Kısa çalışma ödeneği eksik çalışana verilir
Ali Bey, benim çalıştığım şirket, kısa çalışma ödeneğinden yararlanıyor. Fakat ben hâlâ eskisi gibi ayda 30 gün çalışıyorum ama sigortam 10 gün üzerinden yatırılıyor. Bu konuda ne yapabilir, hakkımı nasıl savunabilirim? İsmi Saklı
Kısa çalışma ödeneği (KÇÖ) adı verilen uygulama, aslında kriz zamanlarında veya üretimin azaldığı dönemlerde işçisine iş ve ücret vermekte güçlük çeken işverenin, İŞKUR'a başvurarak, "İşçimi kaybetmek istemiyorum ama ücret ve iş de veremiyorum. Geçici de olsa benim yerime ücretleri bir süre sen ver" demesidir. Diğer bir deyişle, işveren ile devletin ortak karar vererek üçüncü taraf olan işçinin ücretleri konusunda ortak karar vermesidir.
4447 Sayılı Kanun'un ek 2'nci maddesine göre ödenen KÇÖ'de, son krizden sonra 5838 Sayılı Torba Kanun ile geçici olarak değişiklikler yapıldı ve KÇÖ'nün hem süresi uzatıldı, hem rakamı artırıldı, hem de mahsuplaşmada değişiklikler oldu.
Normal zamanlarda kısa çalışma ödeneği uygulaması 4447 Sayılı Kanun un ek 2 nci maddesi şöyledir:
"Bu kanuna göre sigortalı sayılan kişileri hizmet akdine tabi olarak çalıştıran işveren; genel ekonomik kriz veya zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerini geçici olarak önemli ölçüde azaltması veya işyerinde faaliyeti tamamen veya kısmen geçici olarak durdurması halinde, durumu derhal gerekçeleri ile birlikte Türkiye İş Kurumu na, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı sendikaya bir yazı ile bildirir. Talebin uygunluğunun belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nca çıkarılacak ' yönetmelikle belirlenir. Yukarıda belirtilen nedenlerle işyerinde geçici olarak en az dört hafta işin durması veya kısa çalışma hallerinde işçilere çalıştırılmadıkları süre için işsizlik sigortasından kısa çalışma ödeneği ödenir. Kısa çalışma süresi, zorlayıcı sebebin devamı süresini ve herhalde üç ayı aşamaz. İşçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için, çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanma şartlarını yerine getirmesi gerekir.
UYGULAMA NASIL?
Günlük kısa çalışma ödeneğinin miktarı, işsizlik ödeneği miktarı kadardır. Kısa çalışma ödeneğinden yararlananlara ait sigorta primlerinin aktarılması ve sağlık hizmetlerinin sunulmasına ilişkin işlemler 506 Sayılı Kanun da belirtilen esaslar çerçevesinde yürütülür. Kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemeler, başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşülür.
Zorlayıcı sebeplerle işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durması halinde, kısa çalışma ödeneği ödemeleri 4857 Sayılı Kanun un 24'üncü maddesinin (III) numaralı bendinde ve aynı kanunun 40 ıncı maddesinde öngörülen bir haftalık süreden sonra başlar."
Yönetmeliği de dikkate alarak uygulamayı özetleyecek olursak,
■ Genel ekonomik kriz veya zorlayıcı sebeplerle iş önemli ölçüde (en az yüzde 30 oranında) düşmüş veya durmuş olan,
■ İşveren, İŞKUR a müracaat edecek ve hangi işçileri için KÇÖ istediğini listeleyecek,
■ İŞKUR müracaatı alıp işverenin durumunu incelenmesi için Çalışma Bakanlığı iş müfettişlerine gönderecek,
■ İş müfettişi işyerinde inceleme yaparak işyerinde KÇÖ nün uygulanmayacağını veya uygulanacak ise kimler için uygulanacağını belirten bir rapor yazacak,
■ İŞKUR gelen rapora göre işyerinde KÇÖ uygulayacağını işverene bildirecek,
■ İşveren durumu ilan tahtasına asacak ve isteyen işçilerin KÇÖ için İŞKUR a müracaat etmesini salık verecek,
■ İşçilerden isteyenler KÇÖ ye müracaat edecek,
■ İstemeyenler için ise iki şık var. Ya eksik çalışma ve ücret ile işlerine devam edecekler ya da iş akitlerini 4857/24-II gereğince feshedip kıdem tazminatı hakları varsa alıp gidecekler.
ŞİKÂYET ETMENİZİ TAVSİYE EDERİM
Sizin özel durumunuza gelince; aslında işyerinde herhangi bir çalışma azaltması olmadığı ve sizler eskiden olduğu gibi ayda 30 gün çalıştığınız halde, işveren sanki işyerinde çalışma süreleri azalmış gibi size ücretlerinizi tam ödemiyor, ayrıca SGK'ya eksik prim ödüyor ve İŞKUR'dan para almanızı temin ediyor. Öte yandan da sizin çalışma günlerinizi SGK'ya eksik bildirdiği için prim ödeme gün sayılarınız azaltıldığından zarar ediyorsunuz. Bundan tek kârlı çıkan ise işverendir. Bu durumu ister isminizi gizleyerek, ister açık tutarak Çalışma Bakanlığı'na veya SGK'ya veyahut İŞKUR'a bildiriniz. Hatta isterseniz Alo 170 hattına da ihbar edebilirsiniz.
İki yıllığına ödenek için şartlar değiştirildi
2008-2009 yıllarında kısa çalışma ödeneği uygulaması:
Normal zamanlardaki KÇÖ uygulaması grafikteki gibiydi ama en son kabul edilen, 28 Şubat 2009 günü Resmi Gazete'de yayımlanan 5838 Sayılı Torba Kanun ile sadece 2008 ve 2009 yılları için KÇÖ'de önemli değişiklikler yapıldı.
5838 Sayılı Torba Kanun ile 4447 Sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'na aşağıdaki geçici madde eklenmiştir: "2008 ve 2009 yıllarında kısa çalışma için yapılan başvurulara münhasır olmak üzere, ek 2'nci maddenin ikinci fıkrasında kısa çalışma için öngörülen azami üç aylık süre, altı ay olarak uygulanır; üçüncü fıkrasında öngörülen kısa çalışma ödeneği miktarı % 50 oranında artırılarak ödenir ve kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemeler, başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşülmez. Bu maddenin yayımı tarihinden önce uygunluk tespiti yapılan kısa çalışma başvurularında süre, işverenin talebi halinde aynı şartlarla ve bu maddede öngörülen süreyi aşmamak kaydıyla uzatılır.
Bu maddede öngörülen ödenek miktarı aynı kalmak kaydıyla, kısa çalışma süresini altı ay daha uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Ancak, bu dönemde kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemeler, başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşülür."
Genel ekonomik krizin yaygınlaştığı ülkemizde 2008 ve 2009 yıllarında KÇÖ süre olarak uzadığı gibi rakam olarak da artırılmıştır. Buna göre;
■ KÇÖ süresi 6 aylık olacak ve Bakanlar Kurulu kararıyla bir altı ay daha ilave edilebilecek ki bu konuda Bakanlar Kurulu karar aldı ve süreyi altı ay daha uzattı.
■ KÇÖ miktarı 2008 ve 2009 yıllarında yüzde 50'li zamlı olacak. Halen 265 ile 530 lira arasındaki değişen rakam 399 ile 798 lira arasına yükseltilerek ödenmektedir.
