8.5 milyon insanın hayatına mal oldu!
Dünyanın birçok bölgesinde iç savaş, isyan ve çatışmalar devam ederken, 20. yüzyılın en önemli savaşlarının nasıl başladığını bir kez daha hatırlayalım
Birinci Dünya Savaşı 1914-1918
20. yüzyılda dünya çapında yapılan iki savaştan ilki olan I. Dünya Savaşı'nın nedenleri çeşitli ekonomik, siyasi, askeri gelişmelere dayanıyor. Bu dönemde devletler arası ilişkilerde çok yönlü gelişen çatışmalar gerginliği arttırdı ve devletleri bir savaşın eşiğine getirdi.
19. yüzyılın sonlarına doğru siyasi birliklerini tamamlayan Almanya ve İtalya, Avrupa’da güçlü devletler haline geldiler. Kısa süre içerisinde sanayide büyük gelişmeler gösteren Almanya, ihtiyaç duyduğu hammaddeyi bulmak için sömürgeciliğe yöneldi.
Almanya’nın Afrika, Atlas Okyanusu ve Hint Okyanusu adalarında sömürgeler elde etmeye çalışması, İngiltere ile karşı karşıya gelmesine neden oldu. Ekonomik alandaki Alman-İngiliz rekabeti, siyasi alanda da etkisini göstermeye başladı.
Almanya’nın, Güneydoğu Avrupa’yı etkisi altına alarak panslavizm politikalarının önüne set çekmesi Birinci Dünya Savaşı’nın çıkmasındaki en önemli nedenerden biri oldu. Çünkü Rusya, uyguladığı panslavizm politikası ile Avusturya’yı parçalayarak bölgedeki bütün slavları kendi yönetiminde birleştirmek istiyordu.
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ile Rusya, Balkanlara yerleşme ve egemen olma konusunda siyasi bir çatışma içerisindeydi. Almanya bu konuda Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nu destekliyordu. Çünkü Balkanlara egemen olacak bir Rusya, Almanya için sorun teşkil edebilirdi.
Bu gelişmeler, Rusya’yı İngiltere ve Fransa’ya yaklaştırdı. Almanya’nın Osmanlı Devleti’ne yakınlaşması ise İngiltere’yi huzursuz ediyordu. Çünkü sömürgelerine giden en kestirme yol olan Süveyş Kanalı’nın tehlikeye düşmesi İngiltereyi korkutuyordu.
Bütün bu oluşum ve kaygılar Avrupa’da iki karşıt grubun ortaya çıkmasına neden oldu. Bunlardan birincisi, 1882 yılında Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya’nın oluşturduğu ittifak (Bağlaşma) grubu; ikincisi ise İngiltere, Fransa ve Rusya’nın oluşturduğu İtilaf (Anlaşma) grubuydu.
Üçlü İttifak ve Üçlü İtilaf devletleri savaş için hazırlıklarını arttırdı. 28 Haziran 1914 tarihinde Avusturya - Macaristan İmparatorluğu veliahdı ve eşinin Saraybosna ziyaretleri sırasında Sırp milliyetçileri tarafından öldürülmesi üzerine Avusturya - Macaristan İmparatorluğu'nun Sırbistan'a savaş ilan etmesi Birinci Dünya Savaşı'nı başlattı. Savaşta 8 milyon 556 bin 315 kişi hayatını kaybetti.
İkinci Dünya Savaşı 1939-1945
I. Dünya Savaşı’nda yenilen devletlerle ekonomik, siyasi, askerî ve hukuki alanlarda ağır şartlar içeren antlaşmalar imzalandı. Bu durum Almanya’da hoşnutsuzluğa ve dolayısıyla II. Dünya Savaşı’na neden oldu.
İtalya Birinci Dünya Savaşı’ndan galip çıkmasına rağmen amaçlarına ulaşamadı. İtilaf Devletleri tarafından ikinci sınıf bir devlet gibi davranılması İtalya’yı saldırgan bir devlet hâline getirdi. Yönetimi ele geçiren Mussolini’nin İtalya’yı büyük devlet yapmak istemesi, II. Dünya Savaşı’nın nedenlerinden biri oldu.
İtalya, Almanya ve Japonya aralarında anlaşarak “Üçlü Mihver” grubunu kurdu. Almanya’da iktidara gelen nazi yönetimi, üstün Alman ırkı düşüncesini savundu ve Versay Barış Antlaşması'nı tanımayarak işgallere başladı. Mihver Grubuna karşı, İngiltere ve Fransa “Müttefik Devletler” grubunu kurdu. Bu gruba daha sonra Rusya ve ABD’de katıldı.
Savaş, 1 Eylül 1939'da Almanya'nın Polonya'yı işgal etmesiyle başladı. Polonya'nın işgali ile birlikte Fransa ve Britanya İmparatorluğu ile İngiliz Milletler Topluluğu’na dâhil birçok ülke Almanya'ya savaş ilan etti.
Dünya tarihinin en büyük savaşına 100 milyondan fazla askeri personel katıldı. Nükleer silahların kullanıldığı tek savaş olan ve Yahudi Soykırımı gibi kitlesel sivil ölümlerin gerçekleştirildiği II. Dünya Savaşı, insanlık tarihindeki en kanlı savaş oldu. Savaş boyunca 40-50 milyon insan hayatını kaybetti.
