Habertürk
    Takipte Kalın!
      Günlük gelişmeleri takip edebilmek için habertürk uygulamasını indirin
        Anasayfa Özel İçerikler Güntay Şimşek COP31'in dijital sınavı

        Antalya’daki COP31’de, Türk Telekom’un düzenlediği ve moderatörlüğünü üstlendiğim “Sanayide İkiz Dönüşüm: Teknoloji ve Sürdürülebilirlik” panelinde IBM Türkiye Genel Müdürü Işıl Kılınç Gürtuna 2029’u işaret etti. IBM’in hata düzeltmeli kuantum bilgisayarını o yıl kullanıcıların hizmetine sunmayı hedeflediğini, bugün çözülmesi güç bazı problemler için yeni bir dönemin açılacağını anlattı. Türk Telekom Kurumsal Satış Genel Müdür Yardımcısı Feyzullah Tecirli ile SANKO Holding CIO’su Köksal Küçükada’nın da katıldığı panelde, bu açıklama beni şu soruya götürdü. Hesaplama gücümüz artarken sanayide enerji ve kaynak tüketimini ne ölçüde azaltabiliyoruz?

        REKLAM

        IBM’in Starling adını verdiği sistem için hedefi, 200 mantıksal kübitle 100 milyon kuantum işlemi yapabilmek. Bir kuantum hesabı uzadıkça küçük hatalar birikiyor ve sonucun güvenilirliğini bozabiliyor. IBM bu hataları hesaplama sırasında düzelterek daha uzun ve karmaşık hesapların önünü açmayı amaçlıyor. Böyle bir kapasite, örneğin yeni bir batarya malzemesinin özelliklerini laboratuvar deneylerinden önce modellemek için kullanılabilir. 2029, IBM’in sistemi müşterilerine açmayı hedeflediği tarih. Sanayide hangi problemin kuantumla daha iyi çözüleceğini ise elde edilen sonuçların bugünkü en iyi hesaplama yöntemleriyle kıyaslanması gösterecek.

        REKLAM

        Fabrikanın hesabı bugünden başlıyor

        Antalya’da COP31’in iletişim altyapısını üstlenen Türk Telekom açısından sınav, delegelerin ve basının zirve boyunca kesintisiz bağlantı kurabilmesiydi. Fabrikada aynı bağlantının değeri başka türlü ölçülüyor. Bir üretim hattında hangi motorun gereğinden fazla elektrik çektiğini görebiliyor musunuz? Basınçlı hava hattındaki kaçağı ne kadar sürede buluyorsunuz? Bir vardiyada üretim düşerken enerji tüketimi aynı kalıyorsa sebebini biliyor musunuz? Sensörlerden gelen veriyi bakım ve üretim kararlarına bağladığınızda dijital yatırımın karşılığı elektrik faturasında, duruş süresinde ve ürün başına tüketimde ortaya çıkıyor. Panelin adındaki ikiz dönüşüm benim için tam burada anlam kazanıyor. Dijitalleşmeyle topladığınız veri, enerji ve hammadde kullanımını değiştirdiği ölçüde sürdürülebilirliğe hizmet ediyor.

        REKLAM

        Bir de dijitalleşmenin kendi elektrik faturası var. Uluslararası Enerji Ajansı, veri merkezlerinin dünyada 2024’te yaklaşık 415 teravatsaat elektrik tükettiğini, temel senaryosunda bu rakamın 2030’da yaklaşık 950 teravatsaate çıkacağını öngörüyor. Bu artışta yapay zekâ başı çekiyor. COP31 vesilesiyle daha önce gündeme getirdiğim şebeke meselesi burada yeniden karşımıza çıkıyor. Sanayinin elektrifikasyonu için kapasite planlanırken yeni veri merkezlerinin hangi bölgelerde kurulacağı, şebekeye nasıl bağlanacağı ve ihtiyaç duydukları elektriğin hangi kaynaklardan karşılanacağı da aynı hesabın içinde olmalı.

        REKLAM

        2029 geldiğinde IBM’in hangi problemi kuantum bilgisayarıyla çözebildiğini konuşacağız. Antalya’daki panelin ardından benim merak ettiğim daha yakın bir tarih var. Türkiye’de bir sanayi kuruluşu gelecek yıl aynı ürünü kaç kilovatsaat daha az elektrikle ürettiğini bilançosunda gösterebilecek mi? COP31’de konuştuğumuz dijital dönüşümün sürdürülebilirlik sınavı, o rakam ortaya çıktığında sonuçlanacak.

        THY rekor gelire rağmen kârını neden koruyamadı?

