Habertürk
    Takipte Kalın!
      Günlük gelişmeleri takip edebilmek için habertürk uygulamasını indirin
        Anasayfa Özel İçerikler İdris Kardaş Şimdicilik paradoksu

        Siyasetin en önemli işlevlerinden biri toplumlara gelecek vaat etmektir. Siyasi hareketler yalnızca mevcut sorunları çözmek için ortaya çıkmazlar. Nasıl bir toplum kurulması gerektiğine ilişkin fikirler, siyasetin merkezinde yer alır. Ekonomik kalkınma, toplumsal eşitlik, özgürlükler, ulusal bağımsızlık gibi büyük siyasi projelerin odağında yer aldığı geleceği değiştirme iddiası gibi konular yani.

        19. ve 20. yüzyılın ideolojileri de bu gelecek tasavvurunun ürünüydü. Liberalizm bireysel özgürlükler ve anayasal kurumlar üzerine kurulu bir toplum öneriyordu. Sosyalizm ekonomik ve toplumsal ilişkilerin köklü biçimde değiştirilmesini hedefliyordu. Milliyetçi hareketler ise ulusal egemenlik ve kendi kaderini tayin etme düşüncesi etrafında yeni siyasi düzenler kurmayı amaçlıyordu.

        REKLAM

        Bu ideolojiler arasında derin farklılıklar ve çatışmalar vardı elbette. Ancak hepsinde ortak nokta, mevcut düzenin değiştirilebileceğine ilişkin inançtı. Hepsinde de siyaset, yalnızca var olanı yönetmek olarak açıklanmıyordu. Henüz var olmayan bir toplumsal düzeni gerçekleştirmek anlamına da geliyordu.

        Bugün ise siyasetin gelecekle kurduğu ilişkide dikkat çekici bir değişim yaşandığını gözlemliyoruz. Dünyanın birçok yerinde ideolojik kutuplaşma devam ediyor şüphesiz. Siyasi kimlikler güçlü biçimde savunuluyor, toplumsal tartışmalar yer yer sertleşiyor. Ancak bütün bu siyasi mücadelelerin geleceğe ilişkin ne kadar kapsamlı projeler ortaya koyduğu ayrı bir soru işareti.

        REKLAM

        Siyasi hareketler birbirleriyle son derece sert biçimde mücadele ederken benzer ekonomik zorunluluklar, güvenlik kaygıları veya kısa vadeli toplumsal beklentiler etrafında politika geliştirebiliyorlar. Ama işte maalesef siyasi çatışmanın bu yoğunluğu, siyasi tahayyülün genişliğini garanti etmiyor.

        Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Bir siyasi hareketin mevcut düzeni korumayı hedeflemesi de ideolojik bir tercihtir. Aynı şekilde geçmişteki bir toplumsal düzeni yeniden kurma iddiası da geleceğe yönelik bir siyasi proje olabilir. Dolayısıyla burada kanımca temel mesele bütün ideolojilerin geleceğe ilişkin iddialarını kaybetmesinden ziyade siyasetin ne ölçüde yeni ve kapsamlı toplumsal ufuklar açabildiğidir.

        REKLAM

        Fransız tarihçi François Hartog, 2003 yılında yayımladığı Régimes d’historicité adlı çalışmasında toplumların geçmiş, bugün ve gelecekle kurdukları ilişkinin tarihsel olarak değiştiğini anlatır.

        Hartog’un geliştirdiği presentism, yani şimdicilik kavramı, geçmişin ve geleceğin giderek bugünün ihtiyaçları, korkuları ve beklentileri üzerinden anlamlandırılmasını ifade ediyor.

        Sanılanın aksine şimdicilik, geleceğin unutulması anlamına gelmiyor bu önermede. Gelecek yine konuşuluyor, planlanıyor ve hesaplanıyor. Ancak tüm bu süreçlerde bugünün sorunları belirleyici hale geliyor. Bu dönüşümün siyasetteki karşılığını dünya çapında mevcut siyasi atmosferde görebiliyoruz.

        REKLAM

        Ekonomik istikrarın korunması, güvenlik tehditlerinin azaltılması, göç hareketlerinin yönetilmesi, toplumsal gerilimlerin kontrol edilmesi gibi konular siyasi tartışmalarda önemli yer tutuyor. Bunların hepsi gerekli siyasi faaliyetler elbette. Ancak siyaset yalnızca mevcut sorunları yönetmeye odaklandığında, nasıl bir toplum kurulması gerektiğine ilişkin daha geniş tartışmalar geri planda kalabiliyor. Böylece siyaset, geleceği değiştirmek için bugüne müdahale etmekten çok, bugünün sorunlarının gelecekte nasıl yönetileceğini düşünmeye yönelebiliyor.

        İşte bu noktada devletlerin karşı karşıya olduğu sorunların karmaşıklığı arttıkça, yani liste uzadıkça siyasetin yönetim yaklaşımı da önem kazanıyor. Ekonomik dalgalanmalar, uluslararası güvenlik sorunları, enerji ihtiyacı ve toplumsal talepler sürekli karar alınmasını gerektiriyor doğal olarak. Zaten bu koşullarda siyasi başarı da çoğu zaman bu krizlerin ne ölçüde kontrol edilebildiği üzerinden değerlendiriliyor.

        REKLAM

        Ekonomide istikrarın sağlanması, güvenlik risklerinin azaltılması veya kamu hizmetlerinin kesintisiz sürdürülebilmesi önemli başarı ölçütleri haline geliyor. Ancak burada siyasetin iki farklı işlevi arasında ayrım yapmak gerekiyor.

        Birincisi, mevcut toplumsal düzenin karşılaştığı sorunları çözmek.

        İkincisi, toplumun gelecekte nasıl bir düzene sahip olması gerektiğine karar vermek.

        Bu iki işlev birbirini dışlamıyor aslında. Hatta uzun vadeli dönüşümlerin gerçekleştirilebilmesi için etkili bir yönetim kapasitesine ihtiyaç var. Fakat siyasi gündemin bütünüyle kısa vadeli sorunların çözümüne odaklanması, ikinci işlevin geri plana itilmesine yol açabiliyor.

        REKLAM

        Burada altını çizerek daha net ifade etmem gerekiyor bunu. Yani bir ülkenin gelecek otuz yıl için ekonomik büyüme hedefleri belirlemesiyle otuz yıl sonra nasıl bir toplum olmak istediğini tartışması aynı şey değil.

        Ekonomik büyüme, altyapı yatırımları veya teknolojik gelişme önemli araçlar tabi ki. Ancak bunların nasıl bir toplumsal hayat yaratacağı ayrıca tartışılmalı.

        Bütün bunlardan ideolojilerin sona erdiği veya siyasetin geleceği tamamen terk ettiği sonucuna varamayız elbette.

        Dünyada hala farklı toplumsal düzenler öneren siyasi hareketler, uzun vadeli kalkınma programları ve büyük dönüşüm projeleri bulunuyor. Ancak ideolojik mücadelenin varlığı, tek başına siyasetin geleceğe ilişkin güçlü bir tasavvura sahip olduğu anlamına gelmiyor.

        REKLAM

        Bir toplumda siyasi kutuplaşma son derece yüksek olabilir. İnsanlar siyasi kimlikleri etrafında keskin biçimde ayrışabilir. Buna rağmen gelecekte nasıl bir ortak hayat kurulacağı konusunda yeterince kapsamlı bir tartışma yürütülmeyebilir.

        Dünya bu sorunla boğuşurken, işte bu yüzden 2023, 2071 hedefleri koyabilen vizyoner bir liderlik Türkiye için bir şanstır. Günümüzün ağır ve yıkıcı sorunlarına çözüm bulmaya çalışırken, gelecek tasavvuru açısından dünyadaki diğer liderlerden ayrılan bu özelliği dolayısıyla Cumhurbaşkanı Erdoğan’a daha sıkı sarılmak gerekiyor bugünlerde. Bunun yolu da ideolojik konumlandırmayı derinlemesine ele alabilecek ve aktüel tartışmaların dışında daha derin bir fikri zemin oluşturma sorumluluğu taşımamız gerekliliğidir.