Antalya’daki COP31’de nükleer enerji alanında atılan imzanın ardından Kanada’nın Türkiye’deki olası ortakları da belli olmaya başladı. Edindiğim bilgilere göre Kanada tarafı IC Holding ve Limak’ı değerlendiriyor. Akkuyu’da ise Rus tarafı, ilk üniteden Türkiye şebekesine Haziran 2027’de elektrik vermeyi planlıyor. Bu tarih, Rosatom Genel Müdürü Aleksey Lihaçev’in kamuoyuna yansıyan Ocak–Şubat takviminden birkaç ay sonrasına işaret ediyor. Ayrıca Ankara ile Moskova arasında Akkuyu’da henüz çözüme kavuşmamış bazı konularda bir Erdoğan–Putin görüşmesiyle ilerleme sağlanabileceği ifade ediliyor.
Görüştüğüm kaynaklar, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Kanada Başbakanı Mark Carney arasında gelişen kişisel dostluğun, Ottawa’nın nükleer yatırıma verdiği önemi artırdığını belirtiyor. İki lider, 22 Ekim’de Ankara’da başlattıkları stratejik ortaklığın öncelikleri arasına sivil nükleer enerjiyi de aldı. Ardından TÜNAŞ ile Candu Energy, 12 Kasım’da COP31’de çok üniteli bir santral için fizibilite ve ön tasarım çalışmalarını kapsayan mutabakatı imzaladı.
IC Holding’in gündeme gelmesinde, grubun IC İçtaş üzerinden Akkuyu’da edindiği nükleer santral inşaatı tecrübesi etkili. Limak’a ilginin arkasında ise Yönetim Kurulu Başkanı Ebru Özdemir’in Davos toplantılarında Kanadalı yetkililerle geliştirdiği ilişkilerin bulunduğunu öğrendim. AtkinsRéalis de yerli şirketlerin olası projeye sermaye veya finansman yoluyla nasıl katkı sağlayabileceklerini görüştüğünü açıkladı. Her iki grubun projede nasıl bir rol üstlenebileceği henüz netleşmiş değil.
30 Ekim’de Kanada’nın devreye girmesiyle Türkiye’nin seçeneklerinin arttığını yazmıştım. 12 Kasım’daki değerlendirmemde ise Sinop’ta Güney Kore’yi, Trakya’da Kanada’yı bir adım önde görüyordum. Bu tabloya eklenmesi gereken ayrıntı şu. AtkinsRéalis, ilk çalışmasını Sinop’a odakladığını ve CANDU fizibilitesini Mayıs 2027’ye kadar tamamlamayı hedeflediğini açıkladı. Kanada’nın Sinop için de somut hazırlık yapması, teknoloji ve finansman tekliflerinin nasıl şekilleneceğini daha önemli hale getiriyor.
Akkuyu’da finansman ve ortak arayışını daha önce bu köşede ele almış, Aralık 2025’te de sahadaki toparlanmayı ve o günkü 2026 hedefini yazmıştım. Rosatom Genel Müdürü Aleksey Lihaçev, COP31’de ilk elektriğin 2027’de şebekeye verileceğini açıkladı. Haziran, edindiğim bilgiye göre Rus tarafının planladığı ay. Yakıt yüklemesi, testler ve gerekli onaylar bu hedefin tutup tutmayacağını belirleyecek. İlk elektriğin şebekeye verilmesinden sonra ticari işletmeye geçiş için de ayrı bir süreç var.
Önümüzdeki yıl iki tarihi takip edeceğim. Mayısta Kanada’nın Sinop için hazırladığı fizibilitenin, finansman ve yerli ortaklık konusunda nasıl bir çerçeve ortaya koyacağına bakacağım. Haziranda ise Akkuyu’nun ilk ünitesinden Türkiye şebekesine elektrik verilip verilemeyeceğine. Biri yeni santraller için Türkiye’nin pazarlık alanını, diğeri yıllardır takvimini konuştuğumuz Akkuyu’nun üretime ne zaman geçeceğini gösterecek.
***
Sabiha Gökçen'e yerli ve yabancı ilgisi
Sabiha Gökçen Havalimanı’nın üçüncü terminal ihalesi için İGA da şartnameyi aldı. İstanbul Havalimanı’nı işleten Kalyon–Cengiz ortaklığı, ihaleye İGA olarak katılmak için çalışıyor. Şirketlerden teyit ettiğim bilgilere göre TAV Havalimanları, Malaysia Airports ve IC Holding de ihaleyle ilgileniyor. Limak, Fransız VINCI ile hazırlanıyor. Alman Fraport, Nakkaş ve Tekfen (OYAK) da katılım için çalışma yapan isimler arasında.
Bazı şirketler ihaleye hazırlık süresini kısa bulduklarını belirtiyor. Ancak bu konuda Savunma Sanayi Başkanlığı'na henüz resmî bir başvuru yapılmamış. 7 Ocak 2027’de yapılması planlanan ihale için ek süre talep edilirse, sürenin en fazla bir ay uzatılabileceği belirtiliyor. Görüştüğüm bazı şirket yetkilileri, üçüncü terminal ve tamamlayıcı tesisler için yatırımın 4 milyar avroyu bulabileceğini hesaplıyor. Bu firmalar ise 2,5 milyar dolar olarak hesap yaptıklarına dikkat çektiler. Bu ölçekte bir yatırım için teknik incelemeyi tamamlamak, finansmanı planlamak ve ortaklıkları kurmak zaman alıyor.
6 Kasım’daki yazımda ihalenin esas değerinin 2032’de başlayacak 25 yıllık işletme hakkından geldiğini belirtmiştim. Kazanan grup, uçuşlar sürerken yeni terminali ve tamamlayıcı tesisleri inşa edecek. Mevcut imtiyaz Ağustos 2032’de sona erdiğinde bütün terminalleri birlikte işletecek. İlk yazımda kısa takvimin ve İngilizce şartnamenin bulunmamasının yabancı ilgisini sınırlayabileceğine de dikkat çekmiştim. Bugün yerli ortaklarla birlikte yabancı ilgisinin olduğu görülüyor. 75 milyon avroluk geçici teminat ve yatırımın finansmanı, bu ilginin ne ölçüde teklife dönüşeceğini belirleyecek.
IC Holding’in ilgisi, grubun hem yapım hem işletme tecrübesi nedeniyle önemli. IC İçtaş, Antalya Havalimanı’nın ikinci dış hatlar terminalini yaptı, Antalya’daki terminal işletmesinde Fraport’la ortaklık kurdu. Fraport’un bugün Antalya’da ortağı olan TAV da Sabiha Gökçen’le ilgileniyor. Mevcut işletmeci Malaysia Airports, 2008’de Sabiha Gökçen’i devralan konsorsiyumda Limak’la birlikteydi. Limak’ın bu kez VINCI ile hazırlanması, eski ortakların ayrı teklifler verebileceğini gösteriyor.
İGA’nın ilgisiyle İstanbul’un iki büyük havalimanı da aynı ihale hesabına girmiş oldu. Sabiha Gökçen’in gücü, Pegasus ve AJet’in trafiğinin yanı sıra İstanbul’dan Kocaeli, Sakarya, Bursa ve Yalova’ya uzanan sanayi ve ticaret bölgesine dayanması. Antalya’daki 25 yıllık işletme ihalesinde en yüksek teklif 7 milyar 250 milyon avro artı KDV olmuştu. Antalya’nın dış hat trafiği daha güçlü. Sabiha Gökçen’de ise teklif hesabına büyük meblağlı yeni yatırımlar da giriyor. Şirketler bu yatırımın karşılığını hesaplarken yeni terminalin kaç yolcu alacağı kadar iki pistin ve İstanbul hava sahasının saatte kaç uçak hareketine imkân vereceğine de bakacak.
***
ABD’de uçak kalkışları neden ülke çapında durduruldu?
13 Kasım’da ABD’de yeni kalkışlar yaklaşık beş saat boyunca ülke çapında durduruldu. Havada bulunan yaklaşık 3.500 uçak güvenle indi. Bazı telsiz frekansları ve radar akışları çalışmaya devam etti, acil görev uçuşları da sürdü. FAA, haberleşme ve radar verilerinde kesintiler yaşanırken kontrolörlerin elindeki kapasiteyi havadaki trafiğe ayırdı.
Arıza, hava trafik tesislerini birbirine bağlayan FAA’nın FTI telekom ağında yaşandı. İlk bulgular, Arkansas’ın El Dorado kentindeki bir telsiz istasyonunda bakır hattan fiber bağlantıya geçilirken devreye alınan yönlendiriciye işaret ediyor. Teksas’ın Amarillo kentindeki bir radar tesisi de incelemeye alındı. Ağa dört-beş saniyede yaklaşık bin bağlantı isteği gelince telsiz haberleşmesi ve radar veri akışı istikrarsızlaştı. Ağı işleten L3Harris iki noktayı izole etti, aynı işlevi 60’tan fazla başka yönlendiricide de devre dışı bıraktı. FAA, ağın kararlı çalıştığını gördükten sonra saat 20.15’te kalkışlara yeniden izin verdi.
Peki, birkaç merkezi devre dışı bırakmak yeterli olmaz mıydı? ABD’de seyir halindeki uçuşları 22 bölge kontrol merkezi (ARTCC) yönetiyor. Yaklaşma ve ayrılma trafiğini TRACON tesisleri, meydan trafiğini kuleler yönetiyor. Ulusal komuta merkezi de trafik akışını koordine ediyor. Bu tesisler arasında ses ve veri iletişimini taşıyan ortak omurgada sorun çıkınca 22 merkezin 17’si ve birkaç yaklaşma tesisi etkilendi. Tek bir bölgedeki arızada uçuşları başka rotalara almak mümkün olabilir. Ancak bir uçak kalkış yaptığı meydandan varışına kadar birden fazla merkeze devrediliyor. Bu olayda kalkış meydanındaki kulenin çalışması, güzergâh boyunca yeterli kontrol kapasitesi bulunduğunu göstermiyordu. Ülke çapında durdurma kararı bu yüzden alındı.