        Türk Hava Yolları, yılın üçüncü çeyreğinde gelirini yüzde 19,3 artırarak 8,3 milyar dolara çıkardı. 28,5 milyon yolcu taşıdı, doluluk oranını yüzde 87,1’e yükseltti. Kargo geliri de yüzde 45,6 artışla 1,23 milyar dolara ulaştı. Buna rağmen esas faaliyet kârı yüzde 12,3 düşerek 929 milyon dolara, net kâr ise yüzde 6,4 düşerek 1,29 milyar dolara geriledi. Diğer ifadeyle THY, özellikle yakıt maliyetlerinin arttığı, savaşlar sebebiyle birçok hattında uçuşların azaldığı bir dönemde yolca kaybı yaşamamak için strateji geliştirdi. Bu sebeple doluluk oranları artarken esas faaliyetlerinde düşüş yaşadı.

        REKLAM

        Ek gelirin yüzde 72’si yakıta gitti

        THY’nin jet yakıtına ödediği ortalama fiyat bir yılda ton başına 814 dolardan 1.254 dolara çıktı. Üçüncü çeyrekte şirketin geliri 1 milyar 345 milyon dolar artarken yakıt faturası tek başına 964 milyon dolar büyüdü. Böylece gelir artışının yüzde 72’si yakıta gitti. Personel, bakım ve yer hizmetleri gibi diğer giderlerdeki artış da kalan tutarı aştı. THY, 2026 yakıt ihtiyacının yüzde 50’sini fiyat dalgalanmalarına karşı korumaya almıştı. 2027 için açıklanan oran ise yüzde 12.

        Orta Doğu’daki savaş da THY’nin büyüme planını değiştirdi. Şirket üçüncü çeyrekte bölgedeki kapasitesini yüzde 21,6 azaltırken Uzak Doğu’da yüzde 18,1 artırdı. İstanbul merkezli aktarma ağı, uçakları talebin güçlü olduğu hatlara kaydırmasına imkân verdi. Turkish Cargo ise aynı dönemde taşıdığı yükü yüzde 7,4 artırırken gelirini yüzde 45,6 büyüttü. Arzın daralmasıyla yükselen navlun fiyatları bu farkta belirleyici oldu. Orta Doğu’da uçuşlar normale döndüğünde kargo gelirindeki bu artışın bir bölümü geri verilebilir.

        REKLAM

        Yatırım gelirleri net kârı destekledi

        THY, yılın ilk yarısını 121 milyon dolar esas faaliyet zararıyla kapatmıştı. Yaz sezonu bu açığı kapattı, ancak dokuz aylık esas faaliyet kârı yine de yüzde 52 düşerek 808 milyon dolarda kaldı. Net kârdaki düşüşün yüzde 15,4’le sınırlı kalmasında 1,49 milyar dolara yükselen net yatırım gelirleri ve 347 milyon dolarlık ertelenmiş vergi geliri etkili oldu. Yatırım gelirleri geçen yıla göre 635 milyon dolar artarken finansman tarafı 434 milyon dolar ek yük getirdi. Faiz oranları gerilediğinde veya THY kasasındaki nakdi yeni uçak yatırımlarına ayırdığında yatırım gelirlerinin sağladığı destek de zayıflayabilir.

        REKLAM

        Maliyet baskısı yakıtla sınırlı kalmadı. Üçüncü çeyrekte yakıt hariç birim gider yüzde 9,4 arttı. Bu artışın 1,7 puanı Pratt & Whitney GTF motor sorunlarından kaynaklandı. Ekim 2023’te bu köşede motor sorunu nedeniyle 12 THY uçağının servis dışı kaldığını yazmıştım. Şirket 2025’i yerde bekleyen 39 uçakla kapattı ve 2026’da bu sayının 50 civarına çıkabileceğini öngördü. İlk dokuz ayda çalışan sayısı yüzde 1,4 artarken personel giderinin dolar bazında yüzde 20 yükselmesi de enflasyonun maliyetlere nasıl yansıdığını gösteriyor.

        THY ilk dokuz ayda filosuna 60 uçak kattı. Aynı dönemde serbest nakit akımı 2,8 milyar dolardan 1,1 milyar dolara geriledi. Yakıt faturasının daha küçük bir bölümünün fiyat dalgalanmalarına karşı korunduğu, hedge edildiği 2027’ye girerken milli havayolu için sorunlar aslında azalmıyor, riskli bir atmosfere giriyor. Bundan sonra asıl mesele THY’nin dolu uçakları yeniden daha kârlı uçurabilmesi olacaktır. Sıkıntılı bir yılı bilet fiyatlarını belli bir dengede tutarak yolcu kaybetmeden hatta artırarak geçiren THY’yi 2027’de rekabette geri düşmeden yeni fiyat politikaları bekliyor olacak…

        REKLAM

        Kaza anında hava yastıkları neden açılmaz?

