Menenjit hastalığı hakkında her şey...
Menenjit zor bir çocuk hastalığı. Seyrek görülse de ağır sonuçları olabilen, yüksek derecede bulaşıcı bir hastalık. Peki neden olur? Kimler risk grubundadır? Belirtileri ve tedavisi nasıldır? Bu soruların yanıtlarını Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ener Çağrı Dinleyici’den aldım...
Menenjit hastalığının belirtileri neler?
Menenjit hastalığının bulguları yüksek ateş, huzursuzluk, bulantı ve fışkırır tarzda kusmadan havale geçirmeye ve komaya kadar değişebilir. Bu bulgularda çocuğun yaşı da etkilidir. 2 yaşından küçük bebekler ateş, kusma, huzursuzluk yakınmalarla başvururken, daha büyük çocuklar ateş ile baş ağrısı yakınmasıyla başvurabilirler. Menenjit hastalığının en ciddi ve ölümcül türlerinden biri olan ‘meningokok menenjiti’ söz konusuysa vücutta pembe-mor renkte, hızlı ilerleyen, cilt altı kanamalarıyla başvurulması da gözlemlenmiştir. Bu nedenle ateşi olan çocuklarda, vücutta bu şekilde hızlı ilerleyen pembe-mor renkler varsa, hızla bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir.
Çeşitleri var mı?
Hastalığa neden olan bakteriler ya da virüslere göre klinik bulguları ve seyri değişkenlik gösterebilmektedir. 18 yaşa kadar olan çocuklarda en sık menenjit nedeni olan bakteri ‘meningokok’ bakterisidir. Pnömokok ve hemophilus influenza tip B de önemli menenjit nedenleri arasındadır. Çocuklarda tüberküloz hastalığı da geçmişte görüldüğü kadar sık olmasa da menenjite sebep olabilir. Kabakulak da menenjite yol açabilir. Meningokok menenjiti son yıllarda diğer menenjit nedenlerine yönelik aşıların uygulanması sonrasında en sık görülen menenjit etkeni haline gelmiştir.
‘CİDDİ KALICI HASARLARA YOL AÇABİLİR’
Ne gibi zararlara yol açabilir?
Meningokok hastalığında tedavi yöntemlerine rağmen hastaların yaklaşık yüzde 10’u kaybedilmektedir. Yaşatılan olguların yüzde 20-40’ında da ciddi kalıcı hasarlar gelişebilir. Damar içi kanamalara ve pıhtılara bağlı gelişen, kol ve bacakların kesilmesiyle sonuçlanabilen bir tablodur. İşitme kaybı, epilepsi, zekâ geriliği, yürüme bozuklukları gibi ciddi ve tedavisi/telafisi güç komplikasyonlara neden olabilmektedir.
Alelade ateş ile menenjite bağlı ateşi ayırt etmek mümkün mü?
Ateşin süresi ve eşlik eden bulgular yol göstericidir. Menenjit ve meningokok menenjitinde hastalığın ilk saatlerinde ateşi diğer enfeksiyonlardan ayırt edemeyiz. Menenjitte ateşle birlikte fışkırır tarzda kusma olması, bebeklerde bıngıldak bölgesinin şiş olması, havale geçirme ve bilinç değişiklikleri; meningokok enfeksiyonlarındaysa ateşle birlikte basmakla solmayan pembe-mor renkte cilt döküntüleri yol göstericidir.
Tedavisi nasıldır?
Bakterilerin neden olduğu menenjit tablolarında hastalığın tedavisi antibiyotiklerdir. Hastaların hastaneye yatırılarak takip edilmesi, tercihen izole bir odada tedavi ve bakım verilmesi gereklidir. İlk günlerde genellikle kusan ve beslenmesi ağız yoluyla sağlanamayan çocuklarda uygun içerikli serum tedavileri uygulanabilmektedir.
Koruyucu önlemleri var mı?
En önemli korunma yöntemi aşıdır. Sağlık Bakanlığı aşı takviminde hemophilus influenza tip B menenjitine yönelik aşı, beşli karma aşının içerisinde, 2. ay, 4. ay, 6. ay ve 18. ayda tüm çocuklara ücretsiz olarak uygulanır. Pnömokok aşısı 2008’den beri aşı takviminde yer alıyor, konjuge pnömokok aşısı 2. ay, 4. ay, 6. ay ve 12. ayda 4 doz olarak ücretsiz uygulanıyor. Çocukluk çağı aşı takvimimizde henüz meningokok aşısı olmasa da, 9 ay-5 yaş arasında olan çocuklara, ailelerin aşıyı temin etmesi sonrasında meningokok aşısı uygulanabilir.
Anne sütü ve aşı
“ÇOCUKLUK çağında aşı uygulamaları, enfeksiyon hastalıklarıyla mücadele yöntemlerinin başında gelmektedir” diyen Prof. Dr. Ener Çağrı Dinleyici ekliyor: “Tüm çocukların ‘en az 6 ay anne sütü almaya’, ‘temiz içme suyuna ve sağlıklı çevrede yaşamaya’, ‘dengeli ve sağlıklı beslenmeye’ hakkı vardır. En önemli haklarından biri de aşı uygulamalarıdır. Kararlı aşı uygulamasıyla dünyada çiçek hastalığı sona erdirilmiş, çocuk felci neredeyse bitmiştir. 1950-2000 dönemiyle karşılaştırdığımızda başta çocuk felci, boğmaca, tetanos, kızamık, kızamıkçık, kabakulak ve menenjitin sıklığında azalma sağlanmıştır. Bu hastalıklardan korunmanın tek yolu aşıdır. Bu hastalıkların bir bölümü aşı uygulanmayan kişilerde geliştiğinde modern tıbbın tüm olanaklarına rağmen hasta yaşamını kaybedebilir. En önemli tehlike aşı olmayan çocukların toplumda diğer çocuk ve erişkinler için oluşturduğu risktir.”
‘Tanımlanmış ciddi yan etkisi yok’
Meningokok aşısının yan etkisi var mı?
Mevcut menenjit aşıları içinde tanımlanmış ciddi yan etkisi yoktur. Aşıların en sık yan etkileri aşı uygulanan yerde sınırlı kalan ağrı, şişlik ve kızarıklıktır. Bu hafif ve lokal yan etki, aşının koruduğu hastalıkların sonuçları ve ciddiyetiyle karşılaştırılamaz.
Bu belirtilere dikkat!
“HASTALIĞIN ilk bulguları sık görülen enfeksiyonlarla benzerdir” diyen Prof. Dr. Ener Çağrı Dinleyici ekliyor: “Bu dönemde hastalığın meningokok enfeksiyonu olduğunu belirlemek güçtür. Çocuğunuzda:
Vücutta pembe-mor renkte cilt altında kanama şeklinde olan döküntüler
Kas güçsüzlüğü n Bitkinlikten koma
Tedavilere yanıt vermeyen yüksek ateş
Fışkırır şekilde kusma varsa hemen bir hastaneye başvurun.”