, döviz mevduatı, altın ve diğer finansal yatırım araçları olarak dört ana grupta toplanabilir. Bunların içinde enflasyona karşı düzenli ve öngörülebilir getiri sağlayabilen başlıca araç TL mevduat. Üstelik burada da stopaj sonrası net getiri ve vade önemli.
Döviz mevduatı kur hareketine bağlı. Kurun enflasyonun gerisinde kaldığı dönemlerde döviz tutmak satın alma gücünü korumaya yetmiyor. Yatırım fonları tahvil, faiz ve hisse senedi gibi farklı varlıklara yatırım yapıyor. Dolayısıyla bunların performansı da piyasa koşullarına bağlı. Son dönemde fon piyasasında yaşanan skandallar ise sadece bazı fonların değerini değil, yatırımcı güvenini de sarstı. Hisse senetlerinde de dalgalanma ve değer kayıpları tasarruf sahibinin işini kolaylaştırmıyor.
Altın tarafında ise çok daha büyük bir servet hareketi yaşanıyor.
Altında 305 milyar dolarlık kâğıt üzerindeki kayıp
Altının onsu 29 Ocak'ta 5.595,46 dolarla tarihi zirvesini gördü. 19 Kasım'da gün içinde 3.693,46 dolara kadar geriledi. Zirveye göre kayıp yüzde 34. Son on gündeki düşüş de yaklaşık yüzde 10,8.
Türkiye'de yurtiçi yerleşiklerin elinde bulunduğu tahmin edilen 5 bin tonluk altın stokunu esas alırsak hesap daha da çarpıcı hale geliyor.
Beş bin ton altının zirvedeki 5.595 dolarlık ons fiyatıyla toplam değeri yaklaşık 899,5 milyar dolardı. Fiyatın 3.693 dolara inmesiyle bu değer 593,7 milyar dolara geriledi. Aradaki fark 305,7 milyar dolar. Yani yaklaşık 9,5 ayda altın stokunun dolar cinsinden piyasa değerinin üçte biri silindi.
Bu kayıp, Türkiye'nin beklenen yıllık gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 15'ine, başka bir ifadeyle yedide birine karşılık geliyor. Elbette bu hesap, 5 bin tonluk stok tahmininin sabit kaldığı ve dolar cinsinden altın değerinin esas alındığı varsayımsal bir piyasa değerlemesi. Gerçekleşmiş nakit çıkışı değil. Ayrıca dolar kurundaki değişim, altının TL cinsinden değerini farklılaştırıyor. Ancak büyüklük, servet etkisinin ne kadar önemli olabileceğini göstermeye yetiyor.
TCMB'nin araştırması da aynı ilişkiyi gösteriyor
Altın fiyatları ile konut piyasası arasındaki ilişki yalnızca bir gözlemden ibaret değil. TCMB araştırmacılarının Mayıs 2025'te yayımladığı çalışma, altın tasarruflarının yüksek olduğu illerde altın fiyatlarındaki yükselişin konut birim fiyatlarına ortalama yüzde 11 ilave artış getirdiğini ortaya koydu. Üstelik servet artışının etkisi özellikle ipoteksiz konut satışlarında görüldü. Yani altından kazanan tasarruf sahibi, kredi kullanmadan konut alımına yönelebiliyordu.
Mart 2026'da yayımlanan yeni çalışma da 2023-2025 dönemindeki altın kaynaklı servet artışının konut fiyatlarına etkisini ortaya koydu. Altın tasarruflarının yüksek olduğu illerde ortalama yüzde 10'luk ilave kümülatif fiyat artışı hesaplandı.
#resim#1411664#
Şimdi aynı mekanizmanın ters yönde çalışması ihtimaliyle karşı karşıyayız. Altın değer kaybediyor, finansal varlıklardan elde edilen kazançlar zayıflıyor, fon piyasasında güven sorunu yaşanıyor. Birikimlerini konuta dönüştürmeyi düşünenlerin serveti artık onları alıma teşvik etmiyor.
Makara bu yıl tersine sarıyor
Konut piyasasının önündeki sorun yalnızca kredi faizlerinin yüksekliği değil. Konut alabilecek kesimin servet birikimi de zayıflıyor. Yüksek faiz nedeniyle kredi kullanamayanlar kadar, finansal varlıklarındaki değer kaybı nedeniyle peşinatını veya alım gücünü yitirenler de var.
Üstelik konut fiyatları reel olarak gerilemesine rağmen alıcıların beklemeyi tercih etmesi, talebin sadece fiyatla açıklanamayacağını gösteriyor. İnsanlar daha ucuz konut bulabileceklerini düşünürken bir yandan da finansal varlıklarının yeniden değer kazanmasını bekliyor olabilir.
Geçmişte altın, döviz ve hisse senedi gibi varlıklardan elde edilen servet artışları konut piyasasına para taşıyordu. Şimdi ise bu kaynakların önemli bir bölümü konut talebini besleyemiyor. Hatta altın örneğinde olduğu gibi servet kaybı yaşanıyor.
Konut piyasasında makara bu yıl tersine sarıyor. Eskiden finansal varlıklardan kazanılan para konuta giderken şimdi finansal varlıklardaki kayıplar konut alımını erteliyor. Talep daralıyor, satışlar düşüyor, fiyatlar enflasyonun gerisinde kalıyor.
Konut piyasasındaki yavaşlamanın arkasında yalnızca pahalı kredi değil, eriyen servet de var.