Kore Savaşı 1950
İkinci Dünya Savaşı sonunda Japonya tamamen teslim olunca, Kore Yarımadası'nın ortasından geçen 38’inci paralelin güneyini ABD, kuzeyini de Rusya işgal etti. Böylece güneyde bir Demokratik Kore, kuzeyde ise Komünist Kore Halk Cumhuriyeti olmak üzere iki devlet ortaya çıktı.
Bu gelişme ülkeyi komünist ve anti komünist dünya arasinda bir çatisma alani haline soktu. Daha önce başlayan sınır çatışmaları sonunda, 25 Haziran 1950’de Kuzey Kore ordusu, 38’inci paraleli geçerek Güney Kore topraklarını istilâya başladı. Olay, Doğunun Batıya, bir başka deyişle komünizmin kapitalizme savaş ilanı olarak duyuruldu.
ABD'nin girişimiyle Birleşmiş Milletler Ordusu kuruldu ve 16 batılı milletin askeri Kore'de, Güney Kore'nin yanında yer aldı ve soğuk Savaş döneminin ilk sıcak çatışması oldu. Kuzey Kore’ye Çinliler de yardım edince savaş büyüdü.
Temmuz 1953’te 38’inci paralel civârında mütâreke imzâlanarak savaşa son verildi. Bu barış antlaşmasına göre, 38’inci paralel sınır oluyor, arada 4 km’lik silahtan arınmış bir tampon bölge bırakılıyordu.
Vietnam Savaşı 1964
Bu savaşın sebebi Amerika’nın Asya bölgesinde giderek yayılmakta olan komünist rejimden çekinmesiydi. 2 Ağustos 1964 günü Tonkin Körfezinde Amerikan donanması Kuzey Vietnam gemilerinin saldırısına uğradı. Dönemin ABD Başkanı Johnson, kongreye gönderdiği mesajla bu saldırılara karşı koymakta, asker çıkarmak dahil bütün yetkilerin Başkan’a verilmesini istedi. 10 Ağustos’ta ise başkana bu yetki verildi.
ABD, 1965 Şubat’ından itibaren Kuzey Vietnam’ı bombalamaya başladı. Özellikle askeri hedefler bombardıman ediliyordu. Çünkü gerillaların gücünü kaynağından yok etmek istiyorlardı. Bu hareket 3 yıl sürdü fakat istenen netice alınamadı.
ABD birlikleri 1973 yılına kadar savaşa dahil oldu ve 60 bin kadar askeri hayatını kaybetti. Vietnam savaşı bir süper ülkenin, 17 milyonluk küçük bir ülkede "bataklığa nasıl saplandığının hikayesi" olarak kabul ediliyor.
İran-Irak Savaşı 1980-1988
1971 yılındaki silahlı çatışmalar sırasında İran'ın ele geçirdiği Körfez adalarından çekilmemesi, iki ülke arasındaki ilişkilerin olumlu yönde gelişmesine engel oldu. Adalar sorunu yüzünden zaten gergin olan İran-Irak ilişkileri, İran’da Şiîliğin savunucusu olan Humeyni iktidarının başa gelmesi ile iyice bozulmaya başladı.
Bağdat'taki Saddam Hüseyin hükümeti, İran’daki Şiî hükümetin, Irak'taki Şiî çoğunluğu Sünni iktidara karşı kışkırtmasından endişe ediyordu. Bu arada Irak, İran'daki Arap bölgesi Huzistan'ı ele geçirmek fikrini savunmaya başlamıştı.
1980 yılının ortalarında, ordudaki yüksek rütbeli subayların tasfiye edilmesi ve rehineler olayıyla Amerika Birleşik Devletleri'nin düşmanlığını çekmesi dolayısıyla, İran'ın güçsüz durumda olduğu izlenimi uyandı. İran'ın iki ülke arasında anlaşmazlık konusu olan bölgeden askerlerini çekmeyi reddetmesi üzerine 22 Eylül 1980'de Irak ordusu sınırı geçti.
Savaşın ilk günleri, baskın avantajını koruyan Irak'ın üstünlüğü ile geçti. Fakat, zamanla İran'ın direnişinin artması ile savaş karşılıklı yıpratma sürecine girdi. Sekiz yıl süren savaş 1988 Ağustos ayında yapılan ateşkes ile sona erdi.
Körfez Savaşı 1991
Savaşa, Irak'ın Kuveyt'i işgal etmesi neden oldu. 2 Ağustos 1990'da Irak'ın güneydoğu komşusu Kuveyt'i işgal etmesi uluslararası tepkilere neden oldu. Tepkilerin sonucu olarak Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi üyeleri tarafından Irak'a karşı bir dizi ekonomik yaptırım uygulandı.
ABD Başkanı George H. W. Bush kendi ülkesinin birliklerini Suudi Arabistan'a yollarken, başka ülkelerden de bölgeye askeri güç göndermeleri çağrısında bulundu. Bunun üzerine, ABD öncülüğünde, Birleşik Krallık, Fransa, Suudi Arabistan, Suriye ve Mısır'ın da aralarında bulunduğu 34 ülkenin dahil olduğu koalisyon güçleri Irak'a karşı askeri harekat düzenledi.
Harekat, 17 Ocak 1991'de Irak güçlerini Kuveyt'ten çıkartmak için yapılan hava bombardımanıyla başladı. Bunu 24 Şubat'taki kara harekatı izledi. Harekat sonunda Irak'ı Kuveyt'ten çıkaran koalisyon güçleri mutlak bir zafer elde etti. Kuveyt'in kurtarılmasıyla beraber, kara harekatının başlamasından 100 saat sonra ateşkes ilan edildi.