Şu sıralarda Ankara siyasetinde en çok duyduğum ifadelerden biri “hamle üstünlüğü”. Büyük ihtimalle siz de rastlamışsınızdır.
Yıllar yılı savaş sanatının büyük ustalarından okuyup derlediğim notlarıma sıkça göz atarım. Bugün onlardan size birkaç başlık aktarayım. Artık neye, kime ve hangi hadiselere yorarsınız, tercih sizin.
Siyasette, savaşta ya da herhangi bir rekabette “hamle üstünlüğünü elde tutmak” en büyük avantajlardan biridir. Bu üstünlük yalnızca ilk hamleyi yapan olmak değil; rakibin seçeneklerini daraltırken kendi seçeneklerini çoğaltabilmektir.
ŞARTLARI BELİRLEMEK
Öncelikle sahayı değil, şartları belirleyen üstünlük sağlar. Yani, ilk hareketi yapmadan önce mücadelenin nerede, ne zaman ve hangi kurallarla yürüyeceğini belirlemek. Bunu başarırsanız, rakibiniz sizin kurduğunuz zeminde mücadele eder. Böylece görünüşte hamle yapıyor olsa bile gerçekte sizi takip etmek durumunda kalır. Başka bir ifadeyle farkında olmadan sizin kurduğunuz oyunda oynamaya başlar.
RAKİBİ MECBUR BIRAKMAK
Yine büyük ustalardan ilhamla söylersek, en güçlü hamle, rakibi karşılık vermeye mecbur bırakandır. Eğer hamleniz daha güçlü olsun istiyorsanız, karşı tarafa sürekli çözmesi gereken sorunlar üretirsiniz. Böylece rakibiniz kendi planını uygulamak yerine sizin hamlelerinize cevap vermek zorunda kalır.
Zamanla mücadele azmi ve iradesi zayıflar ve kırılır.
ÇOĞALT VE DARALT
Güç, yalnızca sahip olunan kapasiteyle sınırlı tanımlanamaz. Aynı anda farklı yönlerde ve boyutlarda hareket edebilmek gerekir. Bu da size kapasiteyle ölçülebilecek olandan fazlasını verir. Farklı yönlerde hareket etmek kendi alanınızı genişletirken, rakibin sahasını daraltır ve onu kötü seçeneklere mahkum eder.
GÜCÜNÜ BİLSİN, NİYETİNİ ASLA
Rakibinizin gücünüzü bilmesiyle, niyetinizden/planınızdan haberdar olması aynı şey değildir. Sun Tzu’dan ilhamla söylersek, gücünüzü bilmesi caydırıcılık açısından doğrudur. Ama niyetinizden haberdar olması karşı tarafı tedbir almaya ve gerçek anlamda hamle yapmaya yöneltir ki, bu istenmeyen bir durumdur.
Hamle üstünlüğü aynı zamanda rakibe sürprizler hazırlama kabiliyetidir.
ZAMANLAMA
Bir hamlenin doğru olması asla tek başına yeterli değildir. Asıl önemli olan doğru zamanda yapılmasıdır. Zamanlama hatası vahim kayıplara neden olabilir. Başarı, fırsat ve gerekli şartlar ortaya çıktığında onu görebilecek hazırlığa ve kullanabilecek cesarete sahip olmaktır. Yanlış zamanlama uçuruma atlamakla eşdeğerdir.
BOŞLUK BIRAKMAMAK
Ne tabiat, ne de siyaset boşluk kaldırır. Hiçbir boşluk uzun süre sahipsiz kalmaz. Mesela krizler yeni boşluklar ortaya çıkarır. Hele bu krizleri siz planlamışsanız o zaman ortaya çıkan boşluklara önceden hazırlıklı olma imkanına sahip olursunuz. Buradaki hamle üstünlüğü, doğan boşluğu rakipten önce fark ederek onu yeni bir güç unsuruna dönüştürmektir.
RAKİBİN PLANINI BOZMAK
Karşınızdakini yenmek için onu ya plan yapmaya fırsat bırakmayacak kadar meşgul etmelisiniz ya da mevcut planını bozmalısınız. Varsa eğer rakibin güç unsurlarını dağıtmak, aralarındaki bağları koparmak, bölmek ve en önemlisi karar mekanizmasını kilitlemek. Bölünmek her durumda güçsüzleştirir.
KUSURSUZ PLAN OLUR MU?
Bir strateji için yapılan planın en büyük zaafı, onu oluşturanların kusursuz olduğuna inanmasıdır. Bu daha yola çıkmadan sorun çıkarır. Planın mükemmel olduğuna inanmak gevşeme getirir ve bu güçsüzleştirici bir hastalıktır.
Stratejinin kusursuz bir plana değil, değişen şartlara uyarlanabilen esnekliği olmalıdır. Tek senaryoya bağlanmak, ilk karşı hamlede beklenmedik çözülmeler ortaya çıkarır. Hamle üstünlüğü, bir hamlenin birkaç farklı sonucu besleyebilmesi ve öngörebilmesidir.
SİYASETÇİ VE SAVAŞ SANATI
Siyasetçilerin “savaş sanatı”na olan ilgisi, çoğu zaman okuyarak değil zaman içinde tecrübeyle derinleşir. Zaten okuyanın değil, kavrayıp uygulayanların marifetidir.
Şimdi tekrar siyasete bakıp şunu sorabilirsiniz. “Hamle üstünlüğü kimde?”
Bir not daha düşeyim: Hamle üstünlüğü, rakipten daha hızlı hareket etmek değil; rakibin hareketlerini kendi kurduğunuz düzenin parçalarına dönüştürmektir. Şimdi bir daha sorun.