Üniversiteli yetimler çalışmaktan korkuyor
Gerek eski 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu, gerekse 1479 Sayılı Bağ-Kur Kanunu, gerekse de yeni 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na göre 4A (SSK) ve 4B (Bağ-Kur) sigortalılarının yetim çocuklarının, sigortalı bir işte çalışmaya başladıkları anda yetim maaşları kesiliyor. Ancak 4C (Emekli Sandığı) emekli veya iştirakçilerinin yetimlerinin, emekli sandığına tabi bir çalışması olmadığı sürece SSK'lı veya Bağ-Kur'lu sigortalı olsalar bile yetim aylığı kesilmez
SORU/ Ali Bey, ben üniversite 2'nci sınıfta okumakta olan bir öğrenciyim. Babamı 1999 senesinde kaybettik, annem ve ben Bağ-Kur'lu babamdan dul-yetim maaşı almaktayız. Aldığım yetim maaşı 140 TL ve şehir dışında okuduğum için çok fazla giderim var. O nedenle ek işlerde çalışmam gerekmekte ama sigortalı çalıştığım zaman yetim maaşımın kesileceğini öğrendim. Böyle bir şey var mı gerçekten? Eğer varsa da böyle bir adaletsizlik nasıl olabilir? Aldığımız 140 lirayla nasıl yaşayabiliriz? Öte yandan yetim aylığı alıyorum diye burs da vermiyorlar. Yetkililere sesimizi duyurmanızı rica ediyoruz, en azından okurken çalışmamıza ve çalışırken yetim aylığı almamıza müsaade etsinler. İsmi Saklı
YAZI/ 5510 Sayılı Kanun'un 34. maddesinin "b" bendi uyarınca, "...bu kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında 'çalışmayan' veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış çocuklardan; 1) 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görmesi halinde 20 yaşını, yükseköğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurmayanların veya, 2) Kurum Sağlık Kurulu kararı ile çalışma gücünü en az % 60 oranında yitirip malul olduğu anlaşılanların veya, 3) Yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan kızlarının, her birine % 25'i oranında aylık bağlanır".
MEMURLARIN YETİMLERİ ÇALIŞSA DA AYLIKLARI KESİLMEZ
Memurun yetim kızı: TC Emekli Sandığı iştirakçisinin (memurun, memur emeklisinin) kız çocuğu, evli değilse, TC Emekli Sandığı iştirakçisi veya TC Emekli Sandığı'ndan, emeklisi değil ise ana-babasından yetim aylığı alabiliyor. TC Emekli Sandığı yetiminin memuriyet dışındaki SSK'lı veya Bağ-Kur'lu çalışmaları, yetim aylığı almasına engel olmuyor. Memurun yetim oğlu: Memurun yetim erkek çocuğu okumuyorsa 18 yaşını, ortaöğrenim yapıyorsa 20 yaşını, yükseköğrenim görüyorsa 25 yaşını dolduruncaya kadar yetim aylığı alabiliyor. Memurun malul-muhtaç yetimi: Memurun ölümü tarihinde, iyileştirilmesi olanaksız hastalığının veya sakatlığının çalışmasına engel olduğu sağlık kurulunca onaylanacak raporla tespit edilen çocuklarına muhtaç olmaları şartıyla, ölüm tarihindeki yaşları ne olursa olsun ölüm tarihini izleyen aybaşından, sonradan bu şekilde malul ve muhtaç duruma düştükleri anlaşılanlara kendileri veya velileri yahut vasileri tarafından sandığa müracaat tarihlerini takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanıyor.
SSK VE BAĞ-KUR'UN YETİMLERİNE ÜVEY EVLAT MUAMELESİ YAPILIYOR
Görüldüğü üzere yasalar, 4A (SSK) ve 4B (Bağ-Kur) sigortalı ve emeklilerinin yetimlerini üvey evlat gibi dışlamakta ve işe girdiği an yetim aylığını kesmektedir. Böylelikle hem Anayasa'nın eşitlik ilkesi ihlal edilmekte, hem de sosyal güvenliğin özüne ters düşen bir durum ortaya çıkmaktadır.
OKUYAN KIZLAR EN ÇOK MAĞDUR OLANLAR
Özellikle yetim maaşı almakta olan üniversite öğrencilerinin, sefalet düzeyinde aldıkları yetim maaşlarıyla yaşamlarını devam ettirmeleri neredeyse imkânsızdır. Aldıkları 200 lira gibi yetim aylıkları, öğrencilerin barınma ve ulaşım giderlerine bile zor yetmektedir. Üstelik sosyal güvenlik sisteminden yetim aylığı alıyor diye kendilerine burs bile verilmemektedir. Bu sebeple alınan yetim aylıkları, sadece üniversitelerin harçlarına o da bazen yetmektedir. Zira, eğitim sistemimizin tamamen paralı olması artık üniversitede okumayı da bir hayli zorlaştırmıştır. Öğrenim giderlerini aldığı yetim aylığı ile karşılayamayan yetimler, ders dışı zamanlarda ek işlerde çalışma gereği duymaktadır. Sosyal güvenlik kanunlarımız ise "Kaçak çalış, yoksa yetim aylığını keserim" diyor. Bu sebeple devlet hem kasasına girecek sigorta primi ve gelir vergisinden mahrum oluyor, hem de öğrenci yetimlerini yasadışı uygulamaya sevk ediyor.
ANASIZ-BABASIZ ÖĞRENCİLERİN YETİM AYLIKLARINA DOKUNMAK YANLIŞ
Özellikle hayata henüz atılamamış, düzenli ve ortalama asgari koşullarda yetim aylığı olmayan, daha kendi zaruri giderlerini bile karşılayabilecek bir gelir düzeyi bulunmayan öğrencilerin, sigortalı olarak kısa süreli çalışmalarından dolayı yetim maaşlarına dokunmak yanlış ve adil değil. Üstelik anne ve/veya babasının varlığının verdiği güven duygusundan ve gelirinden yoksun, bir de onları psikolojik, ekonomik, sosyal sorunlarla mücadele etmek zorunda bırakmak, onlara eziyet etmek demek değil mi? Toplumun en zayıf kesimlerinden biri olan yetimlerin, aldıkları üç kuruşluk yetim maaşından daha fazla yaşam imkânları yok. Ya yetim maaşını öğrencinin genel giderlerini karşılayacak asgari düzeye ulaştırın ya da çalışmalarına en azından öğrenci iken engel olmayın.
Dul aylığı alana çocuğundan aylık verilmez
Eşi üzerinden Bağ-Kur'dan ölüm (dul) aylığı alan kadının evlenmemiş oğlu, SSK'dan emekli maaşı alıyorken bir süre önce öldü. Annesinden başka hak sahibi yok. Annesi, oğlunun emekli maaşını alabilir mi? İkinci bir sosyal güvenlik kuruluşundan maaş alma şansı var mı? İsmi Saklı
5510 Sayılı Kanun'un 34'üncü maddesinin birinci fıkrasının "d" bendinde, "Hak sahibi eş ve çocuklardan artan hisse bulunması halinde her türlü kazanç ve irattan elde etmiş olduğu gelirinin asgari ücretin net tutarından daha az olması ve diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç olmak üzere gelir ve/veya aylık bağlanmamış olması şartıyla ana ve babaya toplam % 25'i oranında; ana ve babanın 65 yaşın üstünde olması halinde ise artan hisseye bakılmaksızın yukarıdaki şartlarla toplam % 25'i kadar aylık bağlanması" öngörülüyor. Bu kadın eşinden dul maaşı aldığı için oğlundan analık aylığı alamaz.