'Yeniçeri hortladı' dediler İstanbul birbirine girdi

Yeniçeri ocağının İkinci Mahmud döneminde kaldırılmasından sonra bazı yeniçerilerin "hortladığı" yolunda çıkartılan kasıtlı söylentiler, bizde devletin yanıltıcı propaganda yapmasıyla ilgili ilk örneklerden biriydi. Bu dedikodular sayesinde halkın artık zaten yokolmuş bulunan Yeniçerilerden daha da nefret etmesi sağlanmıştı

FOLKLORUMUZDA "karakoncolos", "gulyabani", "çarşambakarısı" gibi hortlak kavramlarının bulunmasına rağmen, cadı ve vampir yoktur. Özellikle Orta Avrupa'da yaygın olan cadı ve vampir inancından Balkan söylentilerinde ve efsanelerde de bahsedilir. Buna karşılık Anadolu'daki ve İstanbul'daki "gulyabani", "çarşambakarısı" hikâyeleri ünlü romanlara bile malzeme olmuştur.

Buna rağmen, 1833 yılında, Balkanlar'da yer alan Türk kasabalarından Turnovo'dan İstanbul'a ulaşan bir mektupta kasabada iki cadının hortladığı bütün ayrıntılarıyla anlatılmıştı. Turnovo kadısı Ahmet Şükrü Efendi'nin kaleminden çıkan mektup, 21 Cemazielevvel 1249, yani 1833 yılında devletin resmi gazetesi Takvim-i Vekai'nin 68. sayısında baştan sona yayınlandı.

Mektubunda olayı bütün ayrıntılarıyla anlatan kadı Ahmet Şükrü Efendi, şöyle yazmıştı:

"Turnovo'da cadılar türedi. Gün battıktan sonra evlere dadanıp, erzak namına ne varsa; un, yağ, şeker, bal gibi şeyleri birbirine katıp içlerine bazen toprak bile karıştırıyorlar. Evlerin içlerine girerek yüklüklerdeki yorgan, şilte, yastık ve bohçaları didikleyip açıyorlar. Zaman zaman insanların üzerine taş, toprak, çanak çömlek attıkları halde kimse bir şey görmüyor. Birkaç erkek ve kadının da üstüne saldırdılar. Bunlara sorduğumuzda, "Sanki üzerimize manda çöktü sandık!" dediler ama bir şey görmemişlerdi. Bu sebeple birçok mahalle sakini evlerini başka yerlere taşımak zorunda kaldılar. Halk, en sonunda bunun cadı işi olduğuna karar verdi.

YENİÇERİ MEZARINDA CADI

Civar kasabalardan İslimye'de yaşayan ve cadı çıkartmakla şöhret bulmuş olan Nikola isimli bir Rum, bu işi halletmek üzere kasabaya çağırıldı ve kendisiyle işi halletmesine karşılık 800 kuruşa pazarlık edildi. Nikola, beraberinde getirdiği üzeri resimli bir tahtayla kasaba mezarlığına gitti ve bunu parmağının üzerine yerleştirerek çevirdi. Resimli tahta hangi mezara dönük durduysa o mezarın cadılı olduğunu gösterdi.

Resimli tahtanın dönük kaldığı mezarlar hayattayken şimdi kaldırılmış olan Yeniçeri Ocağı'na mensup iki yeniçeriye, Ali Alemdar ve Abdi Alemdar adındaki iki eşkıyaya aitti. Bunların mezarını açtığımızda karşılaştığımız manzara korkunçtu. Her ikisinin cesedini de yarım misli büyümüş, kılları ve parmaklarıyla tırnaklarını üçer dörder kat uzamış bulduk.

CADICI NİKOLA'DAN TAVSİYE

Mezarlıkta, mezarlar açılırken bekleşen bütün kalabalık bu manzarayı gördü. Bu iki zorba, yeniçeri ocağı kaldırılırken her nasılsa yaşlarının ileri olmasından dolayı cellât eline düşmeyerek ecelleriyle ölmüşlerdi. Sağlıklarında yaptıkları zorbalığın devamı olarak şimdi de kötü ruhları zavallı kasaba halkını rahatsız etmeye başlamıştı.

Cadıcı Nikola'ya göre, bunların sonsuza kadar ortadan kaldırılmaları için karınlarına birer ağaç kazık saplanması ve yüreklerinin kaynar suya atılarak haşlanması gerekiyordu. Mezarlarından çıkarttığımız ölülerin karınlarına söylendiği gibi birer ağaç saplayıp, yüreklerini dahi yerlerinden sökerek kaynar suya atıp haşladılar. Fakat bunların hiçbirisi kâr etmeyince Nikola bu sefer cesetlerin yakılması gerektiğini söyledi. Şer'an izin verildi ve cesetler hemen oracıkta yakıldı. Böylelikle çok şükür kasabamız cadı belâsından kurtulmuş oldu!.. "

Reşad Ekrem'in bundan 50 küsur sene önce naklettiği bu mektup, aslında Turnovo'da yaşanan tuhaf bir olayın gazeteye yansıması değil, yeni kaldırılan yeniçeri ocağının halkın gözünde iyice kötülenmesiydi. İkinci Mahmud, büyük bir ihtimalle haberdar olduğu bu metnin gazetede yayınlanmasından sonra İstanbul'da izi kalmış birkaç yeniçeri yapısıyla beraber mezarlıklarda bulunan yeniçeri taşlarını da kırdırarak ortadan kaldırttı. Göz önünde bulunan ve yeniçeriliği hatırlatan son birkaç kalıntı böylelikle yokedilmiş oldu.

Halk arasında, özellikle de İstanbul'da hemen yayılan haber, şehirde yeniçerilere hâlâ yakınlık besleyen bir takım insanların da yeniçerilerden iyice nefret etmesini sağladı.

HATTIN ÜSTADLARI

mahmud Celaleddin

GURURU yüzünden hocasız yetişen ve altı çeşit yazıda Şeyh Hamdullah ve Hafız Osman gibi üstadların eserlerine bakarak kendisini yetiştiren sanatkâr, kabiliyeti sayesinde birinci sınıf bir hattat ve aynı zamanda celi sülüs yazıda bir ekol sahibi olmuştu.

Nesih yazıda önceki büyüklerden, yani daha ziyade Şeyh Hamdullah'ın yazılarından ilham almış, sülüs ve celi sülüste kendine mahsus bir yolda yürümüştü. Hocam Necmeddin Okyay, "Mahmud Celâleddin eğer altı çeşit yazıda klasik üslubu takip etmiş olsaydı, yeryüzünde ne Hafız Osman'ın ne de Rakım'ın adı kalırdı" derdi. 1829 yılında vefat eden Mahmud Celâleddin'in gördüğünüz bu levhası, şimdi özel bir kolleksiyonda bulunmaktadır.

İFTAR SOFRAMIZ

Balık turşusu

MALZEME

■ Levrek

■ Tarçın

■ Karanfil

■ Kakule Rezene

■ Defne, mersin, turunç yaprakları

■ Taze limon

■ Sarımsak

■ Kuşüzümü

■ Çamfıstığı

■ Siyah biber

■ Sirke, safran, bal