Enerjide Hazar oyunları yeniden başlıyor
Haziran ayında Bakii'de yapılan Hazar Petrol ve Doğalgaz Konferansı'nda ABD Dışişleri Bakanlığı Avrasya Enerji İşleri Temsilcisi'nin başmüşaviri Daniel Stain, "Azerbaycan ile Türkmenistan'ın Trans-Hazar Doğalgaz Boru Hattı konusunda anlaşmaya varması halinde diğer ülkeler buna engel olamayacaklar" şeklinde bir beyanı var. Diğer ülkelerden kasıt elbette Rusya, akabinde İran'ı da bazı durumlara göre Hazar'ın "Göl mü, deniz mi?" ikileminde kalan statü problemi nedeniyle eklemek gerekebilir.
Çünkü Hazar dendiğinde 5 ülke devreye giriyor. Hazar'dan doğalgaz boru hattı geçirip adını da Trans Hazar koyarsanız, içindeki Türkmen doğalgazının Avrupa Birliği (AB) ülkelerinde Rusya'nın rakibi olacağının altını çizmenize gerek kalmadan Orta Asya ve Kafkaslarda sebebi belli olmayan karışıklıklara sahne aralamış olursunuz. Hatta çevre meseleleriyle uzak yakın ilgisi olmayan Rusya ve İran'ın Hazar da yüzen mersin balığının geleceğinden dem vurup işi başka boyutlara çekmeleri de ihtimal dahilinde.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner Yıldız'ın, Türkmenistan'da açıkça deklare ettiği "Türkmen gazına talibiz" sözünün Türkiye açısından mazisi yeni değil. Türkmen gazının Anadolu'ya ulaşamamasının en önemli engeli de Azerbaycan ile Türkmenistan arasındaki ihtilaflar oldu. 1990'11 yılların ikinci yarısında gündeme gelen Trans Hazar için o dönemlerdeki problemler günümüzde epeyce değişmiş olsa da, sorun şu an itibarıyla hem daha çetrefilli hale geldi hem de doğalgaza olan talep sebebiyle bu bölgenin enerji kaynaklarına olan ilgi daha arttı. Ancak Bakan Yıldız ın altını çizdiği üzere, Türkmenistan gazının mutlak surette Türkiye ye ulaşması gerekiyor. Yaklaşık 25 trilyon metreküplük rezervden AB nin siyasi riskleri göze alarak faydalanabilmesi için Türkiye'nin arabulucu rolü de önemli.
Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı Projesi'nin (TANAP) çeşitli ülkelerde ve bazı enerji şirketlerini şaşkına çeviren yıllık kapasitesinin 56 milyar metreküp olarak planlanmış olması, Azerbaycan-Türkiye ikilisinin bu defa daha vizyoner davrandığını gösteriyor. Başlangıçta çeşitli politik meselelerden anlaşamayan Azerbaycan ve Türkmenistan ın Hazar da iki doğalgaz bölgesinde yaşadıkları ihtilafın Türkiye nin girişimleriyle sonuçlandırılmasıyla da sorun bitmeyecek.
Taner Yıldız'ın Türkmenistan ve Azerbaycan enerji bakanları ile AB'nin enerjiden sorumlu komiseri Günter Öttinger ile yaptığı müzakere önemli, fakat AB henüz yeterince sorumluluk üstlenmekten uzak.
Konuya iyimser tarafından değerlendirenler, Hazar'ın altına doğalgaz boru hattı döşenmesi için Hazar'ın hukuki statüsünün belirlenmesine gerek kalmaksızın, hattın geçeceği ülkelerin rızasıyla projenin hayata geçebileceğini belirtiyor. Ancak bazı Rus yetkililerin açıklamalarına baktığımızda ise durum hiç de öyle görünmüyor. Rusya bu tarz projelerde Hazar a bir bütün olarak bakıyor ve ekolojik denge bozulabilir endişesiyle çevre meselelerini önemsediğine dikkat çekerek, bu noktadan itiraz edeceğinin işaretini veriyor. Hatta Hazar'a sınırı olan 5 ülkenin ortak karar alması gerektiği hususunun Hazar'ın hukuki statüsü ile ilgili konvansiyonda yer aldığına atıf yapıyor.
Öte yandan Hazar'ın paylaşımına ilişkin anlaşmaya yalnızca Rusya, Kazakistan ve Azerbaycan imza koymasına rağmen, Türkmenistan ve İran ise paylaşıma olan itirazını devam ettiriyor. Ancak mevzu Amerika'nın başından beri desteklediği Trans Hazar olunca bu defa Rusya ve İran yapılmasına karşı çıkıyor. Nasıl adım atacaklarına dair kafa yormak gerekir. Türkmen gazının tamamına talip olan Çin de İran'ın yanında saf tutuyor. Tüm bu detaylara Azerbaycan ve Türkmenistan ın bazı vizyonsuz yöneticilerinin yaklaşımı da eklendiğinde 'Hazar oyunları' başlamış oluyor...