        Bursa’da Cihat Çiftçi, sıfır kilometre aldığı elektrikli otomobiliyle üç ay sonra kaza yapmış. Yağışlı yolda savrulan otomobil önce sağ, sonra sol, ardından yeniden sağ bariyere çarpmış. Yanındaki arkadaşı hafif yaralanmış. Çiftçi, hiçbir hava yastığının açılmadığını ve müşteri hizmetlerinin bunu otomobilin “akıllı” olmasıyla açıkladığını söylüyor. Kendisine aktarılan gerekçe, sürücüyle yolcunun korunmaya ihtiyaç duymadığı yönünde. Avukatı Özgür Coşkun ise aracın perte ayrıldığını ve 1 milyon liralık manevi tazminat davasının sürdüğünü belirtiyor.

        Bir açılmayan hava yastığı hikayesine de ben sahip olduğum için haber dikkatimi çekti. Oğlum kaza yaptı, araç pert oldu. Durumu gören trafik polisleri bu şartlarda güvenliği ile bilinen markanın hava yastıklarının neden açılmadığını araştırmamızı istediler. Müşteri hizmetlerini arayıp, durumu anlattım. İlk görüşmede aracın kayıtlarına bakıp, yetkili serviste düzenli bakım yaptırmamış olmamız sebebiyle sistemsel bir hatadan kaynaklanmış olacağını söyledi. Ancak yetkili serviste aksatmadan düzenli bakım yaptığımı elimdeki dokümanlarla ispat ettim. Bunun üzerine gelen yazılı cevapta ise hava yastıklarının açılması için gereken koşulların oluşmadığı bildirildi. Dolayısıyla ilk görüşmede sözü edilen sistemsel arızanın ne olduğunu ve sonraki açıklamanın hangi incelemeye dayandığını merak ettim. Hava yastıklarının zamanla korozyon sebebiyle devre dışı kalabildiğini yetkili servislerin de bakımlarda buna dikkat etmediğini öğrenmiştim. Ama şirketten bu hususta cevap alamadım. Sürekli yetkili servise gidip bir ciddi paralar ödedim. Fakat uzun süre servislerinin önünde bekleyen aracın kaza anında hava yastıklarının çalışıp çalışmadığını öğrenemedim.

        REKLAM

        Bu gelişmeler üzerine yargıya başvurdum ve tam rezalet yaşadım. Aracı sigorta şirketi perte çıkarıp, başka bir şirkete sattı. Dolayısıyla bu sürede bilirkişi incelenmesinin yapılması gerekiyordu. Ama ilki kabul etti, bekletti ve gelmedi. İkincisine dosya gitti, bekletti sonra kabul etmediğini söyledi. Yanılmıyorsam bu esnada 3,5 ay kaybettim. Sonuncusunun İTÜ’den bir profesör olmasına sevindim. Fakat adam aracı görmeden bilirkişi raporu yazdı. Katalog ifadeler ve değerlendirmelerle hava yastığının nasıl çalıştığını anlatan raporuna itiraz ettim. Bir daha da yargıdan haber dahi alamadım. Bu arada perte ayrılan aracın da izini kaybettim.

        REKLAM

        Merak ettiğim ciddi paralar vererek yetkili serviste sürekli bakım yaptırdığım aracımda hava yastıkları çalışıp/çalışmadığını öğrenmekti. Yargı ve atadığı bilirkişi işi çıkmaz soktu. Bu durum şirketinde işine geldi. Bu süreci 11 Mayıs 2024’te Habertürk’te yazdım. Volvo’nun umurunda bile olmadı.

        Peki, bir otomobil üç kez bariyere çarptığı hâlde hava yastıkları neden açılmayabilir? Genelde açılma kararı darbenin yönüne, şiddetine, sensörlerin konumuna ve aracın güvenlik sisteminin tasarımına bağlı oluyor. Şirketlerde eğer hava yastığı açılmazsa kendilerini “yeterli şartlar oluşmamıştır” şeklinde savunuyor. Firmalarla iş tutan bilirkişinin yaklaşımı da bu şekilde oluyor. Dolayısıyla Bursa’daki kazayı değerlendirirken üç çarpmanın toplam hasarına bakmakla yetinilemez. Her çarpmanın yönü ve şiddeti, o darbede devreye girmesi beklenen hava yastığı açısından incelenmesi gerekir. Fakat “Kaza anında hava yastığı çalışıyor muydu?” sorusuna mutlaka cevap aranmalıdır.

        REKLAM

        Benim Volvo dosyamda asıl sorun, incelemenin tam da bu sorulara cevap vermemesiydi. Tüketici mahkemesinden tespit istedim. Bilirkişi, aracı görmeden ve hava yastığı sistemini kontrol etmeden, kaza fotoğraflarıyla katalog bilgileri üzerinden açılma koşullarının oluşmadığı sonucuna vardı. Sistemin çalışır durumda olup olmadığı incelenmedi.

        Neticede bu tür kazalarda kayıtları hasar izleriyle ve hava yastığı kontrol ünitesinden alınabilen arıza bilgileriyle birlikte değerlendirmek gerekir. Ama ilk önce sistemin çalışıp/ çalışmadığına bakılması icap ediyor. Şirketler ise buna hiç bakmıyor.