Suriyeli Kürtler ne istiyor?
SURİYE'deki vahşet başladı başlayalı yıllardır zulüm gören Suriyeli Kürtler hakkında sağlıklı bilgi edinmek oldukça zor. Sayıları kaçtır? (Son 50 yıldır sayım yapılmadı ama farklı tahminlere göre 2 ile 4 milyon arasında Kürt var.) Muhalefete neden katılmıyorlar? Kimin güdümündeler? Bağımsızlık mı istiyorlar? Türkiye'nin bakışı nedir? Türkiye Suriyeli Kürtlerin Irak'taki Kürtlerin sahip olduğu federal statüyü engellemek için mi Suriye'de tampon bölge kurmak hevesinde?
Bu soruların cevapları kritik önem taşıyor. Zira yanı başımızda süren yangın mezhep çatışması dahil birçok yönüyle Türkiye'yi zehirlemeye aday. Ve bölgede demokrasinin bayrak taşıyıcısı iddiasında olan Türkiye'nin Suriyeli Kürtler için sarf edeceği cümleler samimiyetinin en net ölçüsü diyebiliriz. Hele bu konuda kendi sicili bu kadar problemliyken.
Suriye krizi BDP-PKK eksenli Türkiyeli Kürtleri de ters köşeye yatırmış durumda. Esad ile işbirliği içinde olduklarını şiddetle reddediyorlar. 1998 yılında Öcalan'ın baba Esad tarafından sınır dışı edilmesini hatırlatarak bunun mümkün olamayacağını savunuyorlar. Ne var ki son süreçte oğul Esad ani bir manevrayla Kürtleri üstüne çekmeme adına onların düzenlediği protestolara şiddetle karşılık vermemeyi yeğledi. Aynı zamanda PKK'nın Suriye'deki izdüşümü olan Demokratik Birlik Partisi PYD'ye de geniş manevra alanı açtı. Kürt diline ve kültür merkezleri kurmasına izin veriyor.
Yeni Anayasa temelinde AK Parti ile Kürtler arasında pazarlıklar sürerken Esad'ın Türkiye'ye PKK üzerinden salladığı sopanın Kürtleri daha güçlü hissettirdiğini kendileri de itiraf ediyorlar. Hatta geçenlerde bir grup gazeteciyle bir araya gelen BDP Eşbaşkanı Selahattin Demirtaş "Suriye'deki durum PKK'nın gücünü artırdı" demişti. Türkiye'nin Suriye'ye müdahale etmesi halinde PKK buna "izin vermeyeceğini" açıklamıştı. Türkiye'nin Irak Kürt Lideri Mesud Barzani'yi devreye sokarak PKK'nın Suriyeli Kürtler üzerindeki etkisini kırma çabaları pek gerçekçi gelmiyor bana. Kürtleri bölen değil birleştiren ulusal lider olma iddiasında olan Barzani PKK'yla silahlı çatışmayı asla göze alamaz.
Bu karmaşık tabloyu objektif şekilde analiz edenlerden biri Ortadoğu ve Kürt uzmanı Hollandalı Vladimir van Wilgenburg. Geçenlerde bir araya geldiğim Van Wilgenburg ile yaptığım mülakatı kısaltarak aktarıyorum.
Suriyeli Kürtler üzerinde kim etkili?
KDP (Barzani'nin partisi) bazı Suriyeli Kürt partilerine maddi destek sağlıyor. Söylentilere göre oluşturulan Hür Kürt Suriye Ordu Birliği'ne de para veriyor. Ama bunun haricinde PKK'nın Suriyeli Kürtler üzerinde çok daha fazla etkisi var. PKK Suriyeli Kürtleri örgütlemek için Suriye'ye 2 bine yakın militan yolladı. Suriye istihbaratından habersiz bu işi nasıl becerdiler bilmiyorum! Dil okulları filan kuruyorlar. Suriyeli Kürt gençleri arasında diğer Kürt partilerine nazaran daha fazla etkileri var, çünkü daha örgütlüler. Diğer Kürt partileri zayıf ve bölünmüş olduğundan gençler tarafından ciddiye alınmıyorlar.
Selahattin Demirtaş geçenlerde verdiği bir mülakatta Suriyeli Kürtlerin muhalefete katılması gerektiğini savunmuştu...
Demirtaş Kürtlerin her daim Esad'a karşı olduğunu savunuyor. Ama Öcalan'ın 2004 yılına kadar Suriye'ye ihanet edemeyeceğini ve Suriyeli Kürtler için "muhacir" tabirini kullandığını göz ardı ediyor. Suriye Ulusal Konseyi'ne (SUK) paralel olarak ve PYD dışındaki Kürt grupları tarafından kurulan Kürt Ulusal Konseyi (KUK) BDP'ye kendileri ile PKK/PYD arasında arabuluculuk yapmasını talep etti. BDP bu talebi reddetti.
KUK ne istiyor?
KUK Erdoğan ve Barzani'nin bastırmasıyla federal statü talebinden vazgeçip ademimerkeziyetçiliğe razı oldu. Ama yine de Türkiye'deki Kürtlerin sahip oldukları haklardan çok fazlasını talep ediyorlar. Öte yandan Türkiye'ye yakın olan SUK ile diyaloğu sürdürürken PKK/PYD ile de kavga etmemeye özen gösteriyorlar.
Suriyeli Kürtler bağımsızlık peşinde mi?
Ne istediklerini kendileri de tam olarak bilmiyor ama partilerin çoğu "federalizm" diyor. Irak Kürt modeli'nin başarısı milliyetçiliği körükledi. Ama bu model Suriye'de uygulanamaz zira Kürt bölgeleri çoğrafi olarak birbirinden kopuk. Kürtler Halep'te de var, Şam'da da Kamışlı'da da. Dolayısıyla Suriyeli Kürtlerin Irak Kürdistanı'yla coğrafi olarak birleşmesi mümkün değil. Haritaya baktığınız zaman farz edelim ki Türkiye sınırları içinde bir "Türkiye Kürdistanı" kuruldu. Buraya bağlanmaları daha fizıbıl görünüyor.
Başbakan Erdoğan'ın Kuzey Irak'ta bağımsız devlete yeşil ışık yaktığını iddia edenler var.
Hayır, bunu Erdoğan kendisi de reddediyor.