İŞKUR verilerine göre TÜİK işsizliği yarı yarıya düşük hesaplıyor

İşsizlik TÜİK’in en fazla tartışılan verisi haline geldi. Tarımda verimlilik düşerken istihdamın sürekli bir şekilde artıyor olması en ciddi soru işaretlerinden birisi oldu. Ekonomik ve sosyal konjonktürde bir değişiklik olmadığı halde bu yıl işgücüne katılım eğiliminin önceki iki yıla göre radikal bir değişiklik göstermiş olması da yeni bir tartışma konusu. Çünkü bu değişiklik sayesinde, son aylarda istihdam düşmesine rağmen işsizlik artmadı. Bu yıl çalışmayı bırakarak eve dönem kadın sayısının geçen yılın iki katına çıkması, istihdamdaki azalmaya rağmen işsizliğin artmasını önlemiş gözüktü.

Daha önce irdelediğimiz bu iki nokta gibi kafa karıştıran üçüncü bir nokta da TÜİK’in işsizlik verileri ile İŞKUR’un kayıtlı işsiz verileri arasındaki uyumsuzluk. Bu uyumsuzluk küçük boyutta olsa, iki kurumun kayıt ve hesaplama yöntemlerinin farklı olması nedeniyle olağan karşılanabilir. Ancak aradaki fark, iki kurumun da verileri hakkında soru işareti yaratacak kadar büyük.

TÜİK’e göre 2011 yılında işsiz sayısı 2 milyon 615 bin kişiydi ve bunların 430 bini, yani yüzde 16.4’ü iş aramak için İŞKUR’a başvurmuştu. İŞKUR’a göre ise iş için başvuran işsiz sayısı, 2011 yılı ortalamasını esas alırsak 1.5 milyon kişi. Buna göre eğer TÜİK’in işsizlerin yüzde 16.4’ünün İŞKUR’a kayıtlı olduğu hesabını esas alırsak, Türkiye’de işsiz sayısının 2.6 milyon değil 9 milyondan fazla olması gerekiyor.

Ancak karşılaştırmayı böyle doğrudan yapmak doğru olmaz. Çünkü iki kurumun kayıt yöntemleri ve işsiz tanımları arasında farklar var. Resmi doğruya daha yakın görebilmek için bu farkların etkisini de hesaba katmak gerek. Bu nedenle şimdi bu farkların etkisini gözeterek, İŞKUR’un kayıtlı işsiz rakamını TÜİK’in hesaplamasına uygun olacak şekilde ve olabilecek en düşük düzeye indirerek bir karşılaştırma yapmayı deneyelim.

Burada dikkate alınması gereken iki önemli nokta var. Birincisi İŞKUR, kayıtlı işsiz verilerini, eğer bir işe girmemişse iki yıl boyunca aktif tutuyor. Yani kayıtdışı bir iş bulup çalışmaya başlayanlar, İŞKUR’da hâlâ kayıtlı işsiz gözükebilir. İkincisi İŞKUR, asgari ücretin altında ücretle çalışan başvuru sahiplerini de “işsiz” sınıfına katıyor. Oysa bunlar TÜİK’e göre işsiz sayılmıyor.

Birinci farkın etkisini gidermek için kayıtdışı ücretli istihdamında son 2 yılda gerçekleşen 390 bin kişilik artışın tamamının İŞKUR’daki kayıtlı işsizler olduğunu varsayalım ve bunu İŞKUR’un kayıtlı işsiz rakamından düşelim.

İkinci farkın etkisini gidermek için de şöyle bir yol izleyebiliriz: TÜİK’in verilerinde bir işi olduğu halde iş arayanlar eksik istihdam rakamlarında gözüküyor. 2011 yılı için eksik istihdam toplamı 1 milyon 8 bin kişi. TÜİK’e göre işsizlerin yüzde 16.4’ü İŞKUR aracılığı ile iş arıyor. Biz bir işi olup da iş arayanların yüzde 16’sının değil yüzde 20’sinin İŞKUR yoluyla iş aradığını kabul edelim. Üstelik bunların tamamının da asgari ücretin altında olduklarını ve bu yüzden İŞKUR’un kayıtlarında işsiz görüldüklerini varsayalım. Bu durumda İŞKUR’un kayıtlı işsiz rakamdan 202 bin kişiyi daha düşmemiz gerekecek.

Böylece bütün varsayımlarımızı en yüksek düzeyde tutarak ulaştığımız rakam 592 bin kişi. Bu miktarı İŞKUR’un kayıtlı işsiz rakamınından düşersek, İŞKUR verilerini TÜİK’in metodu ile fazlasıyla uyumlu hale getirdiğimizi kabul edebiliriz.

Bu durumda İŞKUR’un kayıtlı işsiz sayısı 935 bine iniyor. TÜİK’e göre işsizlerin yüzde 16.4’ü İŞKUR aracılığıyla iş aradığına göre, toplam işsiz sayısının 5 milyon 686 bin kişi olması gerekiyor. Bu rakam TÜİK’in işsiz sayısının 2.17 katı ve 3 milyon 71 bin fazlası. Buna göre işsizlik oranının da yüzde 19.08 olması gerekiyor. Oysa TÜİK’e göre 2011 yılı işsizlik oranı yüzde 9.78. Yani İŞKUR’un verilerine göre işsizlik oranı TÜİK’in hesapladığının yaklaşık 2 katı olması gerekiyor.

İki kurumun verileri arasındaki bu uyumsuzluk, işsizlik verileri konusunda ciddi bir ölçme sorunu ile karşı karşıya olduğumuzu gösteriyor.