Dikkat! Şimdi ÜSYE zamanı
ÜSYE nedir?
Üst solunum yolu enfeksiyonunun (ÜSYE) kısaltılmış ifadesidir. Burun, ağız, yutak ve gırtlağın tamamına ‘üst solunum yolu’ adı verilir. Buralarda oluşan enfeksiyona da üst solunum yolu enfeksiyonu denir. Sinüsler de üst solunum yolları arasında sayılır ancak sinüs enfeksiyonları daha farklı seyreder. ÜSYE, her mevsimde görülmekle birlikte sonbahar ve kış aylarında zirvededir. Bunun başlıca nedenleri; kirli hava, kapalı ve havasız mekanlardır.
Neden olur?
ÜSYE yapan mikropların başında virüsler gelir. Bu oran yüzde 70-80 arasıdır. ÜSYE yapan virüslerin 200’den fazla türü vardır. Sık sık nezle olmamızın nedeni de budur. ÜSYE’den ikinci derecede sorumlu olanlar bakterilerdir. Bakteriler arasında en sık görüleni ise A grubu beta hemolitik streptokoklardır. Virüs enfeksiyonu iyileşse de ardından bir bakteri enfeksiyonu başlayabilir, bu nedenle dikkatli davranmak gerekir.
Nasıl bulaşır?
ÜSYE, hapşırma ya da öksürük yolu ile havaya saçılan virüs ve bakteri parçacıklarını solumakla bulaşır. En sık yayıldığı alanlar okul, kreş, toplu taşıma araçları ve askeri birliklerdir. El sıkışma, öpüşme gibi doğrudan temaslar da hastalığın önemli bulaşma yollarıdır.
Riskli midir?
Erişkinler senede birkaç kez, çocuklar ise senede beş ya da sekiz kez ÜSYE geçirebilir. Bu sıklık ilk bakışta fazla gibi görünse de aslında son derece normaldir. Çocuklar, virüslerle tanışa tanışa onlara karşı daha da güçlenirler. Adeta aşılanırlar.
Bu nedenle ebeveynler çocukların sık hasta olmasına paniklemesinler. ÜSYE geçirme sıklığı yedi yaşından sonra azalmaya başlar. Sağlıklı bir çocuğun on yaşına kadar 100’e yakın ÜSYE geçirmesi son derece doğaldır.
Soğuk algınlığı nedir?
ÜSYE, en sık soğuk algınlığı ya da nezle şeklinde görülür. Halk dilinde buna ‘üşütme’ de denir. Soğuğa maruz kalmak, vücut direncini düşürür. Nezle etkeni bir virüstür. Burun akıntısı, göz yaşarması, hapşırma, boğazda yanma, hafif baş ağrısı başlıca belirtileridir. Çocukların nezlesinde ishal de sık görülür. Nezle belirtileri yavaş yavaş ortaya çıkar. Grip ise ani ateş, titreme ve şiddetli baş ağrısı ile başlar. Nezle 3-7 günde iyileşir. Bir günden kısa süreni de vardır.
Faranjit, soğuk algınlığından sonra ikinci sıklıkta karşılaştığımız ÜSYE’dir. Bunu rinit ve larenjit izler.
Nelere dikkat etmeliyiz?
ÜSYE’ye yol açan etkenleri tanımalı ve onlarla savaşmalıyız. Sigara, alkol, havasız ve rutubetli ortam, kirli hava, başlıca risk faktörleridir. Katalitik sobalar ve elektrik ocaklar da hastalığı kolaylaştıran risk faktörleridir.
Doğuştan ya da sonradan bağışıklık sistemi zayıf olanlar, alerjik bir bünyeye sahip olanlar, burun kemiği eğri ya da burun polipi olanlar kişisel risk taşırlar. ÜSYE tanısı için özel bir tetkike gerek yoktur. Tipik yakınmalar ve muayene bulguları tanı için yeterlidir. Yakınmalar uzun sürer, ateş kontrol altına alınamaz ise ileri tetkikler gerekir. Bu amaçla kan sayımı, akciğer ve sinüs tetkikleri yapılır.
Tehlikeli seyreder mi?
Bakterilere bağlı enfeksiyonlarda boğaz kızarıktır, bademcikler şiştir, bazılarının üzerleri irinle kaplıdır. Ateş 40 dereceye kadar yükselebilir. Çoğu kez boyun lenf bezleri şiş ve ağrılıdır.
İrinli bademcikler, infeksiyöz mononükleoz denilen bir virüs hastalığı ile karışabilir. Bu hastalıkta penisilin grubu antibiyotik kullanılırsa tüm vücutta kırmızı kabarık döküntüler oluşur. Ayırıcı tanı için özel laboratuar tetkikleri kullanılır. Şiddetli bir boğaz ağrısı ve yutkunma güçlüğü vardır.
ÜSYE; sinüzit, orta kulak iltihabı ya da akciğer enfeksiyonuna yol açabilir. Çok ender de olsa menenjite çeviren olgular vardır. Bu nedenle enfeksiyona neden olan bakteri ve virüsü tanımlamak çok önemlidir. Bakteri enfeksiyonlarında zaman kaybetmeden antibiyotik tedavisine başlamak gerekir. Eğer beta enfeksiyonu etkin bir şekilde tedavi edilmez ise eklem romatizması ya da nefrite yol açabilir.
Nasıl tedavi edilir?
Tedavide istirahat esastır. Ateş düşürücü, ağrı kesici ilaçlar ihtiyaç olduğu sürece kullanılır.
Bol su içmek gerekir. Hastalık sıklıkla virüslerden ötürü olduğu için antibiyotik etkisizdir hatta zararlı bile olabilir. Antibiyotik, ancak bakteri enfeksiyonu var ise kullanılır. Reçetesiz satılan grip ya da nezle ilaçlarını asla gelişigüzel kullanmayın!
Bu tür ilaçlar özellikle kalp ve tansiyon hastalarında son derece ciddi sorunlara yol açabilir. Bu nedenle mutlaka doktorunuzun görüşünü alın.
Nasıl korunuruz?
- Kapalı yerlerden uzak durun
- Dengeli beslenin
- Sigarayı bırakın
- Alkolü azaltın
ÜSYE belirtileri
- Halsizlik
- Kırıklık
- Ateş
- Boğaz ağrısı
- Burun akıntısı, tıkanıklığı
- Hapşırma
- Öksürük