Tam 20 yıldır üzerine bir dakika bile düşünmediğim bir konuyu düşünüyorum saatlerdir! Geçen 20 yılda bir an bile aklıma gelmeyen, hayatımı etkilemeyen, öyle ya da böyle olmasının umurumda bile olmadığı bir konu sabahtan beri burnumun dibinde durmuş, nereye gidersem oraya geliyor. Kimi zaman 4.2 kimi zaman 7.5 milyar kilometre uzağımdaki bir gezegenin durumu beni niye ilgilendirsin ki! Ama işte Plüton tam karşımda durmuş bana bakıyor… Gezegenlerin en bahtsızı!
Tam 20 yıl önce Prag’da toplanan Uluslararası Astronomi Birliği, Plüton’un Güneş Sistemi’ndeki gezegenlerden bir olmadığına karar verdi. Bilim insanları “Plüton, Güneş etrafında bir yörüngede dolanıyor ve başka bir gök cisminin uydusu değil. Ayrıca kütle çekimi, şeklinin küresel olmasını sağlamaya yetecek kadar büyük. Ancak Plüton kütle çekimi etkisi ile yörüngesi etrafındaki diğer gök cisimlerini kendisine bağlayamadığı için gezegen değil, o bir ‘cüce gezegen’” deyip onu gezegenlikte attırmıştı. Haberleri hatırlıyorum ama milyarlarca kilometre uzaktaki Plüton’un durumuna da dertlenecek değildim. Unuttum gitti. Taa ki düne kadar! The Guardian’da bir başlık dikkatimi çekti: “Plüton’un 2006’da statüden çıkarılması büyük bir hata mıydı?"
Arizona'daki Lowell Gözlemevi'nden tarihçi Kevin Schindler, “Plüton, birçok insanın desteklediği, mahallede alay konusu olan küçük çocuğu temsil ediyor" diyor. Schindler, Plüton’un duruma üzülüp onun yeniden gezegen olmasını isteyen binlerce insandan biri...
İlkokuldayken sınıfta gezegenlerin sıralandığı resimde en sonda duran bu küçük ‘gezegen’in gezegenlikten çıkarılması hata mıydı düşünürken son 20 yılda hayatımdan çıkardığım, hayatlarından çıkarıldığım insanları düşündüm... Hepsi hata mıydı? Ben hata mıydım?
PLÜTON GÜNEŞİN ETRAFINDAN DÖNÜŞÜNÜ TAM 248 YILDA TAMAMLIYOR
Bana göre 20 yıl ancak güneşin etrafındaki dönüşünü 248 yılda tamamlayan Plüton için 20 gün bile değil bu geçen süre. 20 yıl önce annem ve babam hayattaydı mesela... 30’larımın başında gelecek için planlarım vardı. Şimdi durduğum yerden o planlara bakınca beni bir gülme alıyor. O günlerde etrafında dönüp durduğum her şeyden o kadar uzağım ki şimdi yörüngesini kaybetmiş, karanlık bir boşlukta başıboş dolanan bir gezgen gibi hissediyorum. Birini hayatınızdan çıkardığınızda o yok olmuyor işte hala oralarda bir yerlerde... Ben buradayım! Plüton orada.
Uluslararası Astronomi Birliği'nin (UAB) Plüton’u ‘cüce gezegen’ ilan etmesine, Eris adında uzak bir gök cisminin keşfedilmesi neden olmuş. Eris, Neptün'ün ötesinde, Plüton'un da bulunduğu Kuiper Kuşağı'ndaymış. Yaklaşık olarak Plüton ile aynı boyuttaymış. Eğer Plüton bir gezegen ise, Eris de bir gezegendi. Ve eğer Eris bir gezegen değilse, Plüton nasıl gezegen olmaya devam edebilirdi? İşte bu soru ve keşfedilen küçük gök cisimlerinin içinden çıkamayan bilim insanları bir çözüm umuduyla, bir gezegen için üç maddelik bir tanım ortaya koymuş: Güneş'in etrafında dönmeli; yuvarlak bir şekil alacak kadar yeterli kütleye sahip olmalı; ve "çevresini temizlemiş" olmalı - yani yörüngesinde döndüğü bölgeye yerçekimiyle hakim olmalı. Neptün'den başka bildiğimiz hiçbir şey bu şartı karşılamıyordu; Plüton ise kapsam dışındaydı.
Gezegen bilimci Alan Stern, Dünya'nın Plüton'un konumuna çekilmesi durumunda, kendi bölgesini temizleyemeyeceğini ve artık UAB'ninn gezegen tanımını karşılamayacağını iddia ediyor.
Yazar, oyuncu ve Plüton’un itibarının iade edilmesini isteyen amatör astronom Laurel Kornfeld, “Plüton'u dışlamak için bir neden uyduruldu” diyor.
PLÜTON ÖZELLİKLERİNDE YÜZLERCE YENİ GEZEGEN OLURSA NE OLUR?
Bugün bana milyonlarca ışık yılı uzak gelen 20 yıl öncenin Plüton’da daha dün gibi olduğu fikri kafamda dönüp duruyor. Çok geç olmadan neleri değiştirirdim diye düşünüyorum. Sanırım hiçbir şeyi! Bir şeylerin üzerinden 20 yıl geçmesiyle bir gün geçmesi arasında çok fark var mı? Öyle ya da böyle zamanın ne önemi var geçmiş geçmiştir işte. Belki artık yok ama bizi bugün olduğumuz kişi yapan şeylerden parçalar bizimle birlikte yaşıyor.
Plüton’un gezegenliğini elinden almamızdan Plüton’un haberi yok... Binlerce yıldır döndüğü yörüngesinde dönmeye devam ediyor.
Plüton'un gezegen statüsünü savunanlar, statünün yeniden verilmesinden kaynaklanabilecek herhangi bir sorunu kabul etmiyorlarmış. “Plüton gezgen sayılırsa onun özelliklerine sahip yüzlerce yeni gezegeni çocuklar nasıl ezberleyecek” diye dertlenenlere Washington Üniversitesi'nde yer, çevre ve gezegen bilimleri doçenti olan Paul Byrne itiraz ediyor: “Ne kadar çok gezegen olursa o kadar iyi. 1025 resmi Pokemon türü var ve hiçbir çocuğun bunun çok fazla olduğunu söylediğini duymadım!”
Ona gezegen demememiz Plüton’da ne değiştirdi? O hala bir gökcismi, hala güneşin etrafından dönüyor, atmosferi aynı, jeolojisi aynı!
20 yıl ya da 20 gün geçen zaman bizi ne çok değiştiriyor bir yandan da hiç değiştirmiyor.