Cömertlik, büyük bir erdemdir
YÜCE Allah aşağıdaki ayetlerde vereceğimiz konularda harcama yapmayı yokuşa tırmanma olarak nitelendirmektedir. Ayetler şöyledir: "Fakat insan, sarp yokuşu çıkamadı. O sarp yokuşun ne olduğunu sen nereden bileceksin? Köle azat etmektir veya açlık gününde yakını olan bir yetimi, yahut toprakta sürünen bir yoksulu doyurmaktır." (Beled, 11-16).
Bu ayetler grubu, insanın malından fedakârlık yapmasının, paylaşmasının, infak etmesinin ve cömertliğin ne denli güç olduğunu, gerçekleştiğinde de ne denli büyük bir erdem olduğunu anlatmaktadır.
1. "Fakat insan, sarp yokuşu çıkamadı": Ayette geçen "ıktihâm", "zor, çetin bir işe girişmek, atılmak" demektir. "El-'akabe" de, "sarp, dik yokuş yolu"dur. Yüce Allah insanın bu dik yokuşa tırmanamadığını ifade etmektedir. Yüce Allah, Arapça'da "dik yokuş" anlamına gelen bu kelimeye farklı bir anlam yüklemekte ve onu Rabça'ya çevirmektedir. Onun için bir sonraki ayette Hz. Peygamber'e şu soruyu sormaktadır:
2. "O sarp yokuşun ne olduğunu sen nereden bileceksin?": Yüce Allah, Hz. Peygamber'in bu kelimeye yüklenen manayı bilmesinin imkânsız olduğuna işaret etmektedir. Diğer taraftan bu soruya şok bir soru diyebiliriz. Soru, Hz. Peygamber'in ve bizlerin dikkatinin konuya yoğunlaşmasını temin etmektedir.
3. "Köle azat etmektir.": Ayette geçen "fekk" kelimesi, "bağı çözmek, kelepçeyi çıkarmak, zinciri kırmak, engeli ortadan kaldırmak" demektir. "Rakabe" de "köle" demektir. "Fekkü rakabe" şeklinde ikisi bir araya gelince "köleyi azat etmek, hürriyetine, özgürlüğüne kavuşturmak" anlamına gelmektedir. Biz bundan şu neticeyi çıkarıyoruz:
İnfakın en üstünü, köleleri özgürlüklerine kavuşturmak için yapılan yatırımdır. Günümüzde kölelik çok farklılaşmıştır. Eskiden köleler pazarda satılırdı, para ile alınıp kullanılırdı. Çağdaş kölelik çok daha farklılık kazanmıştır.
Kölelik siyasete girmiş, kalemlere sıçramış, istihdam alanı değişmiş, yakından değil uzaktan kölelikler başlamıştır. Teşkilatlanmalarda görünen kölelik eski köleliklere rahmet okutmaktadır. Belki özgür dolaşıyorlar, ama köle beyin, köle kalemler çağdaş köleliği çok iyi anlatmakta, köleliğin ne denli değiştiğine işaret etmektedir.
İşte Yüce Allah, insanlığı bu köleliğin bağlarından kurtarmak için para harcamanın zor bir yokuşa tırmanmak gibi önemli bir amel olduğunu açıklamaktadır. Onun içindir ki A'râf 157'de Hz. Peygamber'e insanlara vurulan bu zincirleri kırma görevini vermektedir. Kısaca şunu söyleyebiliriz: Kuran, köleliği kaldırmayı ve bu uğurda para harcamayı, yatırım yapmayı ibadet olarak kabul etmektedir. Böyle bir eyleme ibadet niteliğini verecek hiçbir doktrin yoktur.
4. "Açlık gününde yakını olan bir yetimi yahut toprakta sürünen bir yoksulu doyurmaktır.": 14. ayette geçen "mesğabe", "acıktı" anlamına gelen "seğabe"den türemiştir. Yüce Allah "açlık günü" derken, normal günlerdeki açlığı dışarıda bırakmıştır. Açlık günü, kıtlık günleri, savaş günleri olabilir.
Herkesin aç kalma ihtimalinin olduğu günlerde yakını olan yetimi doyuran insanlar sarp yokuşa tırmanmış demektir. 16. ayette geçen "miskin" kelimesi "fakirliğin kendisinde yerleştiği", "metrabe" de "toprakta sürünecek kadar imkânsızlıklar içinde yüzen" demektir. O kıtlık ve açlık gününde böylesi insanları doyurmak da yokuşa tırmanmaktır.
***
Bayraktar Hoca Cevaplıyor
■ Sayın hocam, ben yurtdışında yaşıyorum. Geçen sene bu zamanlarda namaz kılmaya başladım, orucumu da tutuyorum. Yurtdışında Türküm, hele Müslümanım dediğinizde yabancılar belli etmeseler de ayrım yapıyorlar. Ben de ibadet ettiğimi belli etmiyorum, söylemiyorum. Mesela geçen gün kızımın bir arkadaşı, annesi ile evimize geldi, o gün oruç tutmadım. Bu davranışım hatalı mı? I.Ü.
Bu davranışın hatalıdır. Sana misafir gelecek bir kişi için Allah'ı terk etmen yanlıştır.
■ Haftanın günleri, hayırlı veya hayırsız diye ayrılır mı? B.M.
Hayır ayrılmaz